§52#2Nolite existumare maiores nostros armis rem publicam ex parva magnam fecisse.
우리 조상들이 무력으로써 국가를 작았던 것에서 크게 만들었다고 생각하지 마십시오.
si ita esset, multo pulcherrumam eam nos haberemus: quippe sociorum atque civium, praeterea armorum atque equorum maior copia nobis quam illis est.
만약 그렇다면 우리는 훨씬 더 아름다운 국가를 가지고 있을 것입니다. 왜냐하면 동맹국과 시민, 게다가 무기와 말의 풍부함은 그들보다 우리에게 더 많이 있기 때문입니다.
sed alia fuere, quae illos magnos fecere, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulundo liber, neque delicto neque lubidini obnoxius.
그러나 그들을 위대하게 만들고 우리에게는 전혀 없는 것은 다른 것들이었습니다. 국내에서의 근면함, 국외에서의 공정한 지배, 심의에서의 자유로운 정신, 잘못에도 방종에도 얽매이지 않는 마음이 그것입니다.
pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam, publice egestatem, privatim opulentiam.
이것들 대신에 우리는 사치와 탐욕, 공적인 빈곤과 사적인 부유함을 가지고 있습니다.
laudamus divitias, sequimur inertiam.
우리는 부를 찬양하고 나태를 추구합니다.
inter bonos et malos discrimen nullum, omnia virtutis praemia ambitio possidet.
선인과 악인의 구분이 없으며, 덕에 대한 모든 보상을 야심이 차지하고 있습니다.
neque mirum: ubi vos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi voluptatibus, hic pecuniae aut gratiae servitis, eo fit, ut impetus fiat in vacuam rem publicam.
무리도 아닙니다. 여러분이 저마다 자신을 위해 따로 계획을 세우고, 집에서는 쾌락에, 여기서는 돈이나 권세에 아부하고 있으니, 그 결과로 무방비한 국가에 공격이 가해지게 되는 것입니다.
Sed ego haec omitto.
하지만 저는 이것들을 불문에 부치겠습니다.
coniuravere nobilissumi cives patriam incendere, Gallorum gentem infestissumam nomini Romano ad bellum arcessunt, dux hostium cum exercitu supra caput est;
가장 고귀한 시민들이 조국에 불을 지르려고 모의했고, 로마라는 이름에 가장 적대적인 갈리아 종족을 전쟁으로 불러들이고 있으며, 적의 수장이 군대를 이끌고 눈앞에 와 있습니다.
vos cunctamini etiam nunc et dubitatis, quid intra moenia deprensis hostibus faciatis? misereamini censeo — deliquere homines adulescentuli per ambitionem — atque etiam armatos dimittatis: ne ista vobis mansuetudo et misericordia, si illi arma ceperint, in miseriam convortat.
그런데도 여러분은 여전히 망설이고, 성벽 안에서 붙잡힌 적들에 대해 무엇을 해야 할지 의심하고 있습니까? 그들을 가엽게 여기십시오, 제 생각에는—젊은이들이 야심 때문에 잘못을 저지른 것이니—그리고 심지어 무장한 그들을 풀어주십시오. 그리하여 여러분의 그 온화함과 자비심이, 만약 그들이 무기를 잡는다면, 여러분에게 불행으로 바뀌지 않도록 하십시오.
scilicet res ipsa aspera est, sed vos non timetis eam.
물론 사태 자체는 가혹하지만 여러분은 그것을 두려워하지 않고 있습니다.
immo vero maxume.
아닙니다, 참으로 극도로 두려워하고 있습니다.
sed inertia et mollitia animi alius alium expectantes cunctamini, videlicet dis inmortalibus confisi, qui hanc rem publicam saepe in maxumis periculis servavere.
하지만 나태함과 정신의 나약함으로 서로를 기다리며 망설이고 있으니, 필시 이 국가를 종종 가장 큰 위험 속에서 구해주었던 불멸의 신들을 신뢰해서일 것입니다.
non votis neque suppliciis muliebribus auxilia deorum parantur;
신들의 도움은 서원이나 여성스러운 간청으로 얻어지는 것이 아닙니다.
vigilando, agundo, bene consulundo prospera omnia cedunt.
깨어 있고, 행동하며, 잘 심의함으로써 모든 일이 순조롭게 풀리는 법입니다.
ubi socordiae te atque ignaviae tradideris, nequiquam deos inplores: irati infestique sunt.
나태와 무기력에 자신을 내맡겨 버린다면 신들에게 빌어봐야 소용이 없습니다. 신들은 분노하고 적대적입니다.
apud maiores nostros A. Manlius Torquatus bello Gallico filium suom, quod is contra imperium in hostem pugnaverat, necari iussit, atque ille egregius adulescens inmoderatae fortitudinis morte poenas dedit;
우리 조상들의 시대에 아울루스 만리우스 토르콰투스는 갈리아 전쟁에서 자신의 아들이 명령을 어기고 적과 싸웠다는 이유로, 처형을 명하였고, 과도한 용기를 지녔던 그 뛰어난 젊은이는 죽음으로 벌을 치렀습니다.
vos de crudelissumis parricidis quid statuatis, cunctamini? videlicet cetera vita eorum huic sceleri obstat.
그런데 여러분은 가장 잔인한 조국 반역자들에 대해 무엇을 결정할지 망설이고 있습니까? 필시 그들의 나머지 인생이 이 범죄를 가로막고 있는 모양입니다.
verum parcite dignitati Lentuli, si ipse pudicitiae, si famae suae, si dis aut hominibus umquam ullis pepercit.
진정 렌툴루스의 존엄을 보아주십시오, 만약 그 자신이 정조를, 자신의 명성을, 신들이나 그 어떤 인간들을 단 한 번이라도 아낀 적이 있다면 말입니다.
ignoscite Cethegi adulescentiae, nisi iterum patriae bellum fecit.
케테구스의 젊음을 용서해 주십시오, 만약 그가 조국에 두 번 다시 전쟁을 일으키지 않는다면 말입니다.
nam quid ego de Gabinio, Statilio, Caepario loquar? quibus si quicquam umquam pensi fuisset, non ea consilia de re publica habuissent.
가비니우스, 스타틸리우스, 카에파리우스에 대해 제가 더 무슨 말을 하겠습니까? 그들에게 만약 조금이라도 깊이 생각하는 바가 있었다면, 국가에 대해 그런 음모를 품지 않았을 것입니다.
postremo, patres conscripti, si mehercule peccato locus esset, facile paterer vos ipsa re corrigi, quoniam verba contemnitis.
마지막으로, 원로원 의원 여러분, 제 맹세코 만약 잘못을 저지를 여유가 있다면, 여러분이 말은 무시하니 사태 자체에 의해 바로잡히는 것을 기꺼이 지켜볼 것입니다.
sed undique circumventi sumus.
그러나 우리는 사방에서 포위되어 있습니다.
Catilina cum exercitu faucibus urget; alii intra moenia atque in sinu urbis sunt hostes;
카틸리나가 군대를 이끌고 목덜미를 짓누르고 있고, 다른 적들은 성벽 안에, 즉 도시의 가슴속에 있습니다.
neque parari neque consuli quicquam potest occulte: quo magis properandum est.
어떤 것도 비밀리에 준비되거나 심의될 수 없습니다. 그러므로 더더욱 서둘러야 합니다.
Quare ego ita censeo, quom nefario consilio sceleratorum civium res publica in maxuma pericula venerit, iique indicio T. Volturci et legatorum Allobrogum convicti confessique sint caedem, incendia aliaque se foeda atque crudelia facinora in civis patriamque paravisse, de confessis, sicuti de manufestis rerum capitalium, more maiorum supplicium sumundum. '
그리하여 저는 다음과 같이 제안합니다. 사악한 음모로써 범죄적 시민들이 국가를 가장 큰 위험에 빠뜨렸고, 그들이 티투스 볼투르키우스와 알로브로게스족 사절들의 증언에 의해 유죄로 드러나고 시민들과 조국에 대해 학살, 방화, 그리고 기타 추악하고 잔인한 범행을 준비했음을 자백했으니, 자백한 자들에 대해서는 사형에 처해질 현행범들과 마찬가지로 조상의 관습에 따라 처형을 집행해야 합니다.”