Humanitext Reader

アウグスティヌス · 二つの魂について §12-13

意志の介在による罪の成立と共通感覚の論証

7 / 12 箇所 · ラテン語

要旨

アウグスティヌスは、人間が眠っているときや身体を拘束されているときに他人が行った行為には罪の責任が生じないという具体例を用い、罪とは本人の「意志」にのみ存在するものであることを、万人が合意しうる共通感覚に基づいて論証する。

§12Uerum esto: non poteram illo tempore sensibilia haec ab intellegibilibus, carnalia scilicet ab spiritalibus diiudicare atque discernere.
だがよし、認めよう。 私は当時、これら感覚されるものを知性されるものから、すなわち肉的なものを霊的なものから区別し、識別することはできなかった。
non erat aetatis. non disciplinae, non cuiusdam etiam consuetudinis.
それは年齢によるものではなく、訓練によるものでもなく、何らかの習慣によるものでもなく、ついにはいかなる功績によるものでもなかった。
non ullorum denique meritorum non enim parui gaudii felicitatisque res est —: itane tandem ne illud quidem arripere poteram, quod in omnium hominum iudicio summi dei legibus natura ipsa constituit? Quiuis enim homines, quos modo a communi sensu generis humani nulla disrupisset amentia, quae uellent ad iudicandum studia detulissent, quamlibet inperitiam, quantamcumque etiam tarditatem, uelim experiri, quid mihi responderent roganti, utrum eis peccasse uideretur, de cuius dormientis manu scripsisset alius aliquid flagitiosum.
――というのも、それは少なからぬ喜びと幸福の事柄だからである――。 では一体、私は、すべての人の判断において、至高の神の法によって自然そのものが打ち立てたあのことさえも、把握することができなかったのだろうか。 というのも、人間の共通感覚からいかなる狂気によっても切り離されていないような人たちであれば誰であれ、彼らが判断のためにどのような関心を注ごうとも、いかなる無知やどれほどの遅鈍さがあろうとも、私は彼らが次のように尋ねる私に何と答えるかを試してみたいからである。 すなわち、眠っている人の手から、他の誰かが何か不名誉なことを書いたとして、その眠っている人が罪を犯したと思われるだろうか、と。
omnes quis dubitet ita fuisse negaturos illud esse peccatum, ita reclamaturos, ut etiam succenserent fortasse, quod tali eos rogatione dignos putarim? a quibus ego, quoque modo poteram.
すべての人が、それ(眠っている間に他人が書いたこと)が罪であることを否定し、またそれに大反対し、おそらくは私が彼らをそのような質問に値するとみなしたことに腹を立てさえするだろうということを、誰が疑うだろうか。
reconciliatis et in consilium restitutis peterem, ut me aliud tam manifestum, tam in omnium cognitione positum interrogantem non moleste ferrent.
私は彼らから、私ができる限りの方法で機嫌を直し、相談の場に引き戻した上で、これほど明白で、すべての人の認識に置かれている別のことを問いかける私を、彼らが煙たがらないよう求めるだろう。
tunc quaererem: si non dormientis, sed scientis manu, qui membris tamen ceteris uinctus atque constrictus esset, quisquam ualentior aliquid similiter fecisset mali, utrum quia id nosset. quamuis omnino noluisset, ullo peccati nomine teneretur.
そのとき私はこう尋ねるだろう。 もし眠っている人ではなく、知っている人の手によって、ただし他の身体の部位を縛られ、拘束されている人の手によって、誰かより強い者が同じような悪事を行ったとしたら、彼はそれを知っていたからという理由で、たとえまったく望んでいなかったとしても、罪という名によって縛られるだろうか、と。
et hic mihi omnes mirantes, quod talia sciscitarer, sine cunctatione responderent nihil etiam istum omnino peccasse.
ここでもすべての者が、私がそのようなことを尋ねるのに驚きながら、ためらうことなく、この者もまた全く罪を犯していないと答えるだろう。
quid ita? quia de quo nesciente uel resistere non ualente quisquam quippiam mali fecerit, iuste damnari nullo modo potest.
なぜそうなのか。 なぜなら、本人が知らないか、あるいは抵抗できない状態であるのに、他の誰かが何か悪事を行ったとしても、その者が公正に罰せられることは決してあり得ないからである。
atque id ipsum cur ita esset, si in illis hominibus naturam ipsam percontarer humanam, facile peruenirem ad id, quod cuperem, isto modo quaerens: quid? si dormiens ille iam sciret, quid alius de manu eius facturus esset, et de industria se plus potus etiam, ne expergisceretur, somno dederet, ut aliquem iurando falleret, num ei quicquam somnus ad innocentiam suffragaretur? quid aliud illi quam nocentem hominem pronuntiarent? quid? si et ille uolens uinctus est, ut aliquem similiter praetenta defensione deciperet, quid ei tandem, ut peccato careat.
そして、まさにそのことがなぜそうなのかについて、もし私がそれらの人々において人間性そのものを問い質すならば、私はこのように問いかけることによって、自分が望むところに容易に到達するだろう。 どうだろうか。 もしあの眠っている者が、他の誰かが自分の手を使って何をしようとしているかをすでに知っており、誰かを誓いによって騙すために、目覚めないようにと、わざとより多くの酒を飲んで眠りに身を任せたとしたら、眠りは彼に無罪の証拠として少しでも味方するだろうか。 彼らは彼を有罪の人と宣告する以外に、何をするだろうか。 どうだろうか。 もしあの縛られた者も、同様に言い訳を装って誰かを欺くために、自ら望んで縛られたのだとしたら、彼が罪を免れるために、あの鎖は一体何の役に立っただろうか。
illa uincula profuerunt? quamquam his obstrictus reuera resistere non ualeret, sicut ille dormiens, quid tunc fieret. omnino nesciret.
たとえ彼がこれらに縛られて、あの眠っている者と同様に、実際には抵抗できなかったとしても、あるいは、そのとき何が起こるかを全く知らなかったとしても。
numquidnam igitur dubitandum est, quin peccasse ambo iudicarentur? quibus concessis colligerem nusquam scilicet nisi in uoluntate esse peccatum, cum mihi auxiliaretur etiam illud, quod iustitia peccantes tenet sola mala uoluntate. quamuis quod uoluerint inplere nequiuerint.
そうであるなら、両者ともに罪を犯したと判断されることに、いささかの疑いがあるだろうか。 これらのことが認められたなら、私は、罪とは意思の中にしか存在しないということを結論づけるだろう。 その際、正義が罪人を有罪とするのは、たとえ彼らが望んだことを実行できなかったとしても、ただ悪しき意思のみによってである、という事実も私を助けることになるだろう。
§13Quisquamne me ista tractantem possit dicere in rebus obscuris abditisque uersari. ubi propter intellegentium paucitatem uel fraudis uel ostentationis suspicio nasci solet? secedat paulisper illa intellegibilium sensibiliumque distinctio, nulla mihi fiat inuidia, quod tardas animas subtilium disputationum stimulis persequor.
このようなことを論じている私を、理解する人が少ないがために欺瞞や誇示の疑念が生じがちな、曖昧で隠された事柄に従事していると、誰が言えるだろうか。 知性されるものと感覚されるものとのあの区別は、しばらく脇に置いておこう。 私が理解の遅い魂たちを、精緻な議論の刺激で追い詰めているという不満が私に向けられることのないように。
liceat mihi me scire uiuere, liceat mihi scire me uelle uiuere: in quae si consentit genus humanum, tam nobis cognita est uoluntas nostra quam uita.
私が生きていることを知るのを許してほしい、私が生きたいと望んでいることを知るのを許してほしい。 もしこれらについて全人類が同意するなら、私たちの意思は、私たちの生命と同じくらい、私たちに知られているのである。
neque cum istam scientiam profitemur, metuendum est, ne nos quisquam falli posse conuincat: hoc ipsum enim falli nemo potest, si aut non uiuat aut nihil uelit.
そして、私たちがこの知識を公言するとき、誰かが私たちに、欺かれ得るのだと証明することを恐れる必要はない。 というのも、生きてもおらず、何も望んでもいないのでなければ、この「欺かれる」ということ自体、誰もなし得ないからである。
non me arbitror quicquam obscurum adtulisse et uereor, ne cuiquam magis, quod haec nimium manifesta sint, uidear esse culpandus;
私は自分が何か曖昧なことを持ち出したとは思わないし、むしろ、these things があまりにも明白であるために、誰かから非難されるのではないかと恐れるほどである。
sed quorsum tendant, consideremus.
しかし、これらがどこへ向かうのかを考えてみよう。

語釈・文法注

  1. 12non erat aetatis — 名詞 res(事柄)が省略された、性質あるいは所有を表す属格(属格の非人称的用法)。「年齢がなせるわざではない」という意味になる。
  2. 12quae uellent ad iudicandum studia detulissent — 関係代名詞 qui の中性複数対格 quae を伴う譲歩節、あるいは条件節。detulissent は接続法過去完了で、事実に反する仮定、あるいは「どのような関心を注ごうとも」という譲歩的なニュアンスを表す。
  3. 12de cuius dormientis manu — 関係代名詞 cuius が名詞的に機能する分詞 dormientis を修飾している。「眠っているその人の手から」という意味。先行詞は文脈上、直前の節の全体の主語などではなく、眠っている者自身を直接指す。
  4. 13liceat mihi me scire uiuere — 非人称動詞 liceat(接続法現在・願望)に与格の mihi が係り、その真の主語として対格不定詞句 me scire uiuere が置かれている。さらに scire の目的語として me uiuere(私が生きていること)が入れ子になっている二重対格不定詞構造。

この箇所を引用する

アウグスティヌス, 二つの魂について §12-13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0040.stoa040.humanitext-lat1:12-13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。