- 底本
- Suetonius. De Vita Caesarum Libri VIII. Ihm, Max, editor; Leipzig: Teubner, 1908.
- 翻訳
- AI生成(gemini-3.5-flash) — 機械翻訳のため誤りを含む場合があります
- 言語
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:latinLit:phi1348.abo013.humanitext-lat2:4-7
- 出力
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-10-27
ティベリウスの父ネロの数奇な経歴と、ティベリウスの誕生地を巡る諸説、および彼の幼少期の逃亡生活から、アグリッピナとの悲劇的な離縁とユリアとの結婚に至るまでの青年期の事跡を記述する。
Pater Tiberi, Nero, quaestor C. Caesaris Alexandrino bello classi praepositus, plurimum ad uictoriam contulit. quare et pontifex in locum P. Scipionis substitutus et ad deducendas in Galliam colonias, in quis Narbo et Arelate erant, missus est. tamen Caesare occiso, cunctis turbarum metu abolitionem facti decernentibus, etiam de praemiis tyrannicidarum referendum censuit.1 praetura deinde functus, cum exitu anni discordia inter triumuiros orta esset, retentis ultra iustum tempus insignibus2 L. Antonium consulem triumuiri fratrem ad Perusiam secutus, deditione a ceteris facta, solus permansit in partibus ac primo Praeneste, inde Neapolim euasit seruisque ad pilleum frustra uocatis in Siciliam profugit. sed indigne ferens nec statim se in conspectum Sexti Pompei admissum et fascium usu prohibitum, ad M. Antonium traiecit in Achaiam. cum quo breui reconciliata inter omnis pace Romam redit uxoremque Liuiam Drusillam et tunc grauidam et ante iam apud se filium enixam petenti Augusto concessit. nec multo post diem obiit, utroque liberorum superstite, Tiberio Drusoque Neronibus.
ティベリウスの父ネロは、ガイウス・カエサルの財務官としてアレクサンドリア戦争において艦隊の指揮を任され、勝利に大いに貢献した。それゆえ、プブリウス・スキピオの代わりに神官に任命され、また、ナルボやアレラテを含むガリアへ植民市を創設するために派遣された。しかしながら、カエサルが殺害された際、誰もが騒乱を恐れてその行為の忘却を決議しようとしていた中で、彼は僭主殺害者たちへの褒賞についても審議に付すべきであると提案した。その後プラエトル職を務めたが、年の終わりに三頭政治官たちの間で不和が生じると、法的な期間を超えて標章を保持し続けたまま、三頭政治官の兄弟である執政官ルキウス・アントニウスに従ってペルシアへと赴き、他の者たちが降伏した後も、彼だけはその陣営に留まり、最初はプラエネステ、次いでネアポリスへと脱出し、奴隷たちに自由の象徴であるフェルト帽を被るよう虚しく呼びかけた末、シキリアへ逃亡した。しかし、自分がただちにセクストゥス・ポンペイウスの引見を許されず、ファスケスの使用を禁じられたことを屈辱に思い、アカイアにいるマルクス・アントニウスのもとへ渡った。彼とともに、まもなく全員の間で和平が回復されるとローマに戻り、妻のリウィア・ドルシッラが当時妊娠中であり、かつすでに自分の子を以前出産していたにもかかわらず、彼女を求めたアウグストゥスに譲り渡した。それからまもなく彼は世を去り、二人の子供たち、すなわちティベリウスとドルススのネロ兄弟が遺された。
Tiberium quidam Fundis natum existimauerunt secuti leuem coniecturam, quod materna eius auia Fundana fuerit et quod mox simulacrum Felicitatis ex s. c. publicatum ibi sit. sed ut plures certioresque tradunt, natus est Romae in Palatio XVI. Kal. Dec. M. Aemilio Lepido iterum L. Munatio Planco conss. per bellum Philippense. sic enim in fastos actaque in publica relatum est. nec tamen desunt, qui partim antecedente anno, Hirti ac Pansae, partim insequenti, Seruili Isaurici L.que Antoni consulatu, genitum eum scribant.
一部の人々は、ティベリウスがフンディで生まれたと考えたが、それは、彼の母方の祖母がフンディ出身であったこと、またその後まもなく元老院決議によって「幸運」の像がそこに公に建立されたこと、という薄弱な推測に従ったものである。しかし、より多くの、かつ信頼できる人々が伝えるところによれば、彼はフィリッピの戦いの時期、マルクス・アエミリウス・レピドゥスが二度目の、またルキウス・ムナティウス・プランクスが執政官であった年の、12月のカレンダエの16日前に、ローマのパラティウムの丘で生まれた。というのも、暦や公文書にそのように記録されているからである。しかしながら、ある人々は前年のヒルティウスとパンサの執政官年に、またある人々は翌年のセルウィリウス・イサウリクスとルキウス・アントニウスの執政官年に彼が生まれたと書いている。
Infantiam pueritiamque habuit laboriosam et exercitatam, comes usque quaque parentum fugae; quos quidem apud Neapolim sub inruptionem hostis nauigium clam petentis uagitu suo paene bis prodidit, semel cum a nutricis ubere, iterum cum a sinu matris raptim auferretur ab iis, qui pro necessitate temporis mulierculas leuare onere3 temptabant. per Siciliam quoque et per Achaiam circumductus ac Lacedaemoniis publice, quod in tutela Claudiorum erant, demandatus, digrediens inde itinere nocturno discrimen uitae adiit flamma repente e siluis undique exorta adeoque omnem comitatum circumplexa, ut Liuiae pars uestis et capilli amburerentur. munera, quibus a Pompeia Sex. Pompei sorore in Sicilia donatus est, chlamys et fibula, item bullae aureae, durant ostendunturque adhuc Bais. post reditum in urbem a M. Gallio senatore testamento adoptatus hereditate adita mox nomine abstinuit, quod Gallius aduersarum Augusto partium fuerat. Nouem natus annos defunctum patrem pro rostris laudauit. dehinc pubescens Actiaco triumpho currum Augusti comitatus est sinisteriore funali equo, cum Marcellus Octauiae filius dexteriore ueheretur. praesedit et asticis ludis et Troiam circensibus lusit ductor turmae puerorum maiorum.
彼は困難に満ち、鍛えられた乳幼児期と少年期を過ごした。どこまでも両親の逃亡の同伴者であったからである。実際、ネアポリス近郊で敵の襲撃が迫る中、密かに船を求めていた両親を、彼は泣き声によって危うく二度も露見させるところであった。一度目は乳母の乳房から、二度目は母親の懐から、時の緊急性に応じて女たちを重荷から軽くしてやろうとした人々によって急いで引き離された時のことである。また、シキリアやアカイアを引き回され、クラウディウス一族の被護下にあったという理由でスパルタ人たちに公的に委ねられたが、そこから出発する際、夜間の行軍中に、突然四方の森から炎が沸き起こり、同行者全員を包み込んだため、リウィアの衣服の一部や髪が焦げるほどの生命の危機に遭った。シキリアにおいてセクストゥス・ポンペイウスの姉妹ポンペイアから贈られた品々、すなわち外套と留め金、および黄金の魔除けは、今も残っており、バイアエで展示されている。ローマへの帰還後、元老院議員マルクス・ガッリウスの遺言によって養子とされ、遺産を相続したものの、まもなくその名を名乗るのをやめた。ガッリウスがアウグストゥスと敵対する派閥に属していたからである。九歳の時、亡くなった父のためにロストラの前で追悼演説を行った。その後、思春期に達すると、アクティウムの凱旋式の際に、アウグストゥスの戦車に付き添い、左側の手綱馬に乗った。オクタウィアの息子マルケッルスが右側の馬に乗っていたのに対してである。また、都会の競技会を主催し、円形競技場での「トロイアのゲーム」においては、年長の少年たちの部隊の指揮者として加わった。
Virili toga sumpta adulescentiam omnem spatiumque insequentis aetatis usque ad principatus initia per haec fere transegit. munus gladiatorium in memoriam patris et alterum in aui Drusi dedit, diuersis temporibus ac locis, primum in foro, secundum in amphitheatro, rudiaris quoque quibusdam reuocatis auctoramento centenum milium; dedit et ludos, sed absens: cuncta magnifice, inpensa matris ac uitrici. Agrippinam, Marco Agrippa genitam, neptem Caecili Attici equitis R., ad quem sunt Ciceronis epistulae, duxit uxorem; sublatoque ex ea filio Druso, quanquam bene conuenientem rursusque grauidam dimittere ac Iuliam Augusti filiam confestim coactus est ducere non sine magno angore animi, cum et Agrippinae consuetudine teneretur et Iuliae mores improbaret, ut quam sensisset sui quoque sub priore marito appetentem,4 quod sane etiam uulgo existimabatur. sed Agrippinam et abegisse post diuortium doluit et semel omnino ex occursu uisam adeo contentis et umentibus oculis prosecutus est, ut custoditum sit ne umquam in conspectum ei posthac ueniret. cum Iulia primo concor diter et amore mutuo uixit, mox dissedit et aliquanto grauius, ut etiam perpetuo secubaret, intercepto communis fili pignore, qui Aquileiae natus infans extinctus est. Drusum fratrem in Germania amisit, cuius corpus pedibus toto itinere praegrediens Romam usque peruexit.
大人のトガを着用してからは、青春期のすべてと、それに続く時期を、元首政の始まりに至るまで、ほぼ以下のような事柄をして過ごした。父親の追悼として一回、また祖父ドルススの追悼としてもう一回の剣闘士興行を、異なる時期と場所で行った。一回目はフォルムで、二回目は円形闘技場で催され、引退した剣闘士も何人か、それぞれ十万セステルティウスの契約金で呼び戻された。また競技会も催したが、自身は不在であった。これらすべては、母親と義父の費用によって、豪華に執り行われた。マルクス・アグリッパの娘であり、キケロの書簡の宛先であるローマ騎士カエキリウス・アッティクスの孫娘にあたるアグリッピナを妻に迎えた。そして、彼女との間に息子ドルススをもうけた後、相性が良く、さらに再び妊娠中であったにもかかわらず、彼女と離縁し、アウグストゥスの娘ユリアとただちに結婚することを強要された。それは、彼がアグリッピナとの親密な関係に未練を残しており、かつ、ユリアの素行の悪さを嫌っていたため、大きな心の苦痛を伴うものであった。ユリアについては、前の夫の存命中から自分にも言い寄っていたのを彼自身が感じ取っており、それは実に世間でも一般に思われていたことだからである。しかし、離婚後にアグリッピナを追い出したことを後悔し、一度だけ偶然彼女に出会った際には、非常に凝視し涙ぐんだ目で彼女を見送ったため、これ以降、彼女が二度と彼の前に現れないよう監視がつけられたほどであった。ユリアとは、最初は睦まじく、互いの愛情のもとに暮らしたが、やがて不和が生じ、それはかなり深刻なものとなって、共通の子供という絆、すなわちアクイレイアで生まれ、乳児のまま亡くなった息子が失われた後は、ついに完全に寝室を別にするまでになった。彼はドイツで弟ドルススを失ったが、その遺体の前を全行程にわたって徒歩で先導し、ローマまで運んだ。
- 4referendum censuit
動形容詞の非人称受動用法、または暗黙の主語(名詞的用法)による de praemiis ... referendum (esse) を承ける不定法構文の省略形。censuit は「決定した、提案した」の意で、カエサル暗殺後の特赦決議の文脈において、ネロが「(暗殺者への)褒賞について審議に付すべきである」とあえて提案したことを表す。
- 4retentis ultra iustum tempus insignibus
名詞 insignibus と分詞 retentis からなる独立奪格。法務官(プラエトル)としての任期が切れていたにもかかわらず、その標章(インシグニア)を不法に保持し続けた状態を付帯状況として記述している。
- 6mulierculas leuare onere
leuare A onere B(AからBの重荷を取り除く、軽くする)という構文。onere は分離の奪格。幼子であったティベリウスを抱えている女性たち(母親や乳母)の負担を減らすために、周囲の人々が親切(あるいは必要性)から子供を取り上げて抱えようとした動作を表す。
- 7ut quam sensisset sui quoque sub priore marito appetentem
ut + 接続法(sensisset)は、先行するユリアの素行(mores)の非を主観的な視点から説明する因果・関係節(ut qui 構文に類似)。appetentem は現在分詞で、属格 sui(ティベリウス自身を指す代名詞の属格)を目的語として支配している(appetens + 属格で「〜を求める、言い寄る」)。
