Humanitext Reader

サッルスティウス · カティリナの陰謀 §51#1

カエサルの演説と死刑に対する慎重論

15 / 21 箇所 · ラテン語

要旨

カエサルは元老院に対し、怒りや憐れみなどの感情を排して客観的に審議するよう求め、先祖の寛大な先例を引く。また、シラヌスらが主張する極刑(死刑)はかえって法の逸脱となり、死そのものは苦痛の救済にすぎないと論じて、違法な厳罰化を戒める。

§51#1'Omnis homines, patres conscripti, qui de rebus dubiis consultant, ab odio, amicitia, ira atque misericordia vacuos esse decet.
「徴募された父たち(元老院議員諸君)よ、不確かな事柄について審議するすべての人は、憎しみ、友情、怒り、そして憐れみの情から離れているのがふさわしい。
haud facile animus verum providet, ubi illa officiunt, neque quisquam omnium lubidini simul et usui paruit.
それらの感情が邪魔をする時、心は容易に真実を見通すことができず、また、すべての人の中で誰一人として、情欲と実益に同時に従えた者はいない。
ubi intenderis ingenium, valet;
知性を引き締めれば、それは効力を発揮する。
si lubido possidet, ea dominatur, animus nihil valet.
もし情欲がこれを占有すれば、それが支配し、心は何の効力も持たなくなる。
magna mihi copia est memorandi, patres conscripti, quae reges atque populi ira aut misericordia inpulsi male consuluerint.
元老院議員諸君、私には、怒りや憐れみに駆られた王たちや諸国民がいかに誤った決定を下したかを語る多くの例がある。
sed ea malo dicere, quae maiores nostri contra lubidinem animi sui recte atque ordine fecere.
しかし私は、我々の先祖が自らの心の情欲に抗って、正しく秩序正しく行ったことを語る方を好む。
bello Macedonico, quod cum rege Perse gessimus, Rhodiorum civitas magna atque magnifica, quae populi Romani opibus creverat, infida et advorsa nobis fuit.
ペルセウス王と戦ったマケドニア戦争において、ローマ民衆の援助によって成長した、大きく壮麗なロドス市民国家は、我々に対して不信実であり敵対的であった。
sed postquam bello confecto de Rhodiis consultum est, maiores nostri, ne quis divitiarum magis quam iniuriae causa bellum inceptum diceret, inpunitos eos dimisere.
しかし、戦争が終結したのちロドス人について審議された時、我々の先祖は、富のためであって彼らの不正を罰するためではなく戦争が始められたのだと誰からも言われないようにするために、彼らをお咎めなしとして放免した。
item bellis Punicis omnibus, quom saepe Carthaginienses et in pace et per indutias multa nefaria facinora fecissent, numquam ipsi per occasionem talia fecere: magis quid se dignum foret, quam quid in illos iure fieri posset, quaerebant.
同様に、すべてのポエニ戦争において、カルタゴ人が平和な時にも休戦中にもしばしば多くの非道な悪行を行ったにもかかわらず、先祖自身は好機に乗じてそのようなことを決して行わなかった。 彼らに法的に何がなされうるかよりも、何が自分たちにふさわしいかを、より多く求めたのである。
hoc item vobis providendum est, patres conscripti, ne plus apud vos valeat P. Lentuli et ceterorum scelus quam vostra dignitas, neu magis irae vostrae quam famae consulatis.
元老院議員諸君、同様にあなた方も、プブリウス・レントゥルスや他の者たちの犯罪が、あなた方の尊厳よりもあなた方の間で重きをなすことのないように、また自らの怒りよりも名声を顧みるように、配慮せねばならない。
nam si digna poena pro factis eorum reperitur, novom consilium adprobo;
というのも、もし彼らの行いに対してふさわしい刑罰が見出されるならば、私は新しい決定を承認する。
sin magnitudo sceleris omnium ingenia exuperat, his utendum censeo, quae legibus conparata sunt.
しかし、もし犯罪の大きさがすべての者の想像力を超えるならば、法律によって準備されているものを用いるべきだと私は考える。
Plerique eorum, qui ante me sententias dixerunt, conposite atque magnifice casum rei publicae miserati sunt.
私の前に意見を述べた者たちのほとんどは、精巧に、かつ格調高く、国家の窮状を哀れんだ。
quae belli saevitia esset, quae victis acciderent, enumeravere: rapi virgines, pueros;
彼らは、戦争の残虐さがどのようなものであるか、敗者に何が起こるかを列挙した。
divelli liberos a parentum conplexu; matres familiarum pati quae victoribus conlubuissent; fana atque domos spoliari; caedem, incendia fieri; postremo armis, cadaveribus, cruore atque luctu omnia conpleri.
乙女や少年たちが強奪されること、子供たちが親の抱擁から引き裂かれること、一家の母たちが勝者の気の向くままにされること、神殿や家々が略奪されること、虐殺や放火が行われること、最後に武器、死体、血、そして哀悼で満たされること、を。
sed, per deos inmortalis, quo illa oratio pertinuit? an uti vos infestos coniurationi faceret? scilicet, quem res tanta et tam atrox non permovit, eum oratio accendet.
しかし、不死なる神々に誓って、それらの演説はどこを目指していたのか。 あなた方を陰謀に対して敵対的にさせるためか。 言うまでもなく、これほど重大で、これほどおぞましい事態が動かさなかった者を、演説が燃え上がらせるというのか。
non ita est, neque quoiquam mortalium iniuriae suae parvae videntur, multi eas gravius aequo habuere.
そうではない。 そして、死すべき者のうち、誰一人として自分への不正が小さなものに見える者はいない。 多くの者がそれを正当なもの以上に重く受け止めてきた。
sed alia aliis licentia est, patres conscripti.
しかし、元老院議員諸君、異なる人々には異なる自由がある。
qui demissi in obscuro vitam habent, si quid iracundia deliquere, pauci sciunt, fama atque fortuna eorum pares sunt;
目立たない地位で人生を送る人々は、もし怒りによって何か過ちを犯したとしても、知る者は少ない。 彼らの名声と幸運は対等である。
qui magno imperio praediti in excelso aetatem agunt, eorum facta cuncti mortales novere.
一方、強大な権力を与えられて高みで一生を送る人々は、その行為をすべての人間が知っている。
ita in maxuma fortuna minuma licentia est;
このように、最大の境遇においては、最小の自由しか存在しない。
neque studere neque odisse, sed minume irasci decet;
贔屓することも、憎むことも、そして何よりも怒ることがふさわしくない。
quae apud alios iracundia dicitur, ea in imperio superbia atque crudelitas appellatur.
他の人々の間では『怒りっぽさ』と呼ばれるものが、支配権においては『傲慢』あるいは『残虐』と呼ばれるのだ。
equidem ego sic existumo, patres conscripti.
元老院議員諸君、私は確かにこのように考える。
omnis cruciatus minores quam facinora illorum esse.
すべての刑罰は彼らの悪行よりは小さいと。
sed plerique mortales postrema meminere et in hominibus inpiis sceleris eorum obliti de poena disserunt, si ea paulo severior fuit.
しかし、たいていの人間は最後に起こったことを覚えており、不届きな人間たちについて、その犯罪を忘れて刑罰について議論する、もしその刑罰が少しばかり過酷であったなら。
D. Silanum, virum fortem atque strenuom, certo scio quae dixerit studio rei publicae dixisse, neque illum in tanta re gratiam aut inimicitias exercere: eos mores eamque modestiam viri cognovi.
勇敢で精力的な人物であるデキムス・シラヌスが述べたことは、国家への熱意から述べたのだと、私は確かに確信している。 そして彼がこのような重大な事柄において、好意や敵意を働かせているのではないことも。 私はその人物のそのような品性、そのような控えめさを知っているからである。
verum sententia eius mihi non crudelis — quid enim in talis homines crudele fieri potest? — sed aliena a re publica nostra videtur.
しかし、彼の提案は、私には残虐とは思われないが(何しろそのような人間たちに対して何が残虐でありえようか)、我々の国家からはかけ離れたものと思われる。
nam profecto aut metus aut iniuria te subegit, Silane, consulem designatum genus poenae novom decernere.
というのも、シラヌスよ、次期執政官であるあなたに、新しい種類の刑罰を決定するよう強いたのは、確かに恐怖か、あるいは不正のいずれかだからである。
de timore supervacuaneum est disserere, quom praesertim diligentia clarissumi viri consulis tanta praesidia sint in armis.
恐怖について議論することは余計なことである、とりわけ、最も著名な人物である執政官の入念な配慮によって、これほど多くの警備が武装して控えているときには。
de poena possum equidem dicere, id quod res habet, in luctu atque miseriis mortem aerumnarum requiem, non cruciatum esse;
刑罰については、実際このように言うことができる。 事の真相がそうであるように、哀悼と悲惨さの中において、死とは苦難の休息であって、責め苦ではないということ。
eam cuncta mortalium mala dissolvere; ultra neque curae neque gaudio locum esse.
死は死すべき者のすべての災いを解き放ち、その先には苦悩も喜びも存在しないということ。
sed, per deos inmortalis, quam ob rem in sententiam non addidisti, uti prius verberibus in eos animadvorteretur? an quia lex Porcia vetat? at aliae leges item condemnatis civibus non animam eripi, sed exilium permitti iubent.
しかし、不死なる神々に誓って、なぜあなたは提案の中に、まず彼らに対して鞭打ちをもって処罰がなされるべきだ、と付け加えなかったのか。 それとも、ポルキウス法がそれを禁じているからか。 だが、他の法律も同様に、有罪とされた市民から命を奪うのではなく、亡命が許されるべきだと命じている。
an quia gravius est verberari quam necari? quid autem acerbum aut nimis grave est in homines tanti facinoris convictos? sin quia levius est, qui convenit in minore negotio legem timere, quon eam in maiore neglexeris?
それとも、鞭打たれることの方が殺されることよりも重いからか。 しかし、これほど重大な悪行で有罪と宣告された人間たちに対して、何が過酷であったり、あまりに重すぎたりすることがあろうか。 しかし、もしそれの方が軽いからであるなら、より重大な事柄において法律を無視しておきながら、より小さな事柄において法律を恐れることが、どうして理にかなうのだろうか。 」

語釈・文法注

  1. ¦2¦paruit — 動詞 paruit は完了形であるが、ここでは一般的な真理を述べる格言的完了(gnomic perfect)として用いられており、「(これまでに)従えた者はいない/従うことはない」という恒常的な事態を意味している。
  2. ¦4¦quae reges atque populi ... male consuluerint — quae で導入される節は、名詞 copia にかかっている属格動名詞 memorandi の目的語となる間接疑問節である。そのため、動詞 consuluerint は接続法完了形をとる。
  3. ¦5¦ne quis ... bellum inceptum diceret — ne quis は否定の目的節(「誰一人として〜と言わないように」)を導く。その中で、bellum inceptum は連結用の esse が省略された対格不定詞構文であり、全体が diceret(接続法未完了過去)の支配下にある。
  4. ¦9¦rapi virgines ... conpleri — rapi, divelli, pati, spoliari, fieri, conpleri は、直前の主節の動詞 enumeravere(彼らは列挙した)を主動詞とする間接話法の対格不定詞句(対格+不定詞)である。戦争の悲惨な情景を臨場感をもって羅列している。
  5. ¦20¦de poena possum equidem dicere ... mortem aerumnarum requiem ... esse — possum dicere に続く対格不定詞句が3つ並列されている。すなわち、(1) mortem ... requiem ... esse(死は休息であること)、(2) eam ... dissolvere(死は解き放つこと)、(3) locum esse(場所があること)。id quod res habet は「事の実態がそうであるように」という挿入句である。

この箇所を引用する

サッルスティウス, カティリナの陰謀 §51#1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0631.phi001.humanitext-lat3:51%231

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。