§289ΣΩ. ἀλλὰ τὸ πρότερον, ἦν δʼ ἐγώ, τοῦτό γε ἐξηλέγξαμεν, ὅτι οὐδὲν πλέον, οὐδʼ εἰ ἄνευ πραγμάτων καὶ τοῦ ὀρύττειν τὴν γῆν τὸ πᾶν ἡμῖν χρυσίον γένοιτο·
ソクラテス:「しかし」と私は言った。 「それについては先ほど、すでに論破したのではないかね。 すなわち、何の苦労もせず、また地を掘り起こすこともなしに、すべての黄金が私たちのものになったとしても、何の役にも立たないということを。
ὥστε οὐδʼ εἰ τὰς πέτρας χρυσᾶς ἐπισταίμεθα ποιεῖν, οὐδενὸς ἂν ἀξία ἡ ἐπιστήμη εἴη.
だから、たとえ私たちが石を黄金に変える方法を知っていたとしても、そのような知識は何の価値もないだろう。
εἰ γὰρ μὴ καὶ χρῆσθαι ἐπιστησόμεθα τῷ χρυσίῳ, οὐδὲν ὄφελος αὐτοῦ ἐφάνη ὄν·
なぜなら、もし私たちがその黄金を使う方法をも心得ていないのなら、それはいかなる益にもならないことが明らかになったのだからね。
ἢ οὐ μέμνησαι;
それとも覚えていないかね?
ἔφην ἐγώ.
」と私は言った。
—
πάνυ γʼ,
ἔφη, μέμνημαι.
「ええ、実によく覚えています」と彼は言った。
—οὐδέ γε, ὡς ἔοικε, τῆς ἄλλης ἐπιστήμης ὄφελος γίγνεται οὐδέν, οὔτε χρηματιστικῆς οὔτε ἰατρικῆς οὔτε ἄλλης οὐδεμιᾶς, ἥτις ποιεῖν τι ἐπίσταται, χρῆσθαι δὲ μὴ ᾧ ἂν ποιήσῃ·
「そして、どうやら他のいかなる知識、すなわち、富を築く技術にせよ、医術にせよ、何かを作り出すことは心得ていても、自分が作り出したものをどう使うかを知らないような他のいかなる知識からも、何の益も生じないようだ。
οὐχ οὕτως;
そうではないかね?
—συνέφη.
」彼は同意した。
—οὐδέ γε εἴ τις ἔστιν ἐπιστήμη ὥστε ἀθανάτους ποιεῖν, ἄνευ τοῦ ἐπίστασθαι τῇ ἀθανασίᾳ χρῆσθαι οὐδὲ ταύτης ἔοικεν ὄφελος οὐδέν, εἴ τι δεῖ τοῖς πρόσθεν ὡμολογημένοις τεκμαίρεσθαι.
「また、たとえ人を不死にするような知識が存在するとしても、その不死さをどう使うかを知らなければ、これまでの合意から推し量る必要があるとするなら、やはりこの知識からも何の益も生じないようだ。
—συνεδόκει ἡμῖν πάντα ταῦτα.
」これらすべてについて、私たちは意見が一致した。
—τοιαύτης τινὸς ἄρα ἡμῖν ἐπιστήμης δεῖ, ὦ καλὲ παῖ, ἦν δʼ ἐγώ, ἐν ᾗ συμπέπτωκεν ἅμα τό τε ποιεῖν καὶ τὸ ἐπίστασθαι χρῆσθαι τούτῳ ὃ ἂν ποιῇ.
「それなら、私の美しい子よ、私たちは、作り出すことと、自分が作り出すものをどう使うかを知ることとが、同時に一つに合わさっているような、何かそのような知識を必要としているのだ」と私は言った。
—
φαίνεται,
ἔφη.
「そのように見えます」と彼は言った。
—πολλοῦ ἄρα δεῖ, ὡς ἔοικεν, ἡμᾶς λυροποιοὺς δεῖν εἶναι καὶ τοιαύτης τινὸς ἐπιστήμης ἐπηβόλους.
「とすると、どうやら私たちが竪琴製作家になる必要も、そのような知識を手に入れる必要も、全くないことは明らかだ。
ἐνταῦθα γὰρ δὴ χωρὶς μὲν ἡ ποιοῦσα τέχνη, χωρὶς δὲ ἡ χρωμένη διῄρηται τοῦ αὐτοῦ πέρι·
なぜなら、そこでは、同一のものに関して、作り出す技術と使用する技術とが別々に分かれているからだ。
ἡ γὰρ λυροποιικὴ καὶ ἡ κιθαριστικὴ πολὺ διαφέρετον ἀλλήλοιν.
実際、竪琴製作術と竪琴演奏術とは互いに大いに異なっている。
οὐχ οὕτως;
そうではないかね?
—συνέφη.
」彼は同意した。
—οὐδὲ μὴν αὐλοποιικῆς γε δῆλον ὅτι δεόμεθα·
「また同様に、私たちが笛製作術を必要としていないことも明らかだ。
καὶ γὰρ αὕτη ἑτέρα τοιαύτη.
なぜなら、これもまた同様に別の一例だからだ。
—συνεδόκει.
」意見が一致した。
—ἀλλὰ πρὸς θεῶν, ἔφην ἐγώ, εἰ τὴν λογοποιικὴν τέχνην μάθοιμεν, ἆρά ἐστιν αὕτη ἣν ἔδει κεκτημένους ἡμᾶς εὐδαίμονας εἶναι;
「しかし、神々にかけてお尋ねするが」と私は言った。 「もし私たちが言論執筆の技術を学ぶとしたら、私たちが幸福になるために獲得すべきなのは、まさにこの知識なのだろうか?
—
οὐκ οἶμαι,
ἔφη,
ἐγώ,
ὁ Κλεινίας ὑπολαβών.
」するとクレイニアスが引き取って言った。 「私はそうは思いません。
τίνι τεκμηρίῳ, ἦν δʼ ἐγώ, χρῇ;
」「いかなる証拠に基づいてそう言うのかね? 」と私は言った。
ὁρῶ,
ἔφη,
τινὰς λογοποιούς, οἳ τοῖς ἰδίοις λόγοις, οἷς αὐτοὶ ποιοῦσιν, οὐκ ἐπίστανται χρῆσθαι, ὥσπερ οἱ λυροποιοὶ ταῖς λύραις, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα ἄλλοι δυνατοὶ χρῆσθαι οἷς ἐκεῖνοι ἠργάσαντο, οἱ λογοποιεῖν αὐτοὶ ἀδύνατοι·
「私は」と彼は言った。 「言論執筆家たちの中に、自分たちで作る言葉をどう使ってよいか知らない人々がいるのを目にしているからです。 それはちょうど、竪琴製作家が竪琴を扱えないようなものです。 むしろそこでも、自分では言論を作ることができない他の人々が、彼らの作り出したものを巧みに使いこなしているのです。
δῆλον οὖν ὅτι καὶ περὶ λόγους χωρὶς ἡ τοῦ ποιεῖν τέχνη καὶ ἡ τοῦ χρῆσθαι.
したがって、言論に関しても、作り出す技術と使用する技術とは別々であることは明らかです。
ἱκανόν μοι δοκεῖς, ἔφην ἐγώ, τεκμήριον λέγειν, ὅτι οὐχ αὕτη ἐστὶν ἡ τῶν λογοποιῶν τέχνη, ἣν ἂν κτησάμενός τις εὐδαίμων εἴη.
」「君は十分な証拠を挙げているように私には思われる」と私は言った。 「言論執筆家の技術とは、人がそれを獲得して幸福になれるようなものではない、ということのね。
καίτοι ἐγὼ ᾤμην ἐνταῦθά που φανήσεσθαι τὴν ἐπιστήμην ἣν δὴ πάλαι ζητοῦμεν.
とはいえ、私はまさしくこのあたりに私たちがかねてより探し求めている知識が現れるのではないかと思っていたのだ。
καὶ γάρ μοι οἵ τε ἄνδρες αὐτοὶ οἱ λογοποιοί, ὅταν συγγένωμαι αὐτοῖς, ὑπέρσοφοι, ὦ Κλεινία, δοκοῦσιν εἶναι, καὶ αὐτὴ ἡ τέχνη αὐτῶν θεσπεσία τις καὶ ὑψηλή.
というのも、私にとって、あの言論執筆家という男たち自身、彼らと付き合ってみると、クレイニアスよ、非常に知恵のある人々に思えるし、彼らの技術そのものも、何か神がかり的で高尚なものに思えるからだ。
καὶ μέντοι οὐδὲν θαυμαστόν·
もっとも、それは何も不思議なことではない。
ἔστι γὰρ τῆς τῶν ἐπῳδῶν τέχνης μόριον μικρῷ τε ἐκείνης ὑποδεεστέρα.
なぜなら、それは魔術の技術の一部分であり、それよりほんの少し劣っているにすぎないのだからね。 」