Humanitext Reader

スエトニウス · ティベリウス §8-11

初期の公職と軍功およびロドス島への隠退

3 / 18 箇所 · ラテン語

要旨

ティベリウスの公職としての初歩的な活動や軍事的功績、そして突如として一切の地位を退いてロドス島に引退した経緯と、そこでの市民的な私生活、および妻ユリアとの離婚を巡る事情について述べる。

§8Ciuilium officiorum rudimentis regem Archelaum Trallianos et Thessalos, uaria quosque de causa, Augusto cognoscente defendit;
市民としての義務の最初の一歩として、彼はアルケラオス王、ならびにトラッレス市民とテッサリア市民を、それぞれ異なる理由から、アウグストゥスが自ら審理する中で弁護した。
pro Laodicenis Thyatirenis Chiis terrae motu afflictis opemque implorantibus senatum deprecatus est;
地震で被災し支援を懇願しているラオディケイア、テュアテイラ、キオスの人々のために、元老院に対して請願を行った。
Fannium Caepionem, qui cum Varrone Murena in Augustum conspirauerat, reum maiestatis apud iudices fecit et condemnauit.
ウァロ・ムレナとともにアウグストゥスに対する陰謀を企てたファンニウス・カエピオを、裁判官の前で大逆罪で告発し、有罪判決を下した。
interque haec duplicem curam administrauit, annonae quae artior inciderat, et repurgandorum tota Italia ergastulorum, quorum domini in inuidiam uenerant quasi exceptos supprimerent non solum uiatores sed et quos sacramenti metus ad eius modi latebras compulisset.
これらの活動の間に、彼は二重の職務を遂行した。 一つは困窮を極めていた食糧供給の管理であり、もう一つはイタリア全土の奴隷牢の査察であった。 これら奴隷牢の所有者たちは、旅人だけでなく、軍務宣誓への恐れからそのような隠れ家に逃げ込んできた人々をも、捕らえて監禁しているという悪評を浴びていたのである。
§9Stipendia prima expeditione Cantabrica tribunus militum fecit, dein ducto ad Orientem exercitu regnum Armeniae Tigrani restituit ac pro tribunali diadema imposuit.
カンタブリア遠征という最初の軍務において、彼は軍事トリブヌスとして従軍し、次いで東洋へ軍を率いて、アルメニア王国をティグラネスに返還し、演壇の前でその頭に王冠を授けた。
recepit et signa, quae M. Crasso ademerant Parthi.
また、パルティア人がマルクス・クラッススから奪い取った軍旗も奪還した。
post hoc Comatam Galliam anno fere rexit et barbarorum incursionibus et principum discordia inquietam.
この後、蛮族の侵入や指導者たちの不和によって不穏な状態にあった長髪のガリアを約1年間統治した。
exin Raeticum Vindelicumque bellum, inde Pannonicum, inde Germanicum gessit.
その後、ライティアおよびウィンデリキア戦争を、次いでパンノニア戦争を、次いでゲルマニア戦争を戦った。
Raetico atque Vindelico gentis Alpinas, Pannonico Breucos et Dalmatas subegit, Germanico quadraginta milia dediticiorum traiecit in Galliam iuxtaque ripam Rheni sedibus adsignatis conlocauit.
ライティアおよびウィンデリキアの戦争においてはアルプスの諸部族を、パンノニア戦争においてはブレウキ族とダルマティア族を服従させ、ゲルマニア戦争においては降伏した4万人の人々をガリアへと移住させ、ライン川の堤防の近くに居住地を割り当てて入植させた。
quas ob res et ouans et curru urbem ingressus est, prius, ut quidam putant, triumphalibus ornamentis honoratus, nouo nec antea cuiquam tributo genere honoris.
これらの功績により、彼は小凱旋式と戦車の両方で都に入り、またそれ以前に、ある人々が考えるには、凱旋式の装飾を授けられていた。 これは新しく、かつて誰も授けられたことのない、栄誉の形態であった。
Magistratus et maturius incohauit et paene iunctim percucurrit, quaesturam praeturam consulatum;
また、官職への就任も通常より早く開始し、財務官、法務官、執政官の職をほぼ立て続けに駆け抜けた。
interpositoque tempore consul iterum etiam tribuniciam potestatem in quinquennium accepit.
そしてしばらく間を置いて、二度目の執政官となった際に、5年間の護民官職権をも授かった。
§10tot prosperis confluentibus integra aetate ac ualitudine statuit repente secedere seque e medio quam longissime amouere: dubium uxorisne taedio, quam neque criminari aut dimittere auderet neque ultra perferre posset, an ut uitato assiduitatis fastidio auctoritatem absentia tueretur atque etiam augeret, si quando indiguisset sui res p.
これほど多くの成功が重なり、年齢も体力も万全であったときに、彼は突如として引退し、公の場からできるだけ遠くへ身を退くことを決意した。 それが、妻への嫌悪によるものか(彼女を告発することも離縁することも恐れてあえてせず、さりとてこれ以上耐えることもできなかったのである)、あるいは、常に目の前にいることによる飽きを避けることによって、不在によって自らの権威を守り、かつ、国家が万一自分を必要とすることがあれば、それをさらに高めるためであったのかは、はっきりしない。
quidam existimant, adultis iam Augusti liberis, loco et quasi possessione usurpati a se diu secundi gradus sponte cessisse exemplo M. Agrippae, qui M. Marcello ad munera publica admoto Mytilenas abierit, ne aut obstare aut obtrectare praesens uideretur.
ある人々は、アウグストゥスの子供たちがすでに成人したため、自分が長らく占めていた第二の地位、いわばその領有から自発的に退いたのだと考えている。 それは、マルクス・マルケッルスが公務に就用された際に、現地に留まって邪魔をしたり批判したりしているように見えないようにと、ミュティレネへと去ったマルクス・アグリッパの例に倣ったものであるという。
quam causam et ipse, sed postea, reddidit.
この理由を、彼自身も後に挙げた。
tunc autem honorum satietatem ac requiem laborum praetendens commeatum petit;
しかし当時は、官職への飽和と労苦からの休息を口実にして、休暇を願い出た。
neque aut matri suppliciter precanti aut uitrico deseri se etiam in senatu conquerenti ueniam dedit.
そして、哀願する母親にも、元老院においてさえ自分が身を捨てられると不満を述べる義父にも、聞き入れを与えなかった。
quin et pertinacius retinentibus, cibo per quadriduum abstinuit.
それどころか、彼らがなおも執拗に引き留めると、4日間にわたり食事を断った。
facta tandem abeundi potestate, relictis Romae uxore et filio confestim Ostiam descendit, ne uerbo quidem cuiquam prosequentium reddito paucosque admodum in digressu exosculatus.
ついに立ち去る許可が下りると、妻と息子をローマに残してただちにオスティアへと下り、見送る人々の誰一人にも一言も言葉を返さず、出発の際に極めてわずかな者たちに接吻しただけであった。
§11ab Ostia oram Campaniae legens inbecillitate Augusti nuntiata paulum substitit.
オスティアからカンパニアの海岸沿いを進んでいた際、アウグストゥスの病が報じられたため、少しの間とどまった。
sed increbrescente rumore quasi ad occasionem maioris spei commoraretur, tantum non aduersis tempestatibus Rhodum enauigauit, amoenitate et salubritate insulae iam inde captus cum ad eam ab Armenia rediens appulisset.
しかし、彼がより大きな希望の機会をうかがってとどまっているのだという噂が広まると、逆風を衝くようにしてロドス島へと船出した。 彼はアルメニアからの帰路にその島に立ち寄ったとき以来、その快適さと健康的気候に魅了されていたのである。
hic modicis contentus aedibus nec multo laxiore suburbano genus uitae ciuile admodum instituit, sine lictore aut uiatore gymnasio interdum obambulans mutuaque cum Graeculis officia usurpans prope ex aequo.
ここで彼は、控えめな家とさほど広くもない郊外の別荘に満足し、きわめて市民的な生活を送り、護衛も先導も連れずに時折体育場を散策し、ギリシア人たちとほぼ対等に親交を交わした。
Forte quondam in disponendo die mane praedixerat, quidquid aegrorum in ciuitate esset uisitare se uelle; id a proximis aliter exceptum iussique sunt omnes aegri in publicam porticum deferri ac per ualitudinum genera disponi.
あるとき偶然、一日の予定を立てる中で、朝のうちに、市内の病人は誰であれ見舞いたいとあらかじめ言っていたが、それが近臣たちによって誤って受け止められ、すべての病人が公衆回廊に運ばれ、病気の種類ごとに配置されるよう命令が出された。
perculsus ergo inopinata re diuque quid ageret incertus, tandem singulos circuit excusans factum etiam tenuissimo cuique et ignoto.
それゆえ、予想外の事態に衝撃を受け、どうすべきか長く迷った末、ついに一人一人を回り、最も卑賎な者や無名の者にさえ、この出来事について謝罪した。
unum hoc modo neque praeterea quicquam notatum est, in quo exeruisse ius tribuniciae potestatis uisus sit: cum circa scholas et auditoria professorum assiduus esset, moto inter antisophistas grauiore iurgio, non defuit qui eum interuenientem et quasi studiosiorem partis alterius conuicio incesseret.
彼が護民官職権の行使を示したと見なされたのは、ただこの一件のみであり、他には何も記録されていない。 彼が学者たちの学舎や講堂に足繁く通っていたとき、対立する哲学者たちの間で激しい口論が沸き起こり、仲裁に入った彼が、一方の側に偏っているかのように見なされて、罵倒を浴びせる者が現れた。
sensim itaque regressus domum repente cum apparitoribus prodiit citatumque pro tribunali uoce praeconis conuiciatorem rapi iussit in carcerem.
そこで彼は静かに家へ引き返し、突如として廷吏たちを従えて現れ、演壇の前に布告官の声によって呼び出されたその罵倒者を、捕らえて牢に入れるよう命じた。
Comperit deinde Iuliam uxorem ob libidines atque adulteria damnatam repudiumque ei suo nomine ex auctoritate Augusti remissum;
その後、妻ユリアが不品行と姦通のために処罰され、アウグストゥスの権限によって、彼の名において彼女に離婚届が送られたことを知った。
et quamquam laetus nuntio, tamen officii duxit, quantum in se esset, exorare filiae patrem frequentibus litteris et uel utcumque meritae, quidquid umquam dono dedisset, concedere.
そして、その知らせを喜んだものの、自らの義務であると考え、自分のできる限りにおいて、度重なる手紙によって娘の父親に寛大さを懇願し、彼女がどのように不都合な身であったとしても、かつて自分が贈り物として与えたものはすべて彼女にそのまま認めるよう求めた。
transacto autem tribuniciae potestatis tempore, confessus tandem, nihil aliud secessu deuitasse se quam aemulationis cum C. Lucioque suspicionem, petit ut sibi securo iam ab hac parte, conroboratis his et secundum locum facile tutantibus, permitteretur reuisere necessitudines, quarum desiderio teneretur.
しかし、護民官職権の任期が切れると、彼はついに、自分が引退によって避けたかったのは、ガイウスやルキウスとの競争の嫌疑に他ならなかったと告白した。 そして、彼らが十分に成長し、第二の地位を容易に維持している今、自分はこの点についてはすでに安心しているので、自分が切望している親族たちのもとを再び訪れることを許してほしいと懇願した。
sed neque impetrauit ultroque etiam admonitus est, dimitteret omnem curam suorum, quos tam cupide reliquisset.
しかし彼はそれを認められなかったばかりか、自分がそれほどまでに望んで見捨てた身内に対する一切の気遣いを捨てるようにと、逆に警告された。

語釈・文法注

  1. 8.1Ciuilium officiorum rudimentis — rudimentum(最初、手ほどき)の複数奪格。比喩的に時間的・段階的な契機を示し、「市民活動としての公務の第一歩として」を意味する。
  2. 8.1quasi exceptos supprimerent — quasi + 接続法(supprimerent)で、「彼らが〜を監禁しているという理由(嫌疑)で」という、主観的または世間で噂された理由を表す。
  3. 10.1dubium uxorisne taedio ... an ut — 非人称表現の形容詞 dubium (est)(〜かは疑わしい、はっきりしない)から導かれる間接疑問の二者択一構文(-ne ... an ...)。前者は名詞の奪格句(uxoris taedio)、後者は目的を示す ut 節という、文法的に非対称な構造が並置されている。
  4. 11.4officii duxit — duxit(考えた、見なした)の補語として officii(義務)という「性質・職分を示す属格」が用いられている。直訳すると「それを義務の性質に属するものと見なした」、すなわち「義務であると考えた」となる。
  5. 11.4uel utcumque meritae — meritae は関係代名詞または代名詞の与格(ユリアを指す)にかかる分詞で、直訳すると「どのように値するものであっても(どのような悪行を働いたとしても)」となる。譲歩のニュアンスを含む。

この箇所を引用する

スエトニウス, ティベリウス §8-11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo013.humanitext-lat2:8-11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。