Humanitext Reader

スエトニウス · カリグラ §27-30

理不尽な処刑と残虐行為および元老院への暴言

8 / 15 箇所 · ラテン語

要旨

カリグラは囚人や誓約者を不条理な残虐さで殺害し、身分の高い者たちにも容赦のない刑を科した。また、彼の恐ろしい言動は、すべての元老院議員やローマ人民に対する傲慢な非難に満ちていた。

§27Saeuitiam ingenii per haec maxime ostendit.
彼は自らの気性の残虐さを、特に以下のようなことによって示した。
cum ad saginam ferarum muneri praeparatarum carius pecudes compararentur, ex noxiis laniandos adnotauit, et custodiarum seriem recognoscens, nullius inspecto elogio, stans tantum modo intra porticum mediam, 'a caluo ad caluum' duci imperauit.
見世物のために用意された野獣たちの餌用の家畜が、あまりに高値で購入されていたため、罪人のなかから引き裂かれるべき者を指定した。 そして拘留されている囚人の列を検査し、誰一人として罪状書を吟味することなく、ただ回廊の真ん中に立ったままで、「禿頭から禿頭まで」引き立てていくように命じた。
uotum exegit ab eo, qui pro salute sua gladiatoriam operam promiserat, spectauitque ferro dimicantem nec dimisit nisi uictorem et post multas preces.
彼は、自分の健康回復のために剣闘士として戦うと誓いを立てていた男にその誓いの履行を求め、彼が真剣で戦うのを見届け、彼が勝利を収め、多くの懇願の後で初めて解放した。
alterum, qui se periturum ea de causa uouerat, cunctantem pueris tradidit, uerbenatum infulatumque uotum reposcentes per uicos agerent, quoad praecipitaretur ex aggere.
別の男で、同じ理由で自分が死ぬと誓っていた者が躊躇していると、彼はその者を奴隷の子供たちに引き渡し、誓いの履行を求めながら、神聖な草を巻き祭帯を着せられたその「誓約されし者」を街路で追い回させ、ついに土塁から投げ落とさせ死に至らしめた。
multos honesti ordinis deformatos prius stigmatum notis ad metalla et munitiones uiarum aut ad bestias condemnauit aut bestiarum more quadripedes cauea coercuit aut medios serra dissecuit, nec omnes grauibus ex causis, uerum male de munere suo opinatos, uel quod numquam per genium suum deierassent.
彼は、上流階級の多くの人々を、あらかじめ烙印の跡で醜くした上で、鉱山や道路の建設、あるいは野獣刑に処した。 または、彼らを野獣のように四つん這いにさせて檻に閉じ込め、あるいは鋸で胴体を真っ二つに挽き切った。 しかも、そのすべてが重大な理由によるものではなく、彼の見世物について悪く言ったことや、彼の守護神にかけて一度も誓いを立てなかったことなどが理由であった。
parentes supplicio filiorum interesse cogebat;
彼は親たちにその子供たちの処刑に立ち会うことを強いた。
quorum uni ualitudinem excusanti lecticam misit, alium a spectaculo poenae epulis statim adhibuit atque omni comitate ad hilaritatem et iocos prouocauit.
そのうちの一人が病気を理由に欠席を申し出ると、彼は寝台を送り迎えに遣わした。 また別の一人には、処刑の見物からただちに宴会へと招き入れ、あらゆる丁重さをもって陽気に振る舞い冗談を言うよう促した。
curatorem munerum ac uenationum per continuos dies in conspectu suo catenis uerberatum non prius occidit quam offensus putrefacti cerebri odore.
見世物や野獣狩りの責任者を、何日も連続して目の前で鎖で鞭打たせ、脳漿が腐った臭いに不快感を覚えるまで殺さなかった。
Atellanae poetam ob ambigui ioci uersiculum media amphitheatri harena igni cremauit.
アテラナ劇の詩人を、二通りにとれる滑稽な詩一行のために、円形劇場の砂広場の真ん中で火あぶりにして処刑した。
equitem R. obiectum feris, cum se innocentem proclamasset, reduxit abscisaque lingua rursus induxit.
野獣に投げ込まれたあるローマ騎士が、自分は無実であると叫んだとき、彼を連れ戻させ、舌を切り取った上で、再び闘技場へ連れて行かせた。
§28reuocatum quendam a uetere exilio sciscitatus, quidnam ibi facere consuesset, respondente eo per adulationem: 'deos semper oraui ut, quod euenit, periret Tiberius et tu imperares,' opinans sibi quoque exules suos mortem imprecari, misit circum insulas, qui uniuersos contrucidarent.
彼は古い追放先から呼び戻されたある者に、そこ(追放先)で一体何をして過ごしていたかを尋ねた。 その者がおもねって「私はいつも、現に起こったように、ティベリウスが死んであなたが支配者となるよう神々に祈っておりました」と答えると、彼は自分の追放囚たちも自分に対して死を呪っているに違いないと考え、島々へ人々を派遣して、すべての追放囚を惨殺させた。
cum discerpi senatorem concupisset, subornauit qui ingredientem curiam repente hostem publicum appellantes inuaderent, graphisque confossum lacerandum ceteris traderent;
元老院議員が八つ裂きにされることを切望したとき、彼は、彼が議事堂に入るやいなや突如として彼を「国家の敵」と呼んで襲いかかり、鉄筆で刺し貫き、他の者たちに引き裂くよう引き渡す者たちを裏から仕向けた。
nec ante satiatus est quam membra et artus et uiscera hominis tracta per uicos atque ante se congesta uidisset.
そして、その男の四肢や関節や内臓が街路を引きずられ、自らの前に積み上げられるのを見るまでは、満足しなかった。
§29immanissima facta augebat atrocitate uerborum.
彼は極めて極悪な行為を、さらに恐ろしい言葉によって増大させた。
nihil magis in natura sua laudare se ac probare dicebat quam, ut ipsius uerbo utar, ἀδιατρεψίαν, hoc est inuerecundiam.
自分の性質において、彼自身の言葉を使うなら「アディアトレプシア(ἀδιατρεψία)」、すなわち「恥知らずさ」ほど自ら称賛し是認するものはないと言っていた。
monenti Antoniae auiae tamquam parum esset non oboedire: 'memento,' ait, 'omnia mihi et in omnis licere.
祖母アントニアが彼を戒めたとき、彼は従わないだけでは足りないかのように、「私にはすべてのことが、そしてすべての人に対して許されていることを忘れるな」と言った。
' trucidaturus fratrem, quem metu uenenorum praemuniri medicamentis suspicabatur: 'antidotum,' inquit, 'aduersus Caesarem?' relegatis sororibus non solum insulas habere se, sed etiam gladios minabatur.
毒殺を恐れてあらかじめ薬で防備していると疑った弟を殺害しようとした際、「カイサルに対する解毒剤だと? 」と言った。 追放した姉妹たちに対しては、自分には島々があるだけでなく、剣もあるのだと脅した。
praetorium uirum ex secessu Anticyrae, quam ualitudinis causa petierat, propagari sibi commeatum saepius desiderantem cum mandasset interimi, adiecit necessariam esse sanguinis missionem, cui tam diu non prodesset elleborum.
療養のために赴いたアンティキュラの静養先から、休暇の延長を何度も願い出ていた元プラエトルの男について、彼は殺害を命じた際、「あれほど長くヘレボルスが効かなかった者には、瀉血が必要だ」と言い添えた。
decimo quoque die numerum puniendorum ex custodia subscribens rationem se purgare dicebat.
10日ごとに、拘留地から処刑されるべき者の数に署名する際、彼は「勘定を清算しているのだ」と言っていた。
Gallis Graecisque aliquot uno tempore condemnatis gloriabatur Gallograeciam se subegisse.
多くのガリア人とギリシア人を一度に有罪にしたとき、彼はガリア・グラエキアを征服したと自慢した。
§30non temere in quemquam nisi crebris et minutis ictibus animaduerti passus est, perpetuo notoque iam praecepto: 'ita feri ut se mori sentiat.
彼は誰に対しても、ただちにではなく、数多くかつ小さな打撃によってのみ処刑を行うようにさせた。 彼の変わらぬ、また今やよく知られた指示はこうであった。 「彼が自らの死を感じ取れるように打て」。
' punito per errorem nominis alio quam quem destinauerat, ipsum quoque paria meruisse dixit.
名前の誤りによって、彼が予定していたのとは別の者が処刑されたとき、「この者もまた同様の刑に値したのだ」と言った。
tragicum illud subinde iactabat: oderint, dum metuant.
彼はあの悲劇の有名な一節をたびたび口にしていた。 「憎むがよい、恐れてくれる限りは」。
saepe in cunctos pariter senatores ut Seiani clientis, ut matris ac fratrum suorum delatores, inuectus est prolatis libellis, quos crematos simulauerat, defensaque Tiberi saeuitia quasi necessaria, cum tot criminantibus credendum esset.
彼はしばしば、すべての元老院議員を一様に、セイアヌスのクライエンスであり、自分の母や兄弟たちの密告者であるとして非難した。 かつて燃やしたと見せかけていた告発状を持ち出し、これほど多くの告発者がいる以上、それを信じるべきであったとして、ティベリウスの残虐さを擁護した。
equestrem ordinem ut scaenae harenaeque deuotum assidue proscidit.
騎士身分については、舞台や砂広場に没頭しているとして絶えず激しく罵った。
infensus turbae fauenti aduersus studium suum exclamauit: 'utinam p.
自分の支持する側とは逆を応援する群衆に激怒し、こう叫んだ。 「ローマの人民がたった一本の首しか持っていなければよいのに! 」。
R. unam ceruicem haberet!' cumque Tetrinius latro postularetur, et qui postularent, Tetrinios esse ait.
強盗テトリニウスの処刑の要求があったとき、それを要求した者たち自身がテトリニウスであると言った。
retiari tunicati quinque numero gregatim dimicantes sine certamine ullo totidem secutoribus succubuerant;
チューニックを着た5人のレティアリウスが、集団で戦って、何ら抵抗することなく、同数のセクトールに敗れ去った。
cum occidi iuberentur, unus resumpta fuscina omnes uictores interemit: hanc ut crudelissimam caedem et defleuit edicto et eos, qui spectare sustinuissent, execratus est.
彼らに死が命じられたとき、一人が再び三叉の銛を手に取り、すべての勝者を殺害した。 彼はこのことを、最も極悪非道な虐殺であるとして布告によって嘆き悲しみ、それを見ていることに耐えた者たちを呪った。

語釈・文法注

  1. §27.1ex noxiis laniandos — laniandos の後に esse が省略されており、adnotauit の目的格補語となる対格不定詞句(noxios laniandos esse)を形成している。あるいは noxiis から引かれる関係代名詞の代わりの動名詞的形容詞として、「罪人のなかから[野獣に]引き裂かれるべき人々を(指定した)」と解釈される。
  2. §27.2uotum reposcentes — uotum はここでは誓約それ自体ではなく、「誓約された者(=その男自身)」を指す名詞。reposcentes(要求する、回収する)は現在分詞の複数主格で、文の主語である pueris(あるいは文脈上の人々)に係り、「誓約された者の履行を(子供たちが)要求しながら」という意味を表す。
  3. §28.1subornauit qui... inuaderent — subornauit の直接目的語(代名詞 eos など)が省略されており、関係代名詞 qui の先行詞となっている。関係節内の動詞 inuaderent および次の traderent は、主節の過去の歴史的時制(subornauit)に呼応して、目的または結果を表す接続法未完了過去となっている。
  4. §29.1tamquam parum esset non oboedire — tamquam は接続法(esset)を伴い、「〜であるかのように」という仮想や主観的理由を表す。ここでは「(祖母に)従わないことだけでは不十分であるかのように」という意味になり、カリグラがただ従わないだけでなく、さらに高慢な態度をとったことを描写している。
  5. §30.2Seiani clientis — clientis は clientis または clientes と同じであり、対格複数形。ut Seiani clientis, ut ... delatores は感嘆の対格または記述の対格として、元老院議員たち(senatores)を修飾・説明する同格表現として機能している。

この箇所を引用する

スエトニウス, カリグラ §27-30. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo014.humanitext-lat2:27-30

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。