§52#1Postquam Caesar dicundi finem fecit, ceteri verbo alius alii varie adsentiebantur.
\n カエサルが演説を終えた後、他の者たちは言葉によって、ある者はこれに、別の者はあれに、様々に同意していた。
at M. Porcius Cato rogatus sententiam huiusce modi orationem habuit:
'Longe alia mihi mens est, patres conscripti, quom res atque pericula nostra considero, et quom sententias nonnullorum ipse mecum reputo.
しかし、マルクス・ポルキウス・カトは意見を求められると、このような演説を行った。 \n「私の考えははるかに異なります、元老院議員諸君、私が我々の状況と危険を考えるとき、また一部の者たちの意見を自分の中でよく省みるとき。
illi mihi disseruisse videntur de poena eorum, qui patriae, parentibus, aris atque focis suis bellum paravere;
彼らは私には、祖国、父母、自らの祭壇と竈に対して戦争を企てた者たちの処罰について論じたように思われます。
res autem monet cavere ab illis magis quam quid in illos statuamus consultare.
しかし、現実は彼らに対してどのような処分を決定すべきかを審議することよりも、彼らを警戒することこそを促しているのです。
nam cetera maleficia tum persequare, ubi facta sunt;
なぜなら、他の悪行はそれが犯されたときに初めて追及すればよいのですが、この件については、それが起こらないようにあらかじめ防いでおかなければ、いったん起こってしまったときには、裁判に訴えても無駄だからです。
hoc nisi provideris ne accidat, ubi evenit, frustra iudicia inplores: capta urbe nihil fit reliqui victis.
都市が占領されてしまえば、敗者には何も残されないのです。
sed, per deos inmortalis, vos ego appello, qui semper domos, villas, signa, tabulas vostras pluris quam rem publicam fecistis: si ista, quoiuscumque modi sunt quae amplexamini, retinere, si voluptatibus vostris otium praebere voltis, expergiscimini aliquando et capessite rem publicam.
しかし、不死なる神々に誓って、私はあなた方に呼びかけます、常に家、別荘、彫像、絵画を国家よりも重んじてきた人々よ。 もし、あなた方がしがみついているそれらがどのようなものであれ、それらを維持したいのであれば、またあなた方の快楽に安らぎを与えたいのであれば、今こそ目を覚まし、国家の政治に取り組みなさい。
non agitur de vectigalibus neque de sociorum iniuriis: libertas et anima nostra in dubio est.
問題になっているのは、税収についてでも、同盟国への不義についてでもありません。 我々の自由と命が危機に瀕しているのです。
Saepenumero, patres conscripti, multa verba in hoc ordine feci, saepe de luxuria atque avaritia nostrorum civium questus sum, multosque mortalis ea causa advorsos habeo.
\n 元老院議員諸君、私はしばしばこの議場において多くの言葉を費やし、しばしば我々の市民の贅沢と強欲について不平を述べてきました。 そのため、多くの人々を敵に回しています。
qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecissem, haud facile alterius lubidini male facta condonabam.
自分自身に対しても自らの心に対しても、いかなる過失も決して許してこなかった私は、他人の放縦による悪行を容易に容赦することはありませんでした。
sed ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen res publica firma erat, opulentia neglegentiam tolerabat.
しかし、あなた方がそれらを軽視していたとしても、国家は強固であり、その富が(あなた方の)怠慢を支えていました。
nunc vero non id agitur, bonisne an malis moribus vivamus, neque quantum aut quam magnificum imperium populi Romani sit, sed haec, quoiuscumque modi videntur, nostra an nobiscum una hostium futura sint.
しかし今や、我々が善い道徳に従って生きているか悪い道徳に従って生きているか、あるいはローマ人民の帝国がどれほど大きく、またどれほど壮大であるかが問題なのではなく、これらすべてが、それらがどのようなものに見えようとも、我々のもののままであり続けるのか、それとも我々と共に一挙に敵のものになるのか、ということが問題なのです。
hic mihi quisquam mansuetudinem et misericordiam nominat.
このような時に、誰かが私の前で穏和や慈悲を口にしています。
iam pridem equidem nos vera vocabula rerum amisimus: quia bona aliena largiri liberalitas, malarum rerum audacia fortitudo vocatur, eo res publica in extremo sita est.
確かに、我々はとっくの昔に事物の本当の名前を失ってしまいました。 他人の財産を惜しみなく与えることが『気前の良さ』と呼ばれ、悪行への不敵な大胆さが『勇気』と呼ばれるため、国家は破滅の淵に立たされているのです。
sint sane, quoniam ita se mores habent, liberales ex sociorum fortunis, sint misericordes in furibus aerari: ne illi sanguinem nostrum largiantur et, dum paucis sceleratis parcunt, bonos omnis perditum eant.
風潮がそのようになっているのですから、同盟国の財産から勝手に気前よく振る舞えばよいでしょう。 国庫の泥棒たちに対して慈悲深くあればよいでしょう。 しかし、彼らが我々の血までをも惜しみなく与えたり、少数の犯罪者を容赦するあまり、すべての善良な人々を破滅に追いやったりすることのないようにしてほしいものです。
Bene et conposite C. Caesar paulo ante in hoc ordine de vita et morte disseruit, credo falsa existumans ea, quae de inferis memorantur: divorso itinere malos a bonis loca taetra, inculta, foeda atque formidulosa habere.
\n ガイウス・カエサルは少し前に、この議場で生と死について見事に、かつ整然と論じました。 おそらく、あの世(冥界)について語られていること、すなわち、悪人は善人とは異なる道を通って、陰惨で、荒涼とし、不潔で恐ろしい場所を住処とするという話を、彼は作り話と考えてのことでしょう。
itaque censuit pecunias eorum publicandas, ipsos per municipia in custodiis habendos, videlicet timens, ne, si Romae sint, aut a popularibus coniurationis aut a multitudine conducta per vim eripiantur;
それゆえに彼は、彼らの財産を没収し、彼ら自身を自治市に拘留すべきだと提案したのです。 明らかに、彼らがローマにいれば、陰謀の同調者たちや雇われた群衆によって暴力的に奪還されるのを恐れてのことでしょう。
quasi vero mali atque scelesti tantummodo in urbe et non per totam Italiam sint, aut non ibi plus possit audacia, ubi ad defendundum opes minores sunt.
まるで、邪悪で犯罪的な人間がこの都市だけに存在し、イタリア全土には存在しないかのように。 あるいは、防御のための力がより小さい場所のほうが、不敵な大胆さがより大きな力を発揮しないとでもいうかのように。
quare vanum equidem hoc consilium est, si periculum ex illis metuit;
したがって、もし彼が彼らによる危険を恐れているのであれば、この計画は全く無駄なものです。
si in tanto omnium metu solus non timet, eo magis refert me mihi atque vobis timere.
もし皆がこれほど恐れている中で、彼一人だけが恐れていないのだとすれば、そのこと自体が、私が自分自身とあなた方のことをますます恐れるべき理由となります。
qua re quom de P. Lentulo ceterisque statuetis, pro certo habetote vos simul de exercitu Catilinae et de omnibus coniuratis decernere.
それゆえに、プブリウス・レントゥルスや他の者たちについて決定を下すとき、あなた方は同時にカティリーナの軍勢とすべての陰謀者たちについて決議しているのだと、確信していなさい。
quanto vos attentius ea agetis, tanto illis animus infirmior erit;
あなた方がこれらをより注意深く実行すればするほど、彼らの戦意はそれだけ弱まるでしょう。
si paulum modo vos languere viderint, iam omnes feroces aderunt.
もしあなた方が少しでも気力を失っているのを見れば、たちまち彼らは全員、獰猛になって襲いかかってくるでしょう。 」