§51#2At enim quis reprehendet quod in parricidas rei publicae decretum erit? tempus dies fortuna, quoius lubido gentibus moderatur.
だがしかし、「国家の逆賊たちに対して決定されることになる処分を、誰が非難するだろうか」と言う者があるかもしれない。 時、日々、そしてその気まぐれが諸民族を支配している運命が、非難するだろう。
illis merito accidet quicquid evenerit;
彼らには、何が起ころうとも自業自得である。
ceterum vos, patres conscripti, quid in alios statuatis, considerate.
しかし、元老院議員諸君、あなた方が他の人々に対して何を決定しようとしているのか、よく考えなさい。
omnia mala exempla ex rebus bonis orta sunt.
すべての悪い先例は、良い事柄から生じた。
sed ubi imperium ad ignaros eius aut minus bonos pervenit, novom illud exemplum ab dignis et idoneis ad indignos et non idoneos transfertur.
しかし、支配権がそれに不慣れな者やあまり善良でない者の手に渡るとき、その新しい先例は、値する者やふさわしい者から、値しない者やふさわしくない者へと転用される。
Lacedaemonii devictis Atheniensibus triginta viros inposuere, qui rem publicam eorum tractarent.
スパルタ人は、アテナイ人を打ち負かしたのち、彼らの国家を管理させるために30人の男たちを据えた。
ii primo coepere pessumum quemque et omnibus invisum indemnatum necare: ea populus laetari et merito dicere fieri.
彼らは最初は、最も邪悪で、すべての人に憎まれている者を、裁判を経ずに殺害し始めた。 これに民衆は歓喜し、当然のこととして行われているのだと言った。
post ubi paulatim licentia crevit, iuxta bonos et malos lubidinose interficere, ceteros metu terrere: ita civitas servitute oppressa stultae laetitiae gravis poenas dedit.
のちに、次第に放縦が増大すると、善人も悪人も区別なく気まぐれに殺害し、他の人々を恐怖で怯えさせた。 このように、隷属によって抑圧された国家は、愚かな歓喜に対して重い罰を支払った。
nostra memoria victor Sulla quom Damasippum et alios eius modi, qui malo rei publicae creverant, iugulari iussit, quis non factum eius laudabat? homines scelestos et factiosos, qui seditionibus rem publicam exagitaverant, merito necatos aiebant.
私たちの記憶では、勝者スッラが、ダマシップスやその他その種の、国家の災いによってのし上がった者たちを、殺害するよう命じたとき、誰が彼の行為を称賛しなかっただろうか。 乱動によって国家を動揺させた、犯罪的で徒党を組む者たちが、当然ながら殺されたのだ、と人々は言っていた。
sed ea res magnae initium cladis fuit.
しかし、そのことは大破局の始まりとなった。
nam uti quisque domum aut villam, postremo vas aut vestimentum aliquoius concupiverat, dabat operam, uti is in proscriptorum numero esset.
なぜなら、誰かが他人の家や別荘、さらには器や衣服を欲するやいなや、彼は、その人が処刑者リストに入るように骨を折ったからである。
ita illi, quibus Damasippi mors laetitiae fuerat, paulo post ipsi trahebantur, neque prius finis iugulandi fuit, quam Sulla omnis suos divitiis explevit.
このように、ダマシップスの死が喜びであった人々が、少しのちには彼ら自身が引き立てられ、スッラが自らの味方全員を富で満たすまでは、殺戮の終わりはなかった。
atque ego haec non in M. Tullio neque his temporibus vereor, sed in magna civitate multa et varia ingenia sunt.
そして私は、これらのことをマルクス・トゥッリウスにおいて、あるいは現代において恐れているわけではないが、大きな国家においては、多くの、そして多様な気質が存在する。
potest alio tempore, alio consule, quoi item exercitus in manu sit, falsum aliquid pro vero credi.
別の時代に、軍隊をその手に握る別の執政官のもとで、何らかの偽りが真実として信じられることがあり得る。
ubi hoc exemplo per senatus decretum consul gladium eduxerit, quis illi finem statuet aut quis moderabitur?
Maiores nostri, patres conscripti, neque consili neque audaciae umquam eguere;
この先例によって、元老院決議を通じて執政官が剣を抜いたとき、誰がそれに限界を定め、あるいは誰がそれを抑制するだろうか。 元老院議員諸君、我々の先祖は、思慮にも勇気にも一度として欠けたことはなかった。
neque illis superbia obstabat, quo minus aliena instituta, si modo proba erant, mitarentur.
また、彼らにとって、他国の制度がもし優れたものであるならば、それを模倣することを、傲慢さが妨げることはなかった。
arma atque tela militaria ab Samnitibus, insignia magistratuum ab Tuscis pleraque sumpserunt.
軍の武具や武器をサムニウム人から、公職の標章の大部分をエトルリア人から彼らは取り入れた。
postremo, quod ubique apud socios aut hostis idoneum videbatur, cum summo studio domi exequebantur: imitari quam invidere bonis malebant.
要するに、同盟国であれ敵国であれ、至る所でふさわしいと思われるものを、最大の熱意をもって本国で実行したのである。 彼らは優れた人々を妬むことよりも、模倣することを好んだ。
sed eodem illo tempore Graeciae morem imitati verberibus animadvortebant in civis, de condemnatis summum supplicium sumebant.
しかし、その同じ時代に、彼らはギリシアの慣習を模倣して、市民を鞭打ちで処罰し、有罪判決を受けた者に対しては極刑を科していた。
postquam res publica adolevit et multitudine civium factiones valuere, circumveniri innocentes, alia huiusce modi fieri coepere, tum lex Porcia aliaeque leges paratae sunt, quibus legibus exilium damnatis permissum est.
国家が成長し、市民の多さによって派閥が勢力を得るようになり、無実の者が陥れられたり、その他この種のことが行われ始めたりしたとき、そのときポルキウス法やその他の法律が制定され、それらの法律によって、有罪宣告を受けた者に対して亡命が許されるようになった。
ego hanc causam, patres conscripti, quo minus novom consilium capiamus, in primis magnam puto.
元老院議員諸君、私はこの理由こそが、我々が新しい決定を下さないための、とりわけ重大なものであると考える。
profecto virtus atque sapientia maior illis fuit, qui ex parvis opibus tantum imperium fecere, quam in nobis, qui ea bene parta vix retinemus.
確かに、小さな国力からこれほど大きな帝国を築き上げた先祖たちには、それら立派に獲得されたものをかろうじて維持しているにすぎない我々におけるよりも、大きな徳と知恵があったのである。
Placet igitur eos dimitti et augeri exercitum Catilinae? minume.
それでは、彼らを釈放してカティリーナの軍勢を増強させることが、私の賛成するところなのか。 断じて違う。
sed ita censeo: publicandas eorum pecunias, ipsos in vinculis habendos per municipia, quae maxume opibus valent;
しかし私はこのように提案する。 彼らの財産は没収され、彼ら自身は資力の最も豊かな自治市に拘留されるべきである。
neu quis de iis postea ad senatum referat neve cum populo agat;
また、後に何者も彼らについて元老院に諮ったり、民衆に働きかけたりしてはならない。
qui aliter fecerit, senatum existumare eum contra rem publicam et salutem omnium facturum. '
これに反することを行う者があれば、元老院はその者が国家とすべての者の安全に反して行動するものとみなす、と。 」