Humanitext Reader

スエトニウス · クラウディウス §34-37

クラウディウスの残虐性と猜疑心および極度の臆病さ

11 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

クラウディウスの残酷で血を好む本性と剣闘士試合等での容赦ない態度(第34章)、極端な臆病さと猜疑心、そしてそれを利用した偽の告発や夢による罠について叙述される(第35〜37章)。

§34Saeuum et sanguinarium natura fuisse, magnis minimisque apparuit rebus.
彼が生まれつき残酷で血を好む性格であったことは、大小様々な事柄から明らかであった。
tormenta quaestionum poenasque parricidarum repraesentabat exigebatque coram.
彼は、尋問における拷問や尊属殺害犯への刑罰をその場で執行させ、自ら立ち会って見届けた。
cum spectare antiqui moris supplicium Tiburi concupisset et deligatis ad palum noxiis carnifex deesset, accitum ab urbe uesperam usque opperiri perseuerauit.
ティブルにおいて古風な慣習に従った処刑を見物したいと望んだ際、罪人たちが柱に縛り付けられたものの処刑人がいなかったときには、ローマ市から呼び出された処刑人が到着するのを夕方まで執拗に待ち続けた。
quocumque gladiatorio munere, uel suo uel alieno, etiam forte prolapsos iugulari iubebat, maxime retiarios, ut expirantium facies uideret.
自分が催したものであれ他人が催したものであれ、いかなる剣闘士試合においても、たとえ偶然につまずいて倒れただけの者であっても、とりわけ網闘士たちを喉を掻き切って殺すよう命じた。 息を引き取る際の彼らの表情を見るためであった。
cum par quoddam mutuis ictibus concidisset, cultellos sibi paruulos ex utroque ferro in usum fieri sine mora iussit.
ある一対の剣闘士がお互いの打撃によって同時に倒れたときには、彼はすぐさま、その両方の剣の鉄から自分のために小さな小刀を作らせた。
bestiaris meridianisque adeo delectabatur, ut et prima luce ad spectaculum descenderet et meridie dimisso ad prandium populo persederet praeterque destinatos etiam leui subitaque de causa quosdam committeret, de fabrorum quoque ac ministrorum atque id genus numero, si automatum uel pegma uel quid tale aliud parum cessisset.
猛獣狩りや真昼の見世物を非常に好んだため、夜明けとともに見物席へと降りていき、真昼になって群衆が昼食のために解散した際にも席に残り続け、さらには、あらかじめ予定されていた者たちだけでなく、些細な、また突発的な理由から、大工や助手、その他同種の人々をも、もしからくり装置や昇降舞台などの仕掛けが十分に作動しなかった場合には、闘技場に送り込んで闘わせた。
induxit et unum ex nomenculatoribus suis, sic ut erat togatus.
彼は自分の名前呼びの一人を、トガを着用した姿のまま闘技場へ引き入れさえした。
§35Sed nihil aeque quam timidus ac diffidens fuit.
しかし、彼は他の何にもまして臆病で疑い深かった。
primis imperii diebus quanquam, ut diximus, iactator ciuilitatis, neque conuiuia inire ausus est nisi ut speculatores cum lanceis circumstarent militesque uice ministrorum fungerentur, neque aegrum quemquam uisitauit nisi explorato prius cubiculo culcitisque et stragulis praetemptatis et excussis.
治世の初期、すでに述べたように、彼は市民的平等を鼻にかけていたにもかかわらず、槍を持った護衛兵たちが周囲を取り囲み、兵士たちが給仕の役割を務めるのでなければ宴会に出席する勇気を持たず、また、あらかじめ寝室を調べ、マットレスや掛け布団を手で探り、叩いて揺すぶってみた後でなければ、いかなる病人の見舞いにも行かなかった。
reliquo autem tempore salutatoribus scrutatores semper apposuit, et quidem omnibus et acerbissimos.
その後の時期においても、挨拶に訪れる人々に対しては常に身体検査係を配し、しかもすべての人に対して極めて厳酷な検査を行わせた。
sero enim ac uix remisit, ne feminae praetextatique pueri et puellae contrectarentur et ne cuius comiti aut librario calamariae et graphiariae thecae adimerentur.
というのも、女性や縁取りのあるトガを着た少年少女たちが体中を触り回されないようにすることや、来訪者の同伴者や書記から筆記用具の入れ物を取り上げないようにすることは、彼がようやく晩年になって、やっと免除したことだったからである。
motu ciuili cum eum Camillus, non dubitans etiam citra bellum posse terreri, contumeliosa et minaci et contumaci epistula cedere imperio iuberet uitamque otiosam in priuata re agere, dubitauit adhibitis principibus uiris an optemperaret.
内乱の際、カミッルスが、クラウディウスは戦争に至らずとも脅しをかければ屈服させられると確信し、侮辱的で脅迫的かつ不遜な手紙によって彼に帝位を退いて私生活において閑暇な日々を送るよう命じたとき、彼は主だった有力者たちを招集して、それに従うべきかどうか苦悩した。
§36quasdam insidias temere delatas adeo expauit, ut deponere imperium temptauerit.
彼は、根拠もなく告発されたある陰謀をあまりにも恐れたために、帝位を退こうと試みたことさえあった。
quodam, ut supra rettuli, cum ferro circa sacrificantem se deprehenso, senatum per praecones propere conuocauit lacrimisque et uociferatione miseratus est condicionem suam, cui nihil tuti usquam esset, ac diu publico abstinuit.
すでに上で述べたように、彼が犠牲式を行っている傍らで、ある男が剣を所持しているのが発見された際、彼は布告人を通じて元老院を急遽招集し、涙を流し大声を張り上げながら、どこにも安全な場所がない自分の境遇を嘆き、長い間、公の場に姿を現さなかった。
Messalinae quoque amorem flagrantissimum non tam indignitate contumeliarum quam periculi metu abiecit, cum adultero Silio adquiri imperium credidisset;
メッサリナに対する極めて燃え上がるような愛情も、彼女の侮辱行為の不当さからというよりは、むしろ危険への恐怖から断ち切った。 それは、姦通相手のシリウスに帝位が奪われようとしていると彼が信じたためであった。
quo tempore foedum in modum trepidus ad castra confugit, nihil tota uia quam essetne sibi saluum imperium requirens.
この時、彼は見苦しいほどに怯えながら陣営へと逃げ込み、道中ずっと、帝位は自分の手の中に無さに残っているのかということばかりを問い尋ねていた。
§37nulla adeo suspicio, nullus auctor tam leuis extitit, a quo non mediocri scrupulo iniecto ad cauendum ulciscendumque compelleretur.
どんなに微小な疑惑であれ、どんなに取るに足らない情報提供者であれ、彼に少なからぬ不安を植え付けて、予防策を講じたり復讐を行わせたりせずにはおかないものは存在しなかった。
unus ex litigatoribus seducto in salutatione affirmauit, uidisse se per quietem occidi eum a quodam;
訴訟人の一人が、朝の挨拶の際、彼を脇へ引っ張って行き、夢の中で皇帝がある人物に殺されるのを見たと話した。
dein paulo post, quasi percussorem agnosceret, libellum tradentem aduersarium suum demonstrauit: confestimque is pro deprenso ad poenam raptus est.
その後しばらくして、その訴訟人は、あたかもその暗殺者を現実に認知したかのように、嘆願書を提出しようとしていた自分の訴訟相手を指し示した。 すると直ちに、その相手は現行犯として刑罰のために連行された。
pari modo oppressum ferunt Appium Silanum: quem cum Messalina et Narcissus con spirassent perdere, diuisis partibus alter ante lucem similis attonito patroni cubiculum inrupit, affirmans somniasse se uim ei ab Appio inlatam; altera in admirationem formata sibi quoque eandem speciem aliquot iam noctibus obuersari rettulit;
同じようなやり方でアッピウス・シラヌスも破滅させられたと言われている。 メッサリナとナルキッススが彼を破滅させようと謀り、役割を分担して、一方は夜明け前に、驚愕したかのような様子で保護者の寝室に乱入し、夢の中でアッピウスから皇帝に暴力が振るわれるのを見たと言い張り、他方は驚いた表情を作り、自分にもすでに数夜にわたって同じ光景が頭に浮かんでいると報告した。
nec multo post ex composito inrumpere Appius nuntiatus, cui pridie ad id temporis ut adesset praeceptum erat, quasi plane repraesentaretur somnii fides, arcessi statim ac mori iussus est.
その後まもなく、あらかじめの取り決め通りにアッピウスが参内してきたことが告げられると(彼は前日にその時間に参内するよう命じられていた)、あたかも夢の真実性が完全に証明されたかのように、ただちに召し出されて死刑を命じられた。
nec dubitauit postero die Claudius ordinem rei gestae perferre ad senatum ac liberto gratias agere, quod pro salute sua etiam dormiens excubaret.
クラウディウスは翌日、事の顛末を元老院に報告し、眠っている間でさえ自分の安全のために見張りをしてくれたとして、その解放奴隷に感謝することをためらわなかった。

語釈・文法注

  1. 34Saeuum et sanguinarium natura fuisse — 主節の動詞 `apparuit`(明らかになった)の主語となる対格不定詞句。意味上の主語 `eum`(クラウディウス)が省略されている。`natura` は「本性によって、生まれつき」を表す観点の奪格。
  2. 35nihil aeque quam — `fuit`(主語はクラウディウス)を動詞とする文。`nihil` は「何ものも(〜ではない)」という主格として機能し、全体として「彼は他の何ものに対しても、臆病で不信感に満ちていたほどには、[そのようでは]なかった」という強い最上級的表現(「他の何よりも極めて臆病で疑い深かった」)を形成している。
  3. 35sero enim ac uix remisit, ne — `remisit`(免除した、緩めた)の目的語として `ne` 以下の接続法節(`contrectarentur`, `adimerentur`)が続いている。通常 `remittere` は「〜することを許す/免除する」という意味で、肯定の不定詞や `ut` 節、あるいは名詞対格を伴うが、ここでは否定の意図を表す `ne` 節が導かれている。
  4. 37nulla adeo suspicio, nullus auctor tam leuis extitit, a quo — `a quo ... compelleretur` は、否定の主節 `nulla ... nullus ... extitit` を先行詞とする関係節(接続法 `compelleretur` を伴う結果の特徴を表す関係節)。「〜に駆り立てられないような、そんな些細な疑惑や軽い告発者は存在しなかった」という強い二重否定を構成している。

この箇所を引用する

スエトニウス, クラウディウス §34-37. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo015.humanitext-lat2:34-37

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。