Humanitext Reader

スエトニウス · クラウディウス §38-41

クラウディウスの軽率な言動と学術的活動

12 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

クラウディウスが自らの怒りっぽさや愚行について弁明したエピソード、および彼の物忘れのひどさや不注意な失言の数々が紹介される。さらに、彼が若い頃から熱心に取り組んだ歴史研究や独自の文字考案などの学術的活動についても記述されている。

§38irae atque iracundiae conscius sibi, utramque excusauit edicto distinxitque, pollicitus alteram quidem breuem et innoxiam, alteram non iniustam fore.
彼は自らの怒りと不機嫌さを自覚しており、勅令によってその両方を言い訳し、また区別した。 すなわち、一方は短くて無害なものとなり、他方は不当なものではないだろうと約束した。
Ostiensibus, quia sibi subeunti Tiberim scaphas obuiam non miserint, grauiter correptis eaque cum inuidia, ut in ordinem se coactum conscriberet, repente tantum non satis facientis modo ueniam dedit.
テヴェレ川を上る彼にボートを迎えに出さなかったという理由で、オスティアの住民を激しく非難し、しかも「自分は一私人の立場に貶められた」と書き送るほどの憤慨を示したものの、その後突然、あたかも謝罪するかのような態度で彼らを許した。
quosdam in publico parum tempestiue adeuntis manu sua reppulit.
公の場で不適切な時期に近づいてきた者たちを、彼は自らの手で押しのけた。
item scribam quaestorium itemque praetura functum senatorem inauditos et innoxios relegauit, quod ille aduersus priuatum se intemperantius affuisset, hic in aedilitate inquilinos praediorum suorum contra uetitum cocta uendentes multasset uilicumque interuenientem flagellasset.
同様に、財務官の書記官、および法務官を務めた元老院議員を、審問もせず、無実であるにもかかわらず追放した。 その理由は、前者が、彼が私人であった頃に彼に対してあまりにも無礼に振る舞ったためであり、後者が、エディリスの職にあったときに、禁止令に反して調理済みの食品を販売していた皇帝の所領の小作人たちに罰金を科し、介入した管理人を鞭打ったためであった。
qua de causa etiam coercitionem popinarum aedilibus ademit.
このため、彼はエディリスから居酒屋の取締権限をも剥奪した。
Ac ne stultitiam quidem suam reticuit simulatamque a se ex industria sub Gaio, quod aliter euasurus peruenturusque ad susceptam stationem non fuerit, quibusdam oratiunculis testatus est;
さらに、彼は自分の愚かさについても沈黙せず、それがガイウスの治世下で意図的に装われたものであったこと、そうしなければ生き延びて、引き受けることになった地位に到達することはできなかったであろうことを、いくつかの短い演説の中で証言した。
nec tamen persuasit, cum intra breue tempus liber editus sit, cui index erat μωρῶν ἐπανάστασισ, argumentum autem stultitiam neminem fingere.
しかし、彼は人々を納得させることはできなかった。 なぜなら、まもなく『愚者の蜂起』と題された本が出版され、その論旨は「誰も愚かさを偽装することなどできない」というものであったからである。
§39Inter cetera in eo mirati sunt homines et obliuionem et inconsiderantiam, uel ut Graece dicam, μετεωρίαν et ἀβλεψίαν.
他の事柄の中でも、人々は彼の健忘と無頓着、あるいはギリシア語で言うなら「うわの空」と「盲目」に驚いた。
occisa Messalina, paulo post quam in triclinio decubuit, cur domina non ueniret requisiit.
メッサリナが殺害された後、食堂の寝台に横たわってまもなく、彼は「なぜ女主人(妻)が来ないのか」と尋ねた。
multos ex iis, quos capite damnauerat, postero statim die et in consilium et ad aleae lusum admoneri iussit et, quasi morarentur, ut somniculosos per nuntium increpuit.
彼が死刑に処した多くの人々を、まさにその翌日に、顧問会議やサイコロ遊びに招くよう命じ、彼らが遅れているかのように、使者を通じて彼らを「寝ぼすけ」と叱りつけた。
ducturus contra fas Agrippinam uxorem, non cessauit omni oratione filiam et alumnam et in gremio suo natam atque educatam praedicare.
道義に反してアグリッピナを妻に迎えようとしていたとき、彼はあらゆる演説において、彼女が自分の娘であり、被保護者であり、自分の膝元で生まれ育った者であることを公言してはばからなかった。
adsciturus in nomen Neronem, quasi parum reprehenderetur, quod adulto iam filio priuignum adoptaret, identidem diuulgauit neminem umquam per adoptionem familiae Claudiae insertum.
ネロを名に引き入れようとした際、すでに実子が成人しているにもかかわらず義理の息子を養子に迎えることについて十分な批判を受けているかのように、彼は、これまでにクラウディウス家に養子縁組によって入った者は一人もいないということを何度も公表した。
§40Sermonis uero rerumque tantam saepe neglegentiam ostendit, ut nec quis nec inter quos, quoue tempore ac loco uerba faceret, scire aut cogitare existimaretur.
言葉や行動において、彼はしばしば非常に大きな不注意を示したので、自分が誰であるか、誰に囲まれているか、いつ、どこの場所で発言しているのかを理解も考慮もしていないと思われた。
cum de laniis ac uinariis ageretur, exclamauit in curia: 'rogo uos, quis potest sine offula uiuere?' descripsitque abundantiam ueterum tabernarum, unde solitus esset uinum olim et ipse petere.
肉屋や酒商に関する議論がなされていた際、彼は議場で叫んだ。 「皆さんにお尋ねするが、一口の肉なしで誰が生きていけようか? 」そして、かつて自分自身もよくそこからワインを買い求めたという、昔ながらの居酒屋の豊富さについて描写した。
de quaesturae quodam candidato inter causas suffragationis suae posuit, quod pater eius frigidam aegro sibi tempestiue dedisset.
財務官のある候補者については、自分が支持する理由の中に、その候補者の父親が、病気の自分にタイミングよく冷たい水を与えてくれたことを挙げた。
inducta teste in senatu: 'haec,' inquit, 'matris meae liberta et ornatrix fuit, sed me patronum semper existimauit;
元老院に女性の証人が呼び出された際、彼は「この女は私の母の解放奴隷で髪結い(美容師)であったが、私を常に保護者と見なしてくれた。
hoc ideo dixi, quod quidam sunt adhuc in domo mea, qui me patronum non putant.
これを私が言ったのは、私の家の中に、私を保護者と考えていない者がまだいるからだ」と言った。
' sed et pro tribunali Ostiensibus quiddam publice orantibus cum excanduisset, nihil habere se uociferatus est, quare eos demereatur; si quem alium, et se liberum esse.
また、法廷において、オスティア市民が公に請願していたときに激怒し、自分が彼らに便宜を図る理由など何もないこと、そして他の誰かと同様に、自分自身も自由の身であることを大声で叫んだ。
nam illa eius cotidiana et plane omnium horarum et momentorum erant: 'quid, ego tibi Telegenius uideor?' et: λάλει καὶ μὴ θίγγανε, multaque talia etiam priuatis deformia, nedum principi, neque infacundo neque indocto, immo etiam pertinaciter liberalibus studiis dedito.
実際、彼の毎日の、まさに四六時中の口癖はこのようなものであった。 「何だと、私はお前にとってテレゲニウスに見えるのか? 」あるいは「喋れ、触るな」。 そしてこのような多くの言葉は、雄弁でなくもなく、教養がないわけでもなく、むしろ自由学芸に執拗に没頭していた皇帝にとっては言うまでもなく、一人の私人にすら不名誉なものであった。
§41Historiam in adulescentia hortante T. Liuio, Sulpicio uero Flauo etiam adiuuante, scribere adgressus est.
若い頃、ティトゥス・リウィウスの勧めを受け、またスルピキウス・フラウスの援助も得て、歴史を執筆し始めた。
et cum primum frequenti auditorio commisisset, aegre perlegit refrigeratus saepe a semet ipso.
そして初めて、大勢の聴衆にそれを披露したとき、彼は、自分自身のせいでしばしば興をそがれ、かろうじて読み終えた。
nam cum initio recitationis defractis compluribus subsellis obesitate cuiusdam risus exortus esset, ne sedato quidem tumultu temperare potuit, quin ex interuallo subinde facti reminisceretur cachinnosque reuocaret.
というのも、朗読の開始時に、ある人物の肥満のためにいくつかのベンチが壊れて笑いが起こり、その騒ぎが収まった後でさえ、彼は時折その出来事を思い出しては、大笑いを繰り返すのを抑えきれなかったからである。
in principatu quoque et scripsit plurimum et assidue recitauit per lectorem.
帝位にあっても、彼は非常に多くの著作を書き、読手を通じて熱心に朗読させた。
initium autem sumpsit historiae post caedem Caesaris dictatoris, sed et transiit ad inferiora tempora coepitque a pace ciuili, cum sentiret neque libere neque uere sibi de superioribus tradendi potestatem relictam, correptus saepe et a matre et ab auia.
しかし、歴史の叙述の開始を独裁官カエサルの暗殺後に置いたものの、より後の時代へと移行し、内乱の終結から書き始めた。 なぜなら、母親や祖母からしばしば叱責され、それ以前の時代については、自由に、また真実に基づいて伝える権能が自分に残されていないと感じたからである。
prioris materiae duo uolumina, posterioris unum et quadraginta reliquit.
前者の題材については2巻、後者については41巻を遺した。
composuit et 'de uita sua' octo uolumina, magis inepte quam ineleganter; item 'Ciceronis defensionem aduersus Asini Galli libros' satis eruditam.
彼はまた、優雅さに欠けるというよりはむしろ不適切な内容の『自伝』8巻、およびかなり学術的な『アシニウス・ガッルスの書物に対するキケロの弁護』を執筆した。
nouas etiam commentus est litteras tres ac numero ueterum quasi maxime necessarias addidit;
さらに彼は、3つの新しい文字を考案し、それらが極めて必要不可欠であるかのように古い文字の数に加えた。
de quarum ratione cum priuatus adhuc uolumen edidisset, mox princeps non difficulter optinuit ut in usu quoque promiscuo essent.
これら(の文字)の論理について、まだ私人であった頃に本を出版していたが、後に皇帝となると、それらが一般の用途でも使用されるようにすることを容易に成し遂げた。
extat talis scriptura in plerisque libris ac diurnis titulisque operum.
このような表記は、多くの書籍や日誌(公報)、記念碑(建造物の碑文)に残されている。

語釈・文法注

  1. 38ut in ordinem se coactum conscriberet — 「一私人の立場に貶められた」を意味する慣用表現 in ordinem cogi を含む。ut 節は、前文の eaque cum inuidia「そのような不満を伴って」の内容を説明する同格ないし結果の節。
  2. 38quod aliter euasurus peruenturusque ad susceptam stationem non fuerit — 未来分詞 euasurus および peruenturus に助動詞としての fuisset の接続法完了形 fuerit が組み合わさったもので、条件副詞 aliter「そうでなければ(ガイウスの治世下で愚者であることを装っていなければ)」を伴い、過去における帰結の不可能性(反実仮想)を表している。
  3. 40si quem alium, et se liberum esse — 間接話法における条件文で、条件節 si quem alium の後に liberum esse が省略されている。主節の不定詞句 et se liberum esse(自分もまた自由であること)と並置され、全体として uociferatus est「大声で叫んだ」に繋がっている。

この箇所を引用する

スエトニウス, クラウディウス §38-41. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo015.humanitext-lat2:38-41

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。