§53Ex disciplinis liberalibus minimum eruditioni, eloquentiae plurimum attendit, quantumuis facundus et promptus, utique si perorandum in aliquem esset.
自由学芸のうち、彼は教養にはほとんど注意を払わず、弁論術に最も多くを注いだ。 彼は極めて雄弁で即妙であり、特に誰かを告発・攻撃せねばならぬ時にはそうであった。
irato et uerba et sententiae suppetebant, pronuntiatio quoque et uox, ut neque eodem loci prae ardore consisteret et exaudiretur a procul stantibus.
怒った時には、言葉も思想も彼に満ちあふれ、発声や声も十分であり、興奮のあまり同じ場所にとどまっていることができず、遠くに立っている人々にも聞こえるほどであった。
peroraturus stricturum se lucubrationis suae telum minabatur, lenius comptiusque scribendi genus adeo contemnens, ut Senecam tum maxime placentem 'commissiones meras' componere et 'harenam esse sine calce' diceret.
弁論を行おうとする時、彼は自分の夜学の武器を抜くつもりだと脅し、より滑らかで飾り立てた文体を非常に軽蔑していたため、当時最も人気のあったセネカを、「単なる演習用の作文」を書き、「漆喰のない砂」であると言った。
solebat etiam prosperis oratorum actionibus rescribere et magnorum in senatu reorum accusationes defensionesque meditari ac, prout stilus cesserat, uel onerare sententia sua quemque uel subleuare, equestri quoque ordine ad audiendum inuitato per edicta.
彼はまた、弁論家たちの見事な訴訟演説に対して反論を書き、元老院における大物の被告たちの告発や弁護を準備し、筆の進み具合に応じて、自分の意見によって各人を罪深くしたり免れさせたりするのが常であり、布告によって騎士階級をも傍聴に招待した。
§54Sed et aliorum generum artes studiosissime et diuersissimas exercuit.
しかし彼は、他の種類の極めて多様な技術をも非常に熱心に実践した。
Thraex et auriga, idem cantor atque saltator, battuebat pugnatoriis armis, aurigabat extructo plurifariam circo;
トラクス剣闘士であり、戦車御者であり、同時に歌手であり、ダンサーでもあった彼は、本物の武器で戦闘訓練をし、各地に建設した戦車競技場で戦車を駆った。
canendi ac saltandi uoluptate ita efferebatur, ut ne publicis quidem spectaculis temperaret quo minus et tragoedo pronuntianti concineret et gestum histrionis quasi laudans uel corrigens palam effingeret.
歌やダンスへの喜びによって非常に夢中になっていたので、公の観物においてさえ、悲劇役者が演じているのに合わせて一緒に歌い、役者の身振りを褒めたり正したりするかのように公然と模倣するのを我慢できなかった。
nec alia de causa uidetur eo die, quo periit, peruigilium indixisse quam ut initium in scaenam prodeundi licentia temporis auspicaretur.
そして、彼が死んだその日に夜通しの祭りを命じたのも、夜間という時間帯の自由さを利用して、舞台に登場する第一歩を踏み出そうとしたこと以外の理由ではないと思われる。
saltabat autem nonnumquam etiam noctu;
彼はまた、時には夜間にも踊った。
et quondam tres consulares secunda uigilia in Palatium accitos multaque et extrema metuentis super pulpitum conlocauit, deinde repente magno tibiarum et scabellorum crepitu cum palla tunicaque talari prosiluit ac desaltato cantico abiit.
かつて、夜の第二交替時に、3人の執政官経験者をパラティウム宮殿に呼び出し、彼らが万事の、そして最悪の事態を恐れている中で、舞台の上に座らせた。 それから突然、フルートと足踏み板の大きな響きとともに、パッラと足元まで届くチュニックを身にまとって飛び出し、一曲踊りきると立ち去った。
atque hic tam docilis ad cetera natare nesciit.
これほど他のことには器用であった彼だが、泳ぐことだけはできなかった。
§55Quorum uero studio teneretur, omnibus ad insaniam fauit.
自分が熱中するものに対しては、すべて狂気と言えるほどに贔屓した。
Mnesterem pantomimum etiam inter spectacula osculabatur, ac si qui saltante eo uel leuiter obstreperet, detrahi iussum manu sua flagellabat.
パントマイム役者のムネステルには観物の最中にさえキスをし、彼が踊っている時にわずかでも騒ぐ者がいれば、引きずり出させて自らの手で鞭打った。
equiti R. tumultuanti per centurionem denuntiauit, abiret sine mora Ostiam perferretque ad Ptolemaeum regem in Mauretaniam codicillos suos;
騒ぎ立てたローマ騎士に対しては、百人隊長を通じて、遅滞なくオスティアへ行き、マウレタニアのプトレマイオス王のもとへ自らの書状を届けるよう命じた。
quorum exemplum erat: 'ei quem istoc misi, neque boni quicquam neque mali feceris.
その内容は次のようなものであった。 「私がそちらに送ったその男に対して、良いことも悪いことも一切してはならない。
' Thraeces quosdam Germanis corporis custodibus praeposuit.
」彼は一部のトラクス剣闘士を、ゲルマン人の護衛兵の隊長に据えた。
murmillonum armaturas recidit.
ムルミッロー剣闘士の武具を削減した。
Columbo uictori, leuiter tamen saucio, uenenum in plagam addidit, quod ex eo Columbinum appellauit;
勝利したものの、わずかに傷を負ったコロンブスという剣闘士の傷口に毒を塗り、その毒を彼にちなんで「コロンブス毒」と呼んだ。
sic certe inter alia uenena scriptum ab eo repertum est.
確かに、他の毒薬の中に彼の自筆でそのように書かれているのが発見された。
prasinae factioni ita addictus et deditus, ut cenaret in stabulo assidue et maneret, agitatori Eutycho comisatione quadam in apophoretis uicies sestertium contulit.
青組に非常に熱中し、没頭していたため、厩舎で常に食事をし、寝泊まりし、御者のエウテュクスには、ある宴会の際にお土産として200万セステルティウスを与えた。
Incitato equo, cuius causa pridie circenses, ne inquietaretur, uiciniae silentium per milites indicere solebat, praeter equile marmoreum et praesaepe eburneum praeterque purpurea tegumenta ac monilia e gemmis domum etiam et familiam et supellectilem dedit, quo lautius nomine eius inuitati acciperentur;
愛馬インキタトゥスのために、競馬の日の前日、馬が邪魔されないように兵士を通じて近隣に静粛を命じるのが常であったが、この馬には、大理石の厩舎、象牙の飼い葉桶、紫の馬着、宝石の首飾りのほかに、家と奴隷たちと調度品をも与え、それにより馬の名において招待された人々がより豪華にもてなされるようにした。
consulatum quoque traditur destinasse.
執政官職をも彼に授ける予定であったと伝えられている。
§56Ita bacchantem atque grassantem non defuit plerisque animus adoriri.
このように狂暴に振る舞い、暴虐を尽くす彼を襲撃する勇気は、多くの人々に欠けてはいなかった。
sed una atque altera conspiratione detecta, aliis per inopiam occasionis cunctantibus, duo consilium communicauerunt perfeceruntque, non sine conscientia potentissimorum libertorum praefectorumque praetori;
しかし、1つ、2つの陰謀が露見し、他の人々が機会の欠如のために躊躇している中で、2人の人物が計画を共有し、実行に移した。 それは、最も権勢のある解放奴隷たちや近衛隊長たちの共謀なしにはなされなかった。
quod ipsi quoque etsi falso in quadam coniuratione quasi participes nominati, suspectos tamen se et inuisos sentiebant.
彼ら自身も、ある陰謀において偽りながらも参加者であるかのように名指しされ、自分が疑われ、憎まれていると感じていたからである。
nam et statim seductis magnam fecit inuidiam destricto gladio affirmans sponte se periturum, si et illis morte dignus uideretur, nec cessauit ex eo criminari alterum alteri atque inter se omnis committere.
というのも、カリグラは彼らを即座に脇へ連れ出し、剣を抜いて、もし彼らにとっても自分が死に値すると思われるなら、自ら進んで死ぬつもりだと断言して、彼らに大きな憎悪を抱かせ、それ以来、一方を他方の前で非難し、彼ら全員を互いに反目させることをやめなかったからである。
Cum placuisset Palatinis ludis spectaculo egressum meridie adgredi, primas sibi partes Cassius Chaerea tribunus cohortis praetoriae depoposcit, quem Gaius seniorem iam et mollem et effeminatum denotare omni probro consuerat et modo signum petenti 'Priapum' aut 'Venerem' dare, modo ex aliqua causa agenti gratias osculandam manum offerre formatam commotamque in obscaenum modum.
パラティウムの競技会において、正午に観物から退場する彼を襲撃こと(おそ撃すること)に決定したとき、近衛歩兵大隊の護民官カッシウス・カエレアが、自分に主導的な役割を要求した。 ガイウスは、すでに高齢の彼を軟弱で女性的であるとして、あらゆる侮辱をもって嘲笑するのが常であり、ある時は彼が合言葉を求めると「プリアーポス」や「ウェヌス」を与え、またある時は彼が何らかの理由で感謝を述べると、卑猥な形に曲げ、猥雑に動かした手を、キスさせるために差し出したりした。