Humanitext Reader

スエトニウス · カリグラ §49-52

元老院への脅迫と帰還および容姿と狂気

13 / 15 箇所 · ラテン語

要旨

カリグラが元老院を脅迫しながらローマに小凱旋式で帰還したこと、その死後に発見された粛清計画と毒薬、そして彼の極端に不安定な身体的・精神的特徴や奇抜な衣装について記述している。

§49aditus ergo in itinere a legatis amplissimi ordinis ut maturaret orantibus, quam maxima uoce: 'ueniam,' inquit, 'ueniam, et hic mecum,' capulum gladii crebro uerberans, quo cinctus erat.
そこで、道中で極めて高貴な階級(元老院)の使節たちから早く帰還するよう懇願された時、彼は帯びていた剣の柄を何度も叩きながら、大声で「私は行く、行くぞ、これも私とともにな」と言った。
edixit et reuerti se, sed iis tantum qui optarent, equestri ordini et populo;
また彼は、自分が帰還するのは、それを望む者たち、すなわち騎士階級と民衆のところだけであると布告した。
nam se neque ciuem neque principem senatui amplius fore.
元老院に対しては、もはや市民でもプリンケプスでもないであろうと告げた。
uetuit etiam quemquam senatorum sibi occurrere.
さらに、元老院議員の誰も自分を迎えに来ることを禁じた。
atque omisso uel dilato triumpho ouans urbem natali suo ingressus est;
そして凱旋式を省略するか延期した上で、自らの誕生日に小凱旋式(オウァティオ)をもってローマ市に入った。
intraque quartum mensem periit, ingentia facinora ausus et aliquanto maiora moliens, siquidem proposuerat Antium, deinde Alexandream commigrare interempto prius utriusque ordinis electissimo quoque.
それから4か月以内に彼は没したが、数々の巨大な悪行を企て、さらに大きなことを画策していた。 というのも、彼は両階級の選りすぐりの者たちをあらかじめ殺害した上で、まずアンティウムへ、次いでアレクサンドリアへと移住することを計画していたからである。
quod ne cui dubium uideatur, in secretis eius reperti sunt duo libelli diuerso titulo, alteri 'gladius,' alteri 'pugio' index erat;
これを誰も疑わないように、彼の秘密資料の中から、それぞれ異なる題名を持つ2つの小冊子が発見された。
ambo nomina et notas continebant morti destinatorum.
一方は「剣」、他方は「短剣」という見出しがついており、どちらにも死を予定された者たちの名前と目印が記されていた。
inuenta et arca ingens uariorum uenenorum plena, quibus mox a Claudio demersis infecta maria traduntur non sine piscium exitio, quos enectos aestus in proxima litora eiecit.
また、様々な毒薬が詰まった巨大な箱も見つかったが、これらは後にクラウディウスによって海に沈められ、それにより海は汚染され、多くの魚が死に、その死骸が潮によって近くの海岸に打ち上げられたと伝えられている。
§50Statura fuit eminenti, colore expallido, corpore enormi, gracilitate maxima ceruicis et crurum, oculis et temporibus concauis, fronte lata et torua, capillo raro at circa uerticem nullo, hirsutus cetera.
彼の体格は長身で、血色は極めて蒼白く、体躯は不格好であり、首と脚は極めて細く、眼とこめかみは窪み、額は広く険しく、髪は薄く頭頂部には毛がなかったが、その他の部分は毛深かった。
quare transeunte eo prospicere ex superiore parte aut omnino quacumque de causa capram nominare, criminosum et exitiale habebatur.
そのため、彼が通りかかる時に高い場所から見下ろすこと、あるいは何であれ理由のいかんを問わず「山羊」の名を口にすることは、大罪であり致命的なこととみなされた。
uultum uero natura horridum ac taetrum etiam ex industria efferabat componens ad speculum in omnem terrorem ac formidinem.
容貌は生まれつき恐ろしく不気味であったが、鏡の前であらゆる恐怖と威嚇を与えるように表情を整えるなどして、意図的にそれをさらに凶悪に見せていた。
Valitudo ei neque corporis neque animi constitit.
彼の健康状態は、身体も精神も安定していなかった。
puer comitiali morbo uexatus, in adulescentia ita patiens laborum erat, ut tamen nonnumquam subita defectione ingredi, stare, colligere semet ac sufferre uix posset.
少年の頃にはてんかんに苦しみ、青年期には労苦に耐えることもあったが、それでも時に突然の虚脱により、歩くことも立っていることも、意識を保って自分を支えることもほとんどできなくなることがあった。
mentis ualitudinem et ipse senserat ac subinde de secessu deque purgando cerebro cogitauit.
彼自身も精神の病を自覚しており、しばしば引きこもって脳を清めることを考えていた。
creditur potionatus a Caesonia uxore amatorio quidem medicamento, sed quod in furorem uerterit.
妻のカエソニアによって惚れ薬を飲まされたと信じられているが、それが彼を狂気に追いやったのである。
incitabatur insomnio maxime;
彼は特に不眠に悩まされた。
neque enim plus quam tribus nocturnis horis quiescebat ac ne iis quidem placida quiete, sed pauida miris rerum imaginibus, ut qui inter ceteras pelagi quondam speciem conloquentem secum uidere uisus sit.
夜に3時間以上眠ることはなく、その睡眠も穏やかなものではなく、奇妙な幻影による恐怖に満ちていた。 例えば、かつて大洋の姿が自分と語り合っているのを見たように思われたりした。
ideoque magna parte noctis uigiliae cubandique taedio nunc toro residens, nunc per longissimas porticus uagus inuocare identidem atque expectare lucem consuerat.
そのため、夜の大半を、眠れないことと横たわっていることへの嫌悪から、ある時はベッドに座り、ある時は非常に長い回廊を彷徨いながら、繰り返し夜明けを呼び求め、待つのが常であった。
§51Non inmerito mentis ualitudini attribuerim diuersissima in eodem uitia, summam confidentiam et contra nimium metum.
彼の精神の病に、同じ人物における極めて相反する欠点、すなわち極端な自信と、逆に過度の恐怖を帰することは不当ではない。
nam qui deos tanto opere contemneret, ad minima tonitrua et fulgura coniuere, caput obuoluere, at uero maiore proripere se e strato sub lectumque condere solebat.
神々をこれほど激しく軽蔑していた彼が、わずかな雷や稲妻に対して、目を閉じ、頭を覆い、また雷雨がより激しくなると寝床から飛び出してベッドの下に隠れるのが常であったからである。
peregrinatione quidem Siciliensi irrisis multum locorum miraculis repente a Messana noctu profugit Aetnaei uerticis fumo ac murmure pauefactus.
シキリア旅行においては、各地の奇跡を大いに嘲笑したものの、メッサナから夜間、エトナ火山の煙と鳴動に恐れおののいて突然逃亡した。
aduersus barbaros quoque minacissimus, cum trans Rhenum inter angustias densumque agmen iter essedo faceret, dicente quodam non mediocrem fore consternationem sicunde hostis appareat, equum ilico conscendit ac propere reuersus ad pontes, ut eos calonibus et impedimentis stipatos repperit, impatiens morae per manus ac super capita hominum translatus est.
蛮族に対しても極めて脅迫的であったが、ライン川の向こう側の狭い通路を密集した軍列とともに馬車で進んでいた際、ある者が「もしどこからか敵が現れたら、かなりの混乱になるだろう」と言ったところ、即座に馬にまたがり、橋へと急ぎ戻った。 そして橋が従卒や荷物で塞がれているのを見ると、待つことに耐えかねて、人々の手から手へ、頭の上を通って運ばれた。
mox etiam audita rebellione Germaniae fugam et subsidia fugae classes apparabat, uno solacio adquiescens transmarinas certe sibi superfuturas prouincias, si uictores Alpium iuga, ut Cimbri, uel etiam urbem, ut Senones quondam, occuparent;
その後、ゲルマニアの反乱を聞いた時も、逃亡と逃亡のための艦隊を準備し、唯一の慰めとして、勝者がキンブリ人のようにアルプスの尾根を越え、あるいはかつてセノネス人のようにローマ市を占拠したとしても、少なくとも海を越えた属州は自分に残されるだろうということに頼っていた。
unde credo percussoribus eius postea consilium natum apud tumultuantes milites ementiendi, ipsum sibi manus intulisse nuntio malae pugnae perterritum.
このため、後に暗殺者たちが、動揺する兵士たちの間で、彼が敗戦の報に恐れおののいて自ら命を絶ったという嘘を流す計画を思いついたのだと私は信じている。
§52Vestitu calciatuque et cetero habitu neque patrio neque ciuili, ac ne uirili quidem ac denique humano semper usus est.
衣服や履物、その他の装いにおいて、彼は祖国のもの(ローマ伝統)でも市民のものでもなく、男性のものでさえなく、結局のところ人間のものでさえもないものを常に用いた。
saepe depictas gemmatasque indutus paenulas, manuleatus et armillatus in publicum processit;
しばしば、刺繍が施され宝石が散りばめられたパエヌラをまとい、長袖と腕輪をつけて公の場に現れた。
aliquando sericatus et cycladatus;
ある時はシルクを着、ある時はキクラスをまとった。
ac modo in crepidis uel coturnis, modo in speculatoria caliga, nonnumquam socco muliebri;
またある時はギリシア風のサンダルやコトゥルヌス、ある時は斥候用の軍靴、時には女性用の靴を履いた。
plerumque uero aurea barba, fulmen tenens aut fuscinam aut caduceum deorum insignia, atque etiam Veneris cultu conspectus est.
たいていは金の髭をつけ、神々の象徴である雷、三叉の矛、あるいはケーリュケイオンを持ち、ヴィーナスの姿でさえ現れた。
triumphalem quidem ornatum etiam ante expeditionem assidue gestauit, interdum et Magni Alexandri thoracem repetitum e conditorio eius.
凱旋式の装束は、遠征の前から常に身につけており、時にはその保管庫から取り出されたアレクサンドロス大王の胸当てを身につけることもあった。

語釈・文法注

  1. §49.1et hic mecum — 「そしてこれも私とともに」の「これ(hic)」は、彼が絶えず叩いていた剣(gladius)の柄を指している。
  2. §50.1hirsutus cetera — 「その他の点では毛深かった」の意。`cetera` は関係の対格(ギリシア語風の観点の対格)として機能し、他の身体部位を指している。
  3. §50.2potionatus... amatorio quidem medicamento, sed quod in furorem uerterit — `quod` は先行詞 `medicamento` にかかる関係代名詞で、`uerterit` は特性または結果を表す接続法現在完了形(ここでは「~という結果をもたらした」の意)。
  4. §51.3ementiendi, ipsum sibi manus intulisse — `ementiendi` は属格の動名詞で `consilium` にかかり、「偽りを言う(計画)」を表す。`ipsum sibi manus intulisse` は「対格+不定詞(ACI)」構文で、その虚偽の内容(「彼自身が自らに手を下した」)を示す。
  5. §52.1Magni Alexandri thoracem repetitum e conditorio eius — `repetitum` は `thoracem` にかかる完了受動分詞で、「取り出された、回収された」の意。`eius` はアレクサンドロス大王を指す。

この箇所を引用する

スエトニウス, カリグラ §49-52. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo014.humanitext-lat2:49-52

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。