§51#2At enim quis reprehendet quod in parricidas rei publicae decretum erit? tempus dies fortuna, quoius lubido gentibus moderatur.
하지만 “국가의 반역자들에게 결정될 조치에 대해 누가 비난하겠는가?”라고 말하는 이가 있을지 모릅니다. 시간과 세월, 그리고 그 변덕으로 여러 민족을 지배하는 운명이 비난할 것입니다.
illis merito accidet quicquid evenerit;
그들에게 무슨 일이 일어나든 그것은 마땅한 일입니다.
ceterum vos, patres conscripti, quid in alios statuatis, considerate.
그러나 원로원 의원 여러분, 여러분이 다른 이들에게 무엇을 결정하려 하는지 심사숙고하십시오.
omnia mala exempla ex rebus bonis orta sunt.
모든 나쁜 선례는 좋은 일에서 시작되었습니다.
sed ubi imperium ad ignaros eius aut minus bonos pervenit, novom illud exemplum ab dignis et idoneis ad indignos et non idoneos transfertur.
그러나 지배권이 그것을 알지 못하는 이들이나 덜 선량한 이들의 손에 넘어갈 때, 그 새로운 선례는 자격이 있고 적합한 이들로부터 자격이 없고 적합하지 않은 이들에게로 전용됩니다.
Lacedaemonii devictis Atheniensibus triginta viros inposuere, qui rem publicam eorum tractarent.
스파르타인들은 아테나이인들을 물리친 뒤, 그들의 국가를 관리하도록 서른 명의 사람들을 세웠습니다.
ii primo coepere pessumum quemque et omnibus invisum indemnatum necare: ea populus laetari et merito dicere fieri.
그들은 처음에는 가장 사악하고 모든 이의 미움을 받는 자들을 재판도 없이 죽이기 시작했습니다. 이에 민족은 기뻐하며 그것이 마땅히 일어난 일이라고 말했습니다.
post ubi paulatim licentia crevit, iuxta bonos et malos lubidinose interficere, ceteros metu terrere: ita civitas servitute oppressa stultae laetitiae gravis poenas dedit.
나중에 점차 방종이 자라나자, 선한 자나 악한 자나 구별 없이 제멋대로 죽이고 나머지 사람들을 공포로 떨게 만들었습니다. 이처럼 예속에 짓눌린 국가는 어리석은 기쁨에 대해 무거운 대가를 치렀습니다.
nostra memoria victor Sulla quom Damasippum et alios eius modi, qui malo rei publicae creverant, iugulari iussit, quis non factum eius laudabat? homines scelestos et factiosos, qui seditionibus rem publicam exagitaverant, merito necatos aiebant.
우리 기억에 승리자 술라가 다마시푸스와 그와 유사한, 국가의 재앙을 통해 성장했던 자들을 처형하라고 명령했을 때, 누가 그의 행위를 칭찬하지 않았습니까? 반란으로 국가를 흔들어 놓았던 죄 많고 파당적인 자들이 마땅히 죽임을 당한 것이라고 사람들은 말했습니다.
sed ea res magnae initium cladis fuit.
그러나 그 일은 거대한 재앙의 시작이었습니다.
nam uti quisque domum aut villam, postremo vas aut vestimentum aliquoius concupiverat, dabat operam, uti is in proscriptorum numero esset.
왜냐하면 누군가가 타인의 집이나 별장, 나아가 그릇이나 의복을 탐내기만 하면, 그는 그 사람이 처형자 명단에 들어가도록 손을 썼기 때문입니다.
ita illi, quibus Damasippi mors laetitiae fuerat, paulo post ipsi trahebantur, neque prius finis iugulandi fuit, quam Sulla omnis suos divitiis explevit.
그리하여 다마시푸스의 죽음이 기쁨이었던 이들이 조금 뒤에는 자신들이 끌려가게 되었고, 술라가 자신의 당여들을 모두 부로 채울 때까지 처형의 끝은 없었습니다.
atque ego haec non in M. Tullio neque his temporibus vereor, sed in magna civitate multa et varia ingenia sunt.
그리고 저는 이러한 일들을 마르쿠스 툴리우스나 현 시대에서 두려워하는 것은 아닙니다. 그러나 거대한 국가에는 많고 다양한 기질이 존재합니다.
potest alio tempore, alio consule, quoi item exercitus in manu sit, falsum aliquid pro vero credi.
다른 시대에, 군대를 손에 쥔 다른 집정관 하에서 거짓된 것이 참된 것으로 믿어질 수 있습니다.
ubi hoc exemplo per senatus decretum consul gladium eduxerit, quis illi finem statuet aut quis moderabitur?
Maiores nostri, patres conscripti, neque consili neque audaciae umquam eguere;
이 선례에 따라 원로원 결의를 통해 집정관이 칼을 빼어 들 때, 누가 그에게 끝을 정해주거나 누가 통제하겠습니까? 원로원 의원 여러분, 우리 조상들은 계책도 용맹도 결코 부족한 적이 없었습니다.
neque illis superbia obstabat, quo minus aliena instituta, si modo proba erant, mitarentur.
또한 그들이 다른 나라의 제도라도 그것이 훌륭하기만 하다면 받아들이는 것을 오만이 가로막지 않았습니다.
arma atque tela militaria ab Samnitibus, insignia magistratuum ab Tuscis pleraque sumpserunt.
그들은 군사 무기와 화살을 삼니움인들에게서, 공직의 표장 대부분을 에트루리아인들에게서 가져왔습니다.
postremo, quod ubique apud socios aut hostis idoneum videbatur, cum summo studio domi exequebantur: imitari quam invidere bonis malebant.
요컨대, 동맹국이든 적국이든 도처에서 적합해 보이는 것을 가장 큰 열정을 가지고 국내에서 실행했습니다. 그들은 선한 이들을 시기하기보다 모방하기를 더 좋아했습니다.
sed eodem illo tempore Graeciae morem imitati verberibus animadvortebant in civis, de condemnatis summum supplicium sumebant.
그러나 바로 그 시대에 그들은 그리스의 관습을 모방하여 시민들을 매질로 처벌하고, 유죄 판결을 받은 이들에게 극형을 내렸습니다.
postquam res publica adolevit et multitudine civium factiones valuere, circumveniri innocentes, alia huiusce modi fieri coepere, tum lex Porcia aliaeque leges paratae sunt, quibus legibus exilium damnatis permissum est.
국가가 성장하고 시민의 수가 늘어나 파벌들이 힘을 얻게 된 뒤에, 죄 없는 이들이 모함을 받고 이와 유사한 일들이 일어나기 시작하자, 그때 포르키우스 법과 다른 법률들이 마련되어 그 법률들에 의해 유죄 판결을 받은 이들에게 추방이 허용되었습니다.
ego hanc causam, patres conscripti, quo minus novom consilium capiamus, in primis magnam puto.
원로원 의원 여러분, 저는 이 이유야말로 우리가 새로운 조치 를 취하지 말아야 할 가장 중대한 이유라고 생각합니다.
profecto virtus atque sapientia maior illis fuit, qui ex parvis opibus tantum imperium fecere, quam in nobis, qui ea bene parta vix retinemus.
참으로 보잘것없는 국력으로부터 이토록 거대한 제국을 일구어낸 선조들의 덕성과 지혜는, 이미 훌륭하게 얻어진 것을 간신히 유지하고 있는 우리들 안의 것보다 더 컸던 것입니다.
Placet igitur eos dimitti et augeri exercitum Catilinae? minume.
그렇다면 그들을 풀어주고 카틸리나의 군대를 증강시키는 것이 제 뜻이겠습니까? 결코 그렇지 않습니다.
sed ita censeo: publicandas eorum pecunias, ipsos in vinculis habendos per municipia, quae maxume opibus valent; neu quis de iis postea ad senatum referat neve cum populo agat;
저는 이렇게 제안합니다. 그들의 재산을 몰수하고, 그들 자신은 재력이 가장 든든한 자치시들에 분산하여 감금해야 하며, 이후에 어느 누구도 그들에 대해 원로원에 안건을 제출하거나 민중과 논의해서는 안 된다고 말입니다.
qui aliter fecerit, senatum existumare eum contra rem publicam et salutem omnium facturum. '
이와 다르게 행동하는 자가 있다면, 원로원은 그가 국가와 모든 이의 안녕에 반하여 행동하는 것으로 간주해야 할 것입니다.”