§31queri etiam palam de condicione temporum suorum solebat, quod nullis calamitatibus publicis insignirentur;
彼はまた、自分の時代の状況について、公的な災難によって全く際立つことがないと言って、公然と不満を漏らすのが常であった。
Augusti principatum clade Variana, Tiberi ruina spectaculorum apud Fidenas memorabilem factum, suo obliuionem imminere prosperitate rerum;
アウグストゥスの治世はウァルスの敗戦によって、ティベリウスの治世はフィデナエでの見世物の観客席崩壊によって記憶すべきものとなったが、自分の治世は繁栄のせいで忘却が差し迫っている、と。
atque identidem exercituum caedes, famem, pestilentiam, incendia, hiatum aliquem terrae optabat.
そして繰り返し、軍隊の壊滅、飢饉、疫病、火災、大地の割れ目を願っていた。
§32Animum quoque remittenti ludoque et epulis dedito eadem factorum dictorumque saeuitia aderat.
心を休めている時や、遊びや宴会に没頭している時にも、同様の行いと対話の残虐さが彼に付きまとっていた。
saepe in conspectu prandentis uel comisantis seriae quaestiones per tormenta habebantur, miles decollandi artifex quibuscumque e custodia capita amputabat.
しばしば、彼が昼食を取るか、または宴会を楽しんでいる目の前で、拷問による厳格な尋問が行われ、首切りの技術者である兵士が、拘留地から連れてこられた者の首を誰かれ構わず切り落としていた。
Puteolis dedicatione pontis, quem excogitatum ab eo significauimus, cum multos e litore inuitasset ad se, repente omnis praecipitauit, quosdam gubernacula apprehendentes contis remisque detrusit in mare.
プテオリにおいて、彼が考案したと前に述べたあの橋の落成式の際、岸辺から多くの人々を自分のもとへ招き寄せたが、突如として彼ら全員を突き落とし、舵を掴み取ろうとする何人かを、竿や櫂で海へと押し戻した。
Romae publico epulo seruum ob detractam lectis argenteam laminam carnifici confestim tradidit, ut manibus abscisis atque ante pectus e collo pendentibus, praecedente titulo qui causam poenae indicaret, per coetus epulantium circumduceretur.
ローマでの公の宴会において、寝台から銀の薄板を剥ぎ取ったという理由で、ある奴隷をただちに処刑人に引き渡し、両手を切り落として首から胸の前に吊るし、刑罰の理由を示す銘板を先導させて、宴会中の群衆の間を連れ回させた。
murmillonem e ludo rudibus secum battuentem et sponte prostratum confodit ferrea sica ac more uictorum cum palma discucurrit.
養成所出身のムルミロが木剣で自分と手合わせをしており、相手が自ら進んで平伏したとき、彼は鉄の短剣で彼を刺し殺し、勝者の習わしに従って椰子の枝を手にして走り回った。
admota altaribus uictima succinctus poparum habitu elato alte malleo cultrarium mactauit.
祭壇に犠牲獣が運ばれてきたとき、犠牲獣を屠る者の衣服を身にまとった彼は、ハンマーを高く振り上げて、刀を携える神官を撲殺した。
lautiore conuiuio effusus subito in cachinnos consulibus, qui iuxta cubabant, quidnam rideret blande quaerentibus: 'quid,' inquit, 'nisi uno meo nutu iugulari utrumque uestrum statim posse?'
さらに豪勢な宴会の席で、突如として大笑いし始め、隣に横たわっていた執政官たちが、何をお笑いですかと甘えるように尋ねると、「いや、私のたった一つの会釈で、あなたたち二人がただちに首をはねられうるということ以外に何があるかね? 」と言った。
§33inter uarios iocos, cum assistens simulacro Iouis Apellen tragoedum consuluisset uter illi maior uideretur, cunctantem flagellis discidit conlaudans subinde uocem deprecantis quasi etiam in gemitu praedulcem.
様々な冗談の合間に、ユピテルの像の傍らに立ち、悲劇俳優アペレスに、どちらがより偉大に見えるかを尋ねたが、彼がためらっていると、鞭で切り刻み、許しを乞うその声が呻き声の中でさえ極めて甘美であると、その都度褒め称えた。
quotiens uxoris uel amiculae collum exoscularetur, addebat: 'tam bona ceruix simul ac iussero demetur.
妻や愛人の首に熱烈なキスをするたびに、彼はこう付け加えた。 「これほど美しい首も、私が命じればすぐに切り落とされるのだ」。
' quin et subinde iactabat exquisiturum se uel fidiculis de Caesonia sua, cur eam tanto opere diligeret.
そればかりか、自分のカエソニアがなぜこれほどまでに自分に深く愛されているのか、拷問にかけてでも聞き出すつもりだと、しばしば豪語していた。
§34Nec minore liuore ac malignitate quam superbia saeuitiaque paene aduersus omnis aeui hominum genus grassatus est.
また、高慢さと残虐さに劣らぬほどの嫉妬と悪意をもって、ほぼあらゆる時代の人間に対して襲いかかった。
statuas uirorum inlustrium ab Augusto ex Capitolina area propter angustias in campum Martium conlatas ita subuertit atque disiecit ut restitui saluis titulis non potuerint, uetuitque posthac uiuentium cuiquam usquam statuam aut imaginem nisi consulto et auctore se poni.
アウグストゥスによって、手狭になったためにカピトリウムの広場からマルス広場へ移されていた著名な人々の像を、銘板が損なわれずに修復することが不可能となるほどに、引き倒し、粉々に打ち砕いた。 そして今後、生存している者のいかなる像や肖像も、自らの相談と許可なしには、いかなる場所にも設置することを禁じた。
cogitauit etiam de Homeri carminibus abolendis, cur enim sibi non licere dicens, quod Platoni licuisset, qui eum e ciuitate quam constituebat eiecerit? sed et Vergili ac Titi Liui scripta et imagines paulum afuit quin ex omnibus bibliothecis amoueret, quorum alterum ut nullius ingenii minimaeque doctrinae, alterum ut uerbosum in historia neglegentemque carpebat.
彼はまた、ホメロスの詩を消し去ることを考えた。 なぜなら、プラトンが自ら創設した国家からホメロスを追放したように、自分にそれが許されないはずがあろうか、と言ったからである。 それだけでなく、ウェルギリウスとティトゥス・リウィウスの著作や肖像を、もう少しですべての図書館から撤去するところであった。 前者を「才能がなく極めて教養が低い」、後者を「歴史において冗長で不注意である」として酷評していたからである。
de iuris quoque consultis, quasi scientiae eorum omnem usum aboliturus, saepe iactauit se mehercule effecturum ne quid respondere possint praeter eum.
また、法学者たちについても、彼らの知識のあらゆる効用を廃止するかのように、「誓って、彼らが私以外のいかなる回答も出せないようにしてやる」としばしば豪語した。
§35uetera familiarum insignia nobilissimo cuique ademit, Torquato torquem, Cincinnato crinem, Cn. Pompeio stirpis antiquae Magni cognomen.
彼は、最も高貴な人々それぞれから家系の古い象徴を奪った。 トルクァトゥスからは首輪を、キンキナトゥスからはその愛髪を、古き家系のグナエウス・ポンペイウスからは「マグヌス」の家族名を。
Ptolemaeum, de quo rettuli, et arcessitum e regno et exceptum honorifice, non alia de causa repente percussit, quam quod edente se munus ingressum spectacula conuertisse hominum oculos fulgore purpureae abollae animaduertit.
前に私が言及したプトレマイオスは、自らの王国から呼び寄せられ、恭しく迎え入れられていたが、彼を突如として殺害した。 その理由は他でもなく、自分が催していた見世物の会場へ、その男が入ってきたとき、彼の紫色の外套の輝きに人々の目が引きつけられたことに、彼が気づいたからであった。
pulchros et comatos, quotiens sibi occurrerent, occipitio raso deturpabat.
美男子や長髪の者を、自分と行き会うたびに、後頭部を刈り上げさせて醜くした。
erat Aesius Proculus patre primipilari, ob egregiam corporis amplitudinem et speciem Colosseros dictus;
元筆頭百人隊長を父に持つアエシウス・プロクルスという男がいた。 その並外れた体の大きさと見栄えから、コロッセロスと呼ばれていた。
hunc spectaculis detractum repente et in harenam deductum Thraeci et mox hoplomacho comparauit bisque uictorem constringi sine mora iussit et pannis obsitum uicatim circumduci ac mulieribus ostendi, deinde iugulari.
彼はこの男を見世物の場から突如として引きずり下ろし、砂広場に連れて行ってトラクスと、次にはホプロマクスと対戦させ、彼が二度とも勝利を収めると、遅滞なく彼を縛り上げ、ぼろをまとわせて街中を引き回し、女たちに見せつけた上で、首をはねさせた。
nullus denique tam abiectae condicionis tamque extremae sortis fuit, cuius non commodis obtrectaret.
要するに、どれほど卑しい身分で、どれほど悲惨な境遇の者であっても、彼がその利点に嫉妬しなかった者はいなかった。
Nemorensi regi, quod multos iam annos poteretur sacerdotio, ualidiorem aduersarium subornauit.
ネミの王がすでに長年にわたってその神職を保持していたため、彼よりも強力な対抗者を密かに仕向けた。
cum quodam die muneris essedario Porio post prosperam pugnam seruum suum manumittenti studiosius plausum esset, ita proripuit se spectaculis, ut calcata lacinia togae praeceps per gradus iret, indignabundus et clamitans dominum gentium populum ex re leuissima plus honoris gladiatori tribuentem quam consecratis principibus aut praesenti sibi.
ある日、見世物において、戦車闘士ポリオが輝かしい勝利の後に自分の奴隷を解放した際、聴衆が極めて熱狂的に拍手したとき、彼はあまりにも激しく見世物の席から飛び出したため、トガの裾を踏んづけて、階段を真っ逆さまに降りていった。 彼は憤慨し、大声で叫びながら、「諸国民の主たるローマ人民が、これほど極めて些細なことによって、神格化された皇帝たちや、目の前にいる自分に対してよりも、一人の剣闘士に対してより多くの名誉を与えている! 」と言った。