§14Non igitur nisi uoluntate peccatur.
したがって、意志によるのでなければ罪は犯されない。
nobis autem uoluntas nostra notissima est: neque enim scirem me uelle, si quid sit uoluntas ipsa nescirem.
そして、私たちにとって自分自身の意志は極めてよく知られている。 なぜなら、意志そのものが何であるかを知らないならば、自分が望んでいるということを私は知ることができないだろうからである。
definitur itaque isto modo: uoluntas est animi motus cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum.
それゆえ、意志は次のように定義される。 すなわち、意志とは、何者にも強制されることなく、何かを失わないため、あるいは獲得するための、心の動きである、と。
cur ergo ita tunc definire non possem? an erat difficile uidere inuitum uolenti esse contrarium, ita ut contrarium sinistrum dextro esse dicimus, non ut nigrum albo? nam eadem res simul et nigra et alba esse non potest; duorum autem in medio quisque positus ad alterum sinister est, ad alterum dexter;
ではなぜ、私は当時そのように定義することができなかったのだろうか。 それとも、不本意なことが望んでいることの反対であることを理解するのは困難だったのだろうか。 それは、左が右の反対であると言うような意味での反対であり、黒が白の反対であるというような意味での反対ではないのだが。 というのも、同じものが同時に黒かつ白であることはできないが、二人の人間の間に置かれた人は誰でも、一方に対しては左であり、他方に対しては右だからである。
simul quidem utrumque unus homo.
一人の人間が同時にその両方であることは確かにある。
sed simul utrumque ad unum hominem nullo modo.
しかし、一人の人間に対して同時にその両方であることは決してない。
ita inuitus et uolens simul esse quidem unus animus potest, sed unum atque idem nolle simul et uelle non potest.
同様に、一つの心が一瞬にして不本意でありかつ望んでいる状態であることは確かにあり得るが、同一の物事を同時に欲しないと同時に欲することはできない。
cum enim quisque inuitus aliquid facit — si enim roges, utrum id facere uelit. nolle se dicit: item si roges. utrum id uelit non facere, uelle respondet —: ita inuitum ad faciendum, ad non faciendum autem uolentem reperies;
なぜなら、誰かが不本意ながら何かをするとき――もし彼にそれをすることを望むかと問えば、彼は望まないと答え、同様に、それをしないことを望むかと問えば、望むと答えるからである――、このように、彼がすることに対しては不本意であり、しないことに対しては望んでいることがわかるだろう。
id est enim unum animum uno tempore habentem utrumque. sed ad aliud atque aliud singulare referentem.
すなわち、それは一つの心が同一の時間に両方(の意志)を持っているが、それぞれ別の個々の事柄へと差し向けられているのである。
cur haec dico? quia si rursum quaeramus, quam ob causam id inuitus faciat, cogi se dicat.
なぜ私はこれらのことを言うのか。 もし私たちが、なぜ彼が不本意ながらそれを行うのかと再び問うならば、彼は自分が強制されていると言うだろうからである。
nam et omnis inuitus faciens cogitur et omnis qui cogitur, si facit, nonnisi inuitus facit.
というのも、不本意ながら行う者はすべて強制されており、強制されている者はすべて、もし行うのであれば、不本意ながら行っているのでなければならないからである。
restat. ut uolens a cogente sit liber, etiamsi se quisquam cogi putet.
したがって、たとえ誰かが自分は強制されていると考えたとしても、望んで行う者は強制する者から自由である、ということになる。
et hoc enim modo omnis. qui uolens facit. non cogitur. et omnis, qui non cogitur, aut uolens facit aut non facit.
実際、このようにして、望んで行う者は誰も強制されておらず、強制されていない者はすべて、望んで行うか、あるいは行わないかのどちらかである。
haec cum in omnibus hominibus, quos interrogare non absurde possumus, a puero usque ad senem, a ludo litterario usque ad solium sapientis natura ipsa proclamet.
私たちが不条理でなく問いかけることのできるすべての人々において、子供から老人に至るまで、小学校から賢者の王座に至るまで、自然そのものがこれらのことを宣言しているというのに。
cur ego tunc non uiderem in definitione uoluntatis ponendum esse cogente nullo\', quod nunc quasi experientia maiore cautissimus posui? at si hoc ubique manifestum a est et non doctrina, sed natura omnibus promptum, quid restat - quod uideatur obscurum, nisi forte ullum lateat.
なぜ私は当時、意志の定義において『何者にも強制されることなく』という言葉を入れるべきだと見抜けなかったのだろうか。 それを私は今、あたかもより大きな経験を得たかのように、細心の注意を払って置いたのであるが。 しかし、もしこのことが至る所で明白であり意志の訓練や教説によるのではなく、自然によってすべての人に用意されているのであるなら、何が曖昧に見えるものとして残されているだろうか。
aliquid nos uelle cum uolumus, et ad hoc moueri animum nostrum idque aut habere nos aut non habere.
まさか、私たちが望むときに何かを望んでいるということ、そして私たちの心がこれに向けて動かされているということ、さらにそれを私たちが持っているか持っていないかということ、そして、もし持っているならそれを保持したいと望み、持っていないならそれを獲得したいと望む、ということが誰かに隠されているとでもいうのだろうか。
et, si haberemus, retinere uelle, si non haberemus, adquirere? quare aut non amittere, aut adipisci aliquid uult omnis, qui uult.
それゆえ、望む者はすべて、何かを失わないこと、あるいは何かを獲得することを望んでいるのである。
quamobrem si omnia ista luce clariora sunt, sicuti sunt.
したがって、もしこれらすべてのことが、実際そうであるように光よりも明白であり、私だけの認識ではなく、真理そのものの寛大さによって全人類の認識に贈られているのであるなら、なぜ私が当時であってもこのように言えなかったのだろうか。
neque meae tantum, sed notitiae generis humani ueritatis ipsius liberalitate donata, cur illo etiam tempore dicere non possem: uoluntas est motus animi cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum?
すなわち、『意志とは、何者にも強制されることなく、何かを失わないため、あるいは獲得するための、心の動きである』と。
§15Dicet aliquis: et hoc te aduersum Manichaeos quid adiuuaret? expecta;
誰かが言うだろう。 「そしてこのことが、マニ教徒たちに対抗して君をどう助けるというのか」と。 待ちなさい。
sine prius etiam peccatum definiamus.
その前にもう一つ、罪についても定義することにしよう。
quod sine uoluntate esse non posse omnis mens apud se diuinitus conscriptum legit.
罪が意志なしには存在し得ないということは、すべての魂が、自身の内に神成的に書き込まれているのを読み取っていることである。
ergo peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere.
それゆえ、罪とは、正義が禁じており、そこから差し控えることが自由である事柄を、保持しあるいは追求しようとする意志である。
quamquam si liberum non sit. non est uoluntas.
もっとも、もし自由でなければ、それは意志ではない。
sed malui grossius quam scrupulosius definire.
しかし私は、あまり細かく定義するよりは、大まかに定義することを選んだのである。
etiamne hic libri obscuri mihi scrutandi erant, unde discerem neminem uituperatione subplicioue dignum, qui aut id uelit, quod iustitia uelle non prohibet, aut id non faciat.
これについてもやはり、私は曖昧な書物を探究しなければならなかったのだろうか。 そこから、正義が望むことを禁じていない事柄を望む者や、行うことのできない事柄を行わない者は、誰も非難や罰に値しないということを学ぶために?
quod facere non potest? nonne ista cantant et pastores in montibus et in theatris poetae et indocti in circulis et docti in bibliothecis et magistri in scholis et antistites in sacratis locis et in orbe terrarum genus humanum? quod si nemo uituperatione uel damnatione dignus est aut non contra uetitum iustitiae faciens aut quod non potest non faciens, omne autem peccatum uel um b.
これらのことは、山々の羊飼いたちも、劇場の詩人たちも、集まりの中の無学な人々も、図書館の中の学識ある人々も、学校の教師たちも、聖なる場所の司祭たちも、そして全世界の人類も、口ずさんでいるではないか。
uituperandum est uel damnandum, quis dubitet tunc esse peccatum.
もし、正義の禁止に反することを行わない者、あるいはできないことを行わない者が、誰も非難や処罰に値しないのであり、しかもすべての罪は非難されるべきか、あるいは処罰されるべきものであるなら、欲することが不正であり、かつ欲しないことも自由であるときにこそ罪が存在するのだということを、誰が疑うだろうか。
cum et uelle iniustum est et liberum nolle? et ideo definitionem illam et ueram et ad intellegendum esse facillimam et non modo nunc, sed tunc quoque a me potuisse dici: peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi. quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere?
それゆえ、あの定義は真実であり、理解するのに極めて容易であって、現在だけでなく当時においても、私によって次のように言われ得たのだということを。 「罪とは、正義が禁じており、そこから差し控えることが自由である事柄を、保持しあるいは追求しようとする意志である」と。