§52#2Nolite existumare maiores nostros armis rem publicam ex parva magnam fecisse.
我々の先祖が武力によって国家を小から大にしたなどと考えてはならない。
si ita esset, multo pulcherrumam eam nos haberemus: quippe sociorum atque civium, praeterea armorum atque equorum maior copia nobis quam illis est.
もしそうであるなら、我々ははるかに美しい国家を保持しているはずだ。 なぜなら、同盟国や市民、さらには武器や馬の蓄えは、彼らよりも我々のほうが多くあるのだから。
sed alia fuere, quae illos magnos fecere, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulundo liber, neque delicto neque lubidini obnoxius.
しかし、彼らを偉大にし、我々には全く欠けているものは別のところにあった。 国内における勤勉、国外における公正な支配、審議における自由な精神であり、それは過失にも放縦にも屈しないものだった。
pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam, publice egestatem, privatim opulentiam.
これらに代わって、我々は贅沢と強欲、公的な困窮と私的な富裕を抱えている。
laudamus divitias, sequimur inertiam.
我々は富を称賛し、怠惰を追求している。
inter bonos et malos discrimen nullum, omnia virtutis praemia ambitio possidet.
善人と悪人の区別はなく、徳に対するすべての報酬を野心が占有している。
neque mirum: ubi vos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi voluptatibus, hic pecuniae aut gratiae servitis, eo fit, ut impetus fiat in vacuam rem publicam.
それも不思議ではない。 あなた方がそれぞれ個別に自分のための計画を立て、自宅では快楽に、ここでは金銭や好意に仕えているのだから。 そのために、守り手のない国家に対して攻撃が加えられることになるのだ。
Sed ego haec omitto.
しかし、私はこれらのことは不問に付そう。
coniuravere nobilissumi cives patriam incendere, Gallorum gentem infestissumam nomini Romano ad bellum arcessunt, dux hostium cum exercitu supra caput est;
最も高貴な市民たちが祖国に放火しようと陰謀を企て、ローマの名に対して最も敵対的なガリア人の部族を戦争へと呼び寄せ、敵の将軍が軍勢を率いて目の前に迫っている。
vos cunctamini etiam nunc et dubitatis, quid intra moenia deprensis hostibus faciatis? misereamini censeo — deliquere homines adulescentuli per ambitionem — atque etiam armatos dimittatis: ne ista vobis mansuetudo et misericordia, si illi arma ceperint, in miseriam convortat.
それなのにあなた方は、今なおためらい、城壁の内部で捕らえられた敵をどうすべきか迷っているのか。 彼らを憐れむがよいと、私は思う。 若者たちが野心から罪を犯したのだから。 そして、武装した彼らを釈放するがよい。 そのあなた方の穏和と慈悲が、もし彼らが武器を取ったならば、あなた方を悲惨な境遇へと変えてしまわないように。
scilicet res ipsa aspera est, sed vos non timetis eam.
もちろん、事態そのものは過酷だが、あなた方はそれを恐れていないのだ。
immo vero maxume.
いや、それどころか極めて恐れている。
sed inertia et mollitia animi alius alium expectantes cunctamini, videlicet dis inmortalibus confisi, qui hanc rem publicam saepe in maxumis periculis servavere.
しかし、怠惰と精神の薄弱さから、お互いに相手の出方を待ちながらためらっているのだ。 明らかに、この国家をしばしば最大の危機から救ってきた不死なる神々を信頼してのことだろう。
non votis neque suppliciis muliebribus auxilia deorum parantur;
神々の助けは、誓願や女々しい嘆願によって得られるものではない。
vigilando, agundo, bene consulundo prospera omnia cedunt.
油断なく警戒し、行動し、十分に審議することによって、すべての物事は好転する。
ubi socordiae te atque ignaviae tradideris, nequiquam deos inplores: irati infestique sunt.
怠惰と無気力に身を委ねてしまえば、神々に祈っても無駄である。 神々は怒り、敵対されているのだ。
apud maiores nostros A. Manlius Torquatus bello Gallico filium suom, quod is contra imperium in hostem pugnaverat, necari iussit, atque ille egregius adulescens inmoderatae fortitudinis morte poenas dedit;
我々の先祖の時代に、アウルス・マンリウス・トルクァートゥスは、ガリア戦争において自らの息子が命令に反して敵と戦ったという理由で、彼を死刑に処するよう命じた。 そして、並外れた勇気を持ったその傑出した若者は、死によってその罰を償った。
vos de crudelissumis parricidis quid statuatis, cunctamini? videlicet cetera vita eorum huic sceleri obstat.
それなのに、あなた方は極めて残虐な祖国反逆者について何を決定すべきか、ためらっているのか。 明らかに、彼らのこれまでの生涯がこの犯罪を打ち消しているのだろう。
verum parcite dignitati Lentuli, si ipse pudicitiae, si famae suae, si dis aut hominibus umquam ullis pepercit.
なるほど、レントゥルスの地位を容赦するがよい、もし彼自身が貞潔を、自らの名声を、神々や人間の誰かを、これまでに一度でも容赦したことがあるならば。
ignoscite Cethegi adulescentiae, nisi iterum patriae bellum fecit.
ケテグスの若さに免じて許してやるがよい、もし彼が祖国に対して二度と戦争を仕掛けないのなら。
nam quid ego de Gabinio, Statilio, Caepario loquar? quibus si quicquam umquam pensi fuisset, non ea consilia de re publica habuissent.
なぜなら、ガビニウス、スタティリウス、カエパリウスについて、私が何を語る必要があるだろうか。 彼らに少しでも配慮というものがあったなら、国家に対してあのような計画を抱くことはなかっただろう。
postremo, patres conscripti, si mehercule peccato locus esset, facile paterer vos ipsa re corrigi, quoniam verba contemnitis.
最後に、元老院議員諸君、もし神に誓って、過ちを犯す余地があるならば、私はあなた方が事態そのものによって正されるのを甘んじて見届けるだろう、あなた方は言葉を軽蔑しているのだから。
sed undique circumventi sumus.
しかし、我々は四方から包囲されている。
Catilina cum exercitu faucibus urget;
カティリーナが軍勢を率いて喉元に迫っている。
alii intra moenia atque in sinu urbis sunt hostes;
別の敵は城壁の内部、まさに都市の懐にいる。
neque parari neque consuli quicquam potest occulte: quo magis properandum est.
何事も秘密裏に準備することも審議することもできない。 だからこそ、より一層急がねばならないのだ。
Quare ego ita censeo, quom nefario consilio sceleratorum civium res publica in maxuma pericula venerit, iique indicio T. Volturci et legatorum Allobrogum convicti confessique sint caedem, incendia aliaque se foeda atque crudelia facinora in civis patriamque paravisse, de confessis, sicuti de manufestis rerum capitalium, more maiorum supplicium sumundum. '
それゆえ、私は以下のように提案する。 邪悪な計画によって犯罪的市民たちが国家を最大の危機に陥れ、彼らがティトゥス・ヴォルトゥルキウスとアッロブロゲス族の使節たちの証言によって有罪とされ、市民と祖国に対して虐殺、放火、その他の忌まわしく残虐な悪行を企てていたことを自白したのであるから、自白した者たちに対しては、現行の死罪に問われる者たちと同様に、先祖の慣行に従って、極刑を科すべきである。 」