Humanitext Reader

アウグスティヌス · 二つの魂について §16

二つの定義によるマニ教の二魂論の論駁

9 / 12 箇所 · ラテン語

要旨

アウグスティヌスは、意志と罪の二つの定義を用いればマニ教の二元論的な教義(善と悪の二つの魂の存在)を容易に論破できることを示し、悪の魂が混合前に意志や善の知識を持っていたかどうかという矛盾点を追及する。

§16Age nunc. uideamus quid nos haec adiuuarent.
さあ、今度は、これらが私たちをどう助けるかを見てみよう。
primum omnium.
まず第一に、私がこれ以上何も望まないほどに。
ut nihil amplius desiderarem: totam causam quippe finirent.
なぜなら、それらはこの論争全体を終わらせるだろうからである。
nam quisquis secreta conscientiae suae legesque diuinas penitus naturae inditas apud animum intus, ubi expressiores certioresque sunt, consulens has duas definitiones uoluntatis atque peccati ueras esse concedit, totam Manichaeorum haeresim paucissimis et breuissimis, sed plane inuictissimis ratiunculis sine ulla cunctatione condemnat.
実際、自分自身の良心の秘密と、心の内の自然に深く植え付けられた神の律法を、それらがより鮮明で確実である心の内部において諮りつつ、これら二つの意志と罪の定義が真実であることを認める者は誰でも、マニ教の異端全体を、非常に少なく極めて短い、しかし明らかに極めて強力な小論証によって、いかなる躊躇もなく非難する。
quod sic considerari potest.
これは次のように考察され得る。
duo animarum genera esse dicunt: unum bonum, quod ita ex deo sit.
彼らは二つの魂の種類があると主張する。
ut non ex aliqua materia uel ex nihilo ab eo factum.
一つは善であり、それは、何らかの素材から、あるいは無から神によって造られたのではなく、神自身のまさにその実体からある部分が進み出たと言われるほどに、神に由来するものである。
sed de ipsa eius omnino substantia pars quaedam processisse dicatur: alterum autem malum, quod nulla prorsus ex parte ad deum pertinere credunt credendumque commendant.
他方は悪であり、それは全くどの部分においても神に属していないと彼らは信じており、また信じるべきだと勧めている。
et ideo illud summum bonum, hoc uero summum malum esse praedicant atque ista duo genera fuisse aliquando discreta, nunc esse commixta.
そしてそれゆえ、前者は至高の善であり、後者はまさしく至高の悪であると主張し、これら二つの種類はかつては分離していたが、現在は混合している、と。
genus quidem commixtionis huius et causam nondum audieram;
私はこの混合の方法や原因をまだ聞いてはいなかった。
sed tamen iam quaerere poteram, utrum illud malum genus animarum, antequam bono misceretur, habuisset aliquam uoluntatem.
しかしそれでも、あの悪しき魂の種類が、善なるものと混合される前に、何らかの意志を持っていたかどうかを、私は既に問うことができた。
si enim non habebat, sine peccato atque innocens erat et ideo nullo modo malum.
なぜなら、もし持っていなかったのなら、それは罪がなく無垢であり、したがって決して悪ではなかったからである。
si autem ideo malum, quia licet esset sine uoluntate. tamquam ignis, tamen si bonum adtigisset. uiolaret atque corrumperet: quantum est nefas et naturam mali tantum ualere ad commutandam ullam dei partem et summum illud bonum corruptibile et uiolabile credere? quod si uoluntas inerat, profecto inerat cogente nullo motus animi ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum.
しかし、もしそれが、意志を持たなかったとしても、まるで火のように、もし善に触れたなら侵害し汚しただろうという理由で悪であったとするなら、悪の本性が神のいかなる部分をも変化させるほどの力を持つと信じること、そしてあの至高の善が変化しやすく侵害されやすいものであると信じることが、どれほど大きな不敬であろうか。 しかし、もし意志が内にあったなら、確かにその内には、何者にも強制されることなく、何かを失わないため、あるいは獲得するための心の動きがあったのである。
hoc autem aliquid aut bonum erat aut bonum putabatur: non enim aliter adpeti posset.
そして、この「何か」とは、善であるか、あるいは善であると思われていた。 なぜなら、そうでなければ欲求され得ないからである。
sed in summo malo ante commixtionem, quam praedicant, nullum umquam bonum fuit.
しかし、彼らが主張する混合の前の至高の悪においては、いかなる善もかつて存在しなかった。
unde igitur ibi uel scientia uel opinio boni esse potuit? an nihil uolebant, quod apud se esset, atque illud bonum uerum, quod extra erat, adpetebant? ista uero praeclara et magna laude praedicanda uoluntas est, qua summum adpetitur et uerum bonum.
それなら、どうしてその中に、善についての知識、あるいは意見が存在し得ただろうか。 それとも、彼らは自らの内にあるものを何も望まず、外にあるあの真の善を欲求していたのだろうか。 しかし、至高にして真の善が欲求されるその意志こそは、実に優れており、大いなる賞賛をもって称えられるべきものである。
unde igitur in summo malo motus animi tanta laude dignissimus? an studio nocendi adpetebant? primo eodem reuoluitur ratio.
それなら、至高の悪において、そのような大いなる賞賛に値する心の動きがどうして生じ得たのだろうか。 それとも、彼らは害そうとする熱意をもって欲求していたのだろうか。 第一に、議論は同じところに立ち戻る。
qui enim nocere uult. bono aliquo uult priuare alium propter aliquod bonum suum.
なぜなら、害することを望む者は、自分自身の何らかの善のために、他者から何らかの善を奪うことを望むからである。
erat igitur in eis uel scientia boni uel opinio, quae summo malo nullo modo esse debebat.
したがって、彼らの内には善の知識、あるいは意見が存在していたことになり、それは至高の悪においては決してあってはならないはずのものである。
deinde bonum illud extra se positum, cui nocere studebant.
第二に、彼らが害そうと努めた、自らの外に置かれたあの善が、そもそも存在することを彼らはどこから知ったのだろうか。
utrum omnino esset, unde cognouerant? si intellexerant.
もし彼らがそれを理解していたなら、そのような心より優れたものがあるだろうか。
quid tali mente praeclarius? an quicquam est aliud. quo magnis laboribus omnis bonorum porrigatur intentio. nisi ut summum illud et sincerum bonum intellegatur? quod ergo nunc uix paucis bonis iustisque conceditur.
それとも、あの至高にして純粋な善が理解されること以外に、善き人々のすべての志向が大いなる労苦を伴って向けられる先が何かあるだろうか。 それゆえ、現在では極めて少数の善にして義なる人々にさえ辛うじて許されていることが、当時は、いかなる善の助けもなしに、あの純然たる悪にとって既に可能であったというのだろうか。
id tunc illud merum malum nullo bono adiuuante iam poterat? si autem illae animae corpora gerebant et id oculis uiderant, quot linguae, quot pectora, quae ingenia laudandis istis oculis praedicandisque sufficiunt, quibus uix possunt mentes iustorum adaequari? quanta bona inuenimus in summo malo? si enim uidere deum malum est, non est bonum deus;
しかし、もしそれらの魂が肉体を帯びており、それを目で見ていたとするなら、義人の心さえほとんど及ばないような、それらの目を賞賛し称えるために、いくつの舌、いくつの胸、どのような才能があれば足りるだろうか。 私たちは至高の悪の中にどれほど多くの善を見出していることか。 なぜなら、もし神を見ることが悪であるなら、神は善ではないことになる。 しかし、神は善である。
bonum est autem deus: bonum est igitur deum uidere et nescio quid huic bono conparari queat.
したがって、神を見ることは善であり、この善に比肩し得るものが何であるか私は知らない。
porro quod uidere bonum est. unde fieri potest.
さらに、見ることが善であるなら、見ることができるということが悪であるなどということが、どうして起こり得ようか。
ut posse uidere sit malum? quapropter quisquis uel in illis oculis uel in illis mentibus fecit. ut ab his posset uideri diuina substantia. magnum et ineffabili laude dignissimum bonum fecit.
それゆえ、それらの目においてであれ、それらの心においてであれ、神の本質が彼らによって見られ得るようにした者は誰でも、大いなる、言葉に尽くせぬ賞賛に値する善をなしたのである。
si autem non factum, sed ipsum per se tale ac sempiternum erat difficile hoc malo quicquam melius inuenitur.
しかし、もしそれが作られたのではなく、それ自体でそのようであり、かつ永遠であったとするなら、この悪よりも優れたものを見出すことは困難である。

語釈・文法注

  1. §16adiuuarent — 接続法未完了過去。直前の文の adiuuaret に対応し、「もしこれらの定義を適用するならば、当時それらがどのように私たちを助けたであろうか」という、過去の視点から見た可能性ないし反実仮想的帰結を表す。
  2. §16dicatur — 非人称的な受動態(流出されたと言われる)ではなく、名詞節の主語である pars quaedam を文法上の主語とする人称的受動態。完了不定詞 processisse を伴い、「ある部分が進み出たと言われる」という構造をとる。
  3. ¦p.72¦credere — 不定詞の名詞的用法。文全体の主語または補語的役割を果たし、「〜と信じることは、どれほど不敬なことか」となる。この credere の目的語として、対格不定詞構文である naturam ... ualere と summum illud bonum ... [esse] が並列されている。
  4. ¦p.73¦non factum — factum esset または factum erat の省略。「もしそれが(神によって)造られたのでなかったならば」という、反実仮想条件節を導く分詞の省略表現。

この箇所を引用する

アウグスティヌス, 二つの魂について §16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0040.stoa040.humanitext-lat1:16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。