- 底本
- Sallust. C. Sallusti Crispi Catilina, Iugurtha, orationes et epistulae excerptae de historiis. Ahlberg, Axel Wilhelm, editor. Leipzig: Teubner, 1919.
- 翻訳
- AI生成(gemini-3.5-flash) — 機械翻訳のため誤りを含む場合があります
- 言語
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:latinLit:phi0631.phi001.humanitext-lat3:51#2
- 出力
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-10-27
カエサルは、叛徒に対する超法規的処刑が将来の濫用を招く危険な先例となることを歴史的実例(アテナイの三十人政権やスッラの粛清)から警告し、代わりに財産没収と各自治市での永久拘留を提案する。
At enim quis reprehendet quod in parricidas rei publicae decretum erit? tempus dies fortuna,1 quoius lubido gentibus moderatur. illis merito accidet quicquid evenerit; ceterum vos, patres conscripti, quid in alios statuatis, considerate. omnia mala exempla ex rebus bonis orta sunt. sed ubi imperium ad ignaros eius aut minus bonos pervenit, novom illud exemplum ab dignis et idoneis ad indignos et non idoneos transfertur. Lacedaemonii devictis Atheniensibus triginta viros inposuere, qui rem publicam eorum tractarent. ii primo coepere pessumum quemque et omnibus invisum indemnatum necare: ea populus laetari et merito dicere fieri.2 post ubi paulatim licentia crevit, iuxta bonos et malos lubidinose interficere, ceteros metu terrere: ita civitas servitute oppressa stultae laetitiae gravis poenas dedit. nostra memoria victor Sulla quom Damasippum et alios eius modi, qui malo rei publicae creverant, iugulari iussit, quis non factum eius laudabat? homines scelestos et factiosos, qui seditionibus rem publicam exagitaverant, merito necatos aiebant. sed ea res magnae initium cladis fuit. nam uti quisque domum aut villam, postremo vas aut vestimentum aliquoius concupiverat, dabat operam, uti is in proscriptorum numero esset. ita illi, quibus Damasippi mors laetitiae fuerat, paulo post ipsi trahebantur, neque prius finis iugulandi fuit, quam3 Sulla omnis suos divitiis explevit. atque ego haec non in M. Tullio neque his temporibus vereor, sed in magna civitate multa et varia ingenia sunt. potest alio tempore, alio consule, quoi item exercitus in manu sit, falsum aliquid pro vero credi. ubi hoc exemplo per senatus decretum consul gladium eduxerit, quis illi finem statuet aut quis moderabitur? Maiores nostri, patres conscripti, neque consili neque audaciae umquam eguere; neque illis superbia obstabat, quo minus4 aliena instituta, si modo proba erant, imitarentur. arma atque tela militaria ab Samnitibus, insignia magistratuum ab Tuscis pleraque sumpserunt. postremo, quod ubique apud socios aut hostis idoneum videbatur, cum summo studio domi exequebantur: imitari quam invidere bonis malebant. sed eodem illo tempore Graeciae morem imitati verberibus animadvortebant in civis, de condemnatis summum supplicium sumebant. postquam res publica adolevit et multitudine civium factiones valuere, circumveniri innocentes, alia huiusce modi fieri coepere, tum lex Porcia aliaeque leges paratae sunt, quibus legibus exilium damnatis permissum est. ego hanc causam, patres conscripti, quo minus novom consilium capiamus, in primis magnam puto. profecto virtus atque sapientia maior illis fuit, qui ex parvis opibus tantum imperium fecere, quam in nobis, qui ea bene parta vix retinemus. Placet igitur eos dimitti et augeri exercitum Catilinae? minume. sed ita censeo: publicandas eorum pecunias, ipsos in vinculis habendos5 per municipia, quae maxume opibus valent; neu quis de iis postea ad senatum referat neve cum populo agat; qui aliter fecerit, senatum existumare eum contra rem publicam et salutem omnium facturum.'
だがしかし、「国家の逆賊たちに対して決定されることになる処分を、誰が非難するだろうか」と言う者があるかもしれない。時、日々、そしてその気まぐれが諸民族を支配している運命が、非難するだろう。彼らには、何が起ころうとも自業自得である。しかし、元老院議員諸君、あなた方が他の人々に対して何を決定しようとしているのか、よく考えなさい。すべての悪い先例は、良い事柄から生じた。しかし、支配権がそれに不慣れな者やあまり善良でない者の手に渡るとき、その新しい先例は、値する者やふさわしい者から、値しない者やふさわしくない者へと転用される。スパルタ人は、アテナイ人を打ち負かしたのち、彼らの国家を管理させるために30人の男たちを据えた。彼らは最初は、最も邪悪で、すべての人に憎まれている者を、裁判を経ずに殺害し始めた。これに民衆は歓喜し、当然のこととして行われているのだと言った。のちに、次第に放縦が増大すると、善人も悪人も区別なく気まぐれに殺害し、他の人々を恐怖で怯えさせた。このように、隷属によって抑圧された国家は、愚かな歓喜に対して重い罰を支払った。私たちの記憶では、勝者スッラが、ダマシップスやその他その種の、国家の災いによってのし上がった者たちを、殺害するよう命じたとき、誰が彼の行為を称賛しなかっただろうか。乱動によって国家を動揺させた、犯罪的で徒党を組む者たちが、当然ながら殺されたのだ、と人々は言っていた。しかし、そのことは大破局の始まりとなった。なぜなら、誰かが他人の家や別荘、さらには器や衣服を欲するやいなや、彼は、その人が処刑者リストに入るように骨を折ったからである。このように、ダマシップスの死が喜びであった人々が、少しのちには彼ら自身が引き立てられ、スッラが自らの味方全員を富で満たすまでは、殺戮の終わりはなかった。そして私は、これらのことをマルクス・トゥッリウスにおいて、あるいは現代において恐れているわけではないが、大きな国家においては、多くの、そして多様な気質が存在する。別の時代に、軍隊をその手に握る別の執政官のもとで、何らかの偽りが真実として信じられることがあり得る。この先例によって、元老院決議を通じて執政官が剣を抜いたとき、誰がそれに限界を定め、あるいは誰がそれを抑制するだろうか。 元老院議員諸君、我々の先祖は、思慮にも勇気にも一度として欠けたことはなかった。また、彼らにとって、他国の制度がもし優れたものであるならば、それを模倣することを、傲慢さが妨げることはなかった。軍の武具や武器をサムニウム人から、公職の標章の大部分をエトルリア人から彼らは取り入れた。要するに、同盟国であれ敵国であれ、至る所でふさわしいと思われるものを、最大の熱意をもって本国で実行したのである。彼らは優れた人々を妬むことよりも、模倣することを好んだ。しかし、その同じ時代に、彼らはギリシアの慣習を模倣して、市民を鞭打ちで処罰し、有罪判決を受けた者に対しては極刑を科していた。国家が成長し、市民の多さによって派閥が勢力を得るようになり、無実の者が陥れられたり、その他この種のことが行われ始めたりしたとき、そのときポルキウス法やその他の法律が制定され、それらの法律によって、有罪宣告を受けた者に対して亡命が許されるようになった。元老院議員諸君、私はこの理由こそが、我々が新しい決定を下さないための、とりわけ重大なものであると考える。確かに、小さな国力からこれほど大きな帝国を築き上げた先祖たちには、それら立派に獲得されたものをかろうじて維持しているにすぎない我々におけるよりも、大きな徳と知恵があったのである。 それでは、彼らを釈放してカティリーナの軍勢を増強させることが、私の賛成するところなのか。断じて違う。しかし私はこのように提案する。彼らの財産は没収され、彼ら自身は資力の最も豊かな自治市に拘留されるべきである。また、後に何者も彼らについて元老院に諮ったり、民衆に働きかけたりしてはならない。これに反することを行う者があれば、元老院はその者が国家とすべての者の安全に反して行動するものとみなす、と。」
- 51tempus dies fortuna
「時、日、そして運命が(非難するだろう)」と解釈する。直前の節の動詞 reprehendet が、これらの主語に対する共通の述語として省略されている。
- 51laetari et merito dicere fieri
laetari と dicere は歴史的不定詞であり、主語は populus で、直説法未完了過去と同等に機能する。fieri は dicere の補文となる不定詞である。
- 51neque prius finis iugulandi fuit, quam
相関表現 prius... quam(一語の priusquam としても表される)により、「〜するまでは、殺戮の終わりはなかった」という時間的限界を示す。
- 51quo minus
妨げを意味する名詞・動詞(ここでは neque... obstabat 「妨げなかった」)に導かれる従属節で、「彼らが他国の制度を模倣するのを(傲慢さが)妨げることはなかった」という否定的な目的・結果を表す。
- 51publicandas eorum pecunias, ipsos in vinculis habendos
動形容詞(ゲルンディウム的形容詞)を用いた対格不定詞構文(esse の省略)で、主節の動詞 censeo (「私は提案する」)の目的語として義務や当為(「〜されるべきである」)を表す。
翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)・修正履歴(1 件・最終 2026-09-22)
- 2026-09-22 AI校閲 — 原文 1 件
