Humanitext Reader

スエトニウス · ティベリウス §4-7

父ネロの経歴とティベリウスの生い立ち

2 / 18 箇所 · ラテン語

要旨

ティベリウスの父ネロの数奇な経歴と、ティベリウスの誕生地を巡る諸説、および彼の幼少期の逃亡生活から、アグリッピナとの悲劇的な離縁とユリアとの結婚に至るまでの青年期の事跡を記述する。

§4Pater Tiberi, Nero, quaestor C. Caesaris Alexandrino bello classi praepositus, plurimum ad uictoriam contulit.
ティベリウスの父ネロは、ガイウス・カエサルの財務官としてアレクサンドリア戦争において艦隊の指揮を任され、勝利に大いに貢献した。
quare et pontifex in locum P. Scipionis substitutus et ad deducendas in Galliam colonias, in quis Narbo et Arelate erant, missus est.
それゆえ、プブリウス・スキピオの代わりに神官に任命され、また、ナルボやアレラテを含むガリアへ植民市を創設するために派遣された。
tamen Caesare occiso, cunctis turbarum metu abolitionem facti decernentibus, etiam de praemiis tyrannicidarum referendum censuit.
しかしながら、カエサルが殺害された際、誰もが騒乱を恐れてその行為の忘却を決議しようとしていた中で、彼は僭主殺害者たちへの褒賞についても審議に付すべきであると提案した。
praetura deinde functus, cum exitu anni discordia inter triumuiros orta esset, retentis ultra iustum tempus insignibus L. Antonium consulem triumuiri fratrem ad Perusiam secutus, deditione a ceteris facta, solus permansit in partibus ac primo Praeneste, inde Neapolim euasit seruisque ad pilleum frustra uocatis in Siciliam profugit.
その後プラエトル職を務めたが、年の終わりに三頭政治官たちの間で不和が生じると、法的な期間を超えて標章を保持し続けたまま、三頭政治官の兄弟である執政官ルキウス・アントニウスに従ってペルシアへと赴き、他の者たちが降伏した後も、彼だけはその陣営に留まり、最初はプラエネステ、次いでネアポリスへと脱出し、奴隷たちに自由の象徴であるフェルト帽を被るよう虚しく呼びかけた末、シキリアへ逃亡した。
sed indigne ferens nec statim se in conspectum Sexti Pompei admissum et fascium usu prohibitum, ad M. Antonium traiecit in Achaiam.
しかし、自分がただちにセクストゥス・ポンペイウスの引見を許されず、ファスケスの使用を禁じられたことを屈辱に思い、アカイアにいるマルクス・アントニウスのもとへ渡った。
cum quo breui reconciliata inter omnis pace Romam redit uxoremque Liuiam Drusillam et tunc grauidam et ante iam apud se filium enixam petenti Augusto concessit.
彼とともに、まもなく全員の間で和平が回復されるとローマに戻り、妻のリウィア・ドルシッラが当時妊娠中であり、かつすでに自分の子を以前出産していたにもかかわらず、彼女を求めたアウグストゥスに譲り渡した。
nec multo post diem obiit, utroque liberorum superstite, Tiberio Drusoque Neronibus.
それからまもなく彼は世を去り、二人の子供たち、すなわちティベリウスとドルススのネロ兄弟が遺された。
§5Tiberium quidam Fundis natum existimauerunt secuti leuem coniecturam, quod materna eius auia Fundana fuerit et quod mox simulacrum Felicitatis ex s. c. publicatum ibi sit.
一部の人々は、ティベリウスがフンディで生まれたと考えたが、それは、彼の母方の祖母がフンディ出身であったこと、またその後まもなく元老院決議によって「幸運」の像がそこに公に建立されたこと、という薄弱な推測に従ったものである。
sed ut plures certioresque tradunt, natus est Romae in Palatio XVI. Kal. Dec. M. Aemilio Lepido iterum L. Munatio Planco conss. per bellum Philippense.
しかし、より多くの、かつ信頼できる人々が伝えるところによれば、彼はフィリッピの戦いの時期、マルクス・アエミリウス・レピドゥスが二度目の、またルキウス・ムナティウス・プランクスが執政官であった年の、12月のカレンダエの16日前に、ローマのパラティウムの丘で生まれた。
sic enim in fastos actaque in publica relatum est.
というのも、暦や公文書にそのように記録されているからである。
nec tamen desunt, qui partim antecedente anno, Hirti ac Pansae, partim insequenti, Seruili Isaurici L.que Antoni consulatu, genitum eum scribant.
しかしながら、ある人々は前年のヒルティウスとパンサの執政官年に、またある人々は翌年のセルウィリウス・イサウリクスとルキウス・アントニウスの執政官年に彼が生まれたと書いている。
§6Infantiam pueritiamque habuit laboriosam et exercitatam, comes usque quaque parentum fugae;
彼は困難に満ち、鍛えられた乳幼児期と少年期を過ごした。 どこまでも両親の逃亡の同伴者であったからである。
quos quidem apud Neapolim sub inruptionem hostis nauigium clam petentis uagitu suo paene bis prodidit, semel cum a nutricis ubere, iterum cum a sinu matris raptim auferretur ab iis, qui pro necessitate temporis mulierculas leuare onere temptabant.
実際、ネアポリス近郊で敵の襲撃が迫る中、密かに船を求めていた両親を、彼は泣き声によって危うく二度も露見させるところであった。 一度目は乳母の乳房から、二度目は母親の懐から、時の緊急性に応じて女たちを重荷から軽くしてやろうとした人々によって急いで引き離された時のことである。
per Siciliam quoque et per Achaiam circumductus ac Lacedaemoniis publice, quod in tutela Claudiorum erant, demandatus, digrediens inde itinere nocturno discrimen uitae adiit flamma repente e siluis undique exorta adeoque omnem comitatum circumplexa, ut Liuiae pars uestis et capilli amburerentur.
また、シキリアやアカイアを引き回され、クラウディウス一族の被護下にあったという理由でスパルタ人たちに公的に委ねられたが、そこから出発する際、夜間の行軍中に、突然四方の森から炎が沸き起こり、同行者全員を包み込んだため、リウィアの衣服の一部や髪が焦げるほどの生命の危機に遭った。
munera, quibus a Pompeia Sex. Pompei sorore in Sicilia donatus est, chlamys et fibula, item bullae aureae, durant ostendunturque adhuc Bais.
シキリアにおいてセクストゥス・ポンペイウスの姉妹ポンペイアから贈られた品々、すなわち外套と留め金、および黄金の魔除けは、今も残っており、バイアエで展示されている。
post reditum in urbem a M. Gallio senatore testamento adoptatus hereditate adita mox nomine abstinuit, quod Gallius aduersarum Augusto partium fuerat.
ローマへの帰還後、元老院議員マルクス・ガッリウスの遺言によって養子とされ、遺産を相続したものの、まもなくその名を名乗るのをやめた。 ガッリウスがアウグストゥスと敵対する派閥に属していたからである。
Nouem natus annos defunctum patrem pro rostris laudauit.
九歳の時、亡くなった父のためにロストラの前で追悼演説を行った。
dehinc pubescens Actiaco triumpho currum Augusti comitatus est sinisteriore funali equo, cum Marcellus Octauiae filius dexteriore ueheretur.
その後、思春期に達すると、アクティウムの凱旋式の際に、アウグストゥスの戦車に付き添い、左側の手綱馬に乗った。 オクタウィアの息子マルケッルスが右側の馬に乗っていたのに対してである。
praesedit et asticis ludis et Troiam circensibus lusit ductor turmae puerorum maiorum.
また、都会の競技会を主催し、円形競技場での「トロイアのゲーム」においては、年長の少年たちの部隊の指揮者として加わった。
§7Virili toga sumpta adulescentiam omnem spatiumque insequentis aetatis usque ad principatus initia per haec fere transegit.
大人のトガを着用してからは、青春期のすべてと、それに続く時期を、元首政の始まりに至るまで、ほぼ以下のような事柄をして過ごした。
munus gladiatorium in memoriam patris et alterum in aui Drusi dedit, diuersis temporibus ac locis, primum in foro, secundum in amphitheatro, rudiaris quoque quibusdam reuocatis auctoramento centenum milium;
父親の追悼として一回、また祖父ドルススの追悼としてもう一回の剣闘士興行を、異なる時期と場所で行った。 一回目はフォルムで、二回目は円形闘技場で催され、引退した剣闘士も何人か、それぞれ十万セステルティウスの契約金で呼び戻された。
dedit et ludos, sed absens: cuncta magnifice, inpensa matris ac uitrici.
また競技会も催したが、自身は不在であった。 これらすべては、母親と義父の費用によって、豪華に執り行われた。
Agrippinam, Marco Agrippa genitam, neptem Caecili Attici equitis R., ad quem sunt Ciceronis epistulae, duxit uxorem;
マルクス・アグリッパの娘であり、キケロの書簡の宛先であるローマ騎士カエキリウス・アッティクスの孫娘にあたるアグリッピナを妻に迎えた。
sublatoque ex ea filio Druso, quanquam bene conuenientem rursusque grauidam dimittere ac Iuliam Augusti filiam confestim coactus est ducere non sine magno angore animi, cum et Agrippinae consuetudine teneretur et Iuliae mores improbaret, ut quam sensisset sui quoque sub priore marito appetentem, quod sane etiam uulgo existimabatur.
そして、彼女との間に息子ドルススをもうけた後、相性が良く、さらに再び妊娠中であったにもかかわらず、彼女と離縁し、アウグストゥスの娘ユリアとただちに結婚することを強要された。 それは、彼がアグリッピナとの親密な関係に未練を残しており、かつ、ユリアの素行の悪さを嫌っていたため、大きな心の苦痛を伴うものであった。 ユリアについては、前の夫の存命中から自分にも言い寄っていたのを彼自身が感じ取っており、それは実に世間でも一般に思われていたことだからである。
sed Agrippinam et abegisse post diuortium doluit et semel omnino ex occursu uisam adeo contentis et umentibus oculis prosecutus est, ut custoditum sit ne umquam in conspectum ei posthac ueniret.
しかし、離婚後にアグリッピナを追い出したことを後悔し、一度だけ偶然彼女に出会った際には、非常に凝視し涙ぐんだ目で彼女を見送ったため、これ以降、彼女が二度と彼の前に現れないよう監視がつけられたほどであった。
cum Iulia primo concor diter et amore mutuo uixit, mox dissedit et aliquanto grauius, ut etiam perpetuo secubaret, intercepto communis fili pignore, qui Aquileiae natus infans extinctus est.
ユリアとは、最初は睦まじく、互いの愛情のもとに暮らしたが、やがて不和が生じ、それはかなり深刻なものとなって、共通の子供という絆、すなわちアクイレイアで生まれ、乳児のまま亡くなった息子が失われた後は、ついに完全に寝室を別にするまでになった。
Drusum fratrem in Germania amisit, cuius corpus pedibus toto itinere praegrediens Romam usque peruexit.
彼はドイツで弟ドルススを失ったが、その遺体の前を全行程にわたって徒歩で先導し、ローマまで運んだ。

語釈・文法注

  1. §4 ¦1¦referendum censuit — 動形容詞の非人称受動用法、または暗黙の主語(名詞的用法)による de praemiis ... referendum (esse) を承ける不定法構文の省略形。censuit は「決定した、提案した」の意で、カエサル暗殺後の特赦決議の文脈において、ネロが「(暗殺者への)褒賞について審議に付すべきである」とあえて提案したことを表す。
  2. §4 ¦2¦retentis ultra iustum tempus insignibus — 名詞 insignibus と分詞 retentis からなる独立奪格。法務官(プラエトル)としての任期が切れていたにもかかわらず、その標章(インシグニア)を不法に保持し続けた状態を付帯状況として記述している。
  3. §6 ¦1¦mulierculas leuare onere — leuare A onere B(AからBの重荷を取り除く、軽くする)という構文。onere は分離の奪格。幼子であったティベリウスを抱えている女性たち(母親や乳母)の負担を減らすために、周囲の人々が親切(あるいは必要性)から子供を取り上げて抱えようとした動作を表す。
  4. §7 ¦2¦ut quam sensisset sui quoque sub priore marito appetentem — ut + 接続法(sensisset)は、先行するユリアの素行(mores)の非を主観的な視点から説明する因果・関係節(ut qui 構文に類似)。appetentem は現在分詞で、属格 sui(ティベリウス自身を指す代名詞の属格)を目的語として支配している(appetens + 属格で「〜を求める、言い寄る」)。

この箇所を引用する

スエトニウス, ティベリウス §4-7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo013.humanitext-lat2:4-7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。