Humanitext Reader

キケロ · アッティクス宛書簡 §10.8.1-10.8.5

スペイン情勢への静観の拒否と合流の決断

231 / 461 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはアッティクスに対し、カエサルに対する懸念と、スペインの情勢を静観する計画に対する不満を吐露し、カエサルの勝利に伴う恐怖を予測する。また、ポンペイウスの戦略が海軍重視のものであることを指摘し、自身が中立にとどまることは不可能であるため、一刻も早くポンペイウスの陣営に合流すべきだと主張する。

§10.8.1et res ipsa monebat et tu ostenderas et ego videbam de iis rebus quas intercipi periculosum esset finem inter nos scribendi fieri tempus esse.
事態そのものが警告しており、あなたも示してくれていたし、私も、途中で傍受されると危険な事柄について、私たちの間で手紙のやり取りを終える時期が来ていると分かっていた。
sed cum ad me saepe mea Tullia scribat orans ut quid in Hispania geratur exspectem et semper adscribat idem videri tibi idque ipse etiam ex tuis litteris intellexerim, non puto esse alienum me ad te quid de ea re sentiam scribere.
しかし、私のトゥッリアが、スペインで何が起きるかを見届けるようにと懇願する手紙をしばしば私に書き、あなたも同じ意見のようだと常に書き添えており、私自身もあなたの手紙からそのことを理解したので、私がその件についてどう考えているかをあなたに書くことは、場違いではないと思う。
§10.8.2consilium istud tunc esset prudens, ut mihi videtur, si nostras rationes ad Hispaniensem casum accommodaturi essemus;
私の考えでは、その計画は、もし私たちが自分の身の振り方をスペインの成り行きに合わせようとするのであれば、その時には賢明なものであっただろう。
quod fieri necesse est enim aut, id quod maxime velim, pelli istum ab Hispania aut trahi id bellum aut istum, ut confidere videtur, apprehendere Hispanias.
というのも、あの男がスペインから追い出されるか(これこそ私が最も望むことだが)、あるいはあの戦争が長引くか、それともあの男が確信しているように見えるがスペイン諸州を手中に収めるか、そのいずれかが起こるに違いないからだ。
si pelletur, quam gratus aut quam honestus tum erit ad Pompeium noster adventus, cum ipsum Curionem ad eum transiturum putem? sin trahitur bellum, quid exspectem aut quam diu? relinquitur ut, si vincimur in Hispania, quiescamus.
もし彼が追い出されるなら、クリオ自身さえ彼のもとへと寝返るだろうと私が考えている時に、私たちのポンペイウスのもとへの到着は、どれほど歓迎され、あるいはどれほど名誉なことだろうか。 もし戦争が長引くなら、私は何を、またいつまで待つべきなのか。 あとは、もし私たちがスペインで敗れるなら、私たちが静観するということだけが残る。
id ego contra puto.
私はそれとは反対に考える。
istum enim victorem magis relinquendum puto quam victum et dubitantem magis quam fidentem suis rebus.
というのも、あの男は、敗者としてよりも勝者として、また自身の状況を疑っているときよりも確信しているときにこそ、見捨てるべきだと私は考えているからだ。
nam caedem video si vicerit et impetum in privatorum pecunias et exsulum reditum et tabulas novas et turpissimorum honores et regnum non modo Romano homini sed ne Persae quidem cuiquam tolerabile.
なぜなら、もし彼が勝てば、虐殺、個人の財産への侵害、亡命者の帰還、借金の帳消し、最も卑劣な者たちの公職就任、そしてローマ人だけでなくペルシア人の誰にとっても耐え難い支配が見えるからだ。
§10.8.3Tacita esse poterit indignitas nostra? pati poterunt oculi me cum Gabinio sententiam dicere, et quidem illum rogari prius? praesto esse clientem tuum Clodium, C. Atei Plaguleium, ceteros? sed cur inimicos conligo, qui meos necessarios a me defensos nec videre in curia sine dolore nec versari inter eos sine dedecore potero? quid si ne id quidem est exploratum fore ut mihi liceat? scribunt enim ad me amici eius me illi nullo modo satis fecisse quod in senatum non venerim.
私たちの屈辱は黙っていられるだろうか。 私の目は、自分がガビニウスと共に意見を述べ、しかも彼が先に意見を求められるのを見ることに耐えられるだろうか。 あなたの被護民であるクロディウス、ガイウス・アテウスのプラグレイウス、その他の者たちがそこに控えていることに耐えられるだろうか。 しかし、なぜ私は敵を並べ立てているのか。 元老院において、かつて私が擁護した私の親しい人々を苦痛なしに見ることも、彼らの間に不名誉なしに身を置くこともできないというのに。 もし、私にそれさえ許されるかどうかも確実でないとしたらどうだろうか。 というのも、彼の友人たちが私に手紙を書いてきて、私が元老院に行かなかったことで、私が彼を全く満足させていないと言っているからだ。
tamenne dubitemus an ei nos etiam cum periculo venditemus, quicum coniuncti ne cum praemio quidem voluimus esse?
それでも私たちは、たとえ報酬があっても結びつきたくなかった相手に対して、危険を冒してまで自分を売り込むべきか躊躇するというのか。
§10.8.4deinde hoc vide, non esse iudicium de tota contentione in Hispaniis, nisi forte iis amissis arma Pompeium abiecturum putas, cuius omne consilium Themistocleum est.
次に、このことを考えよ。 争い全体の決着はスペインにあるのではない。 もしや、スペインを失えばポンペイウスが武器を捨てると思っているのでなければ。 彼の計画はすべてテミストクレス流なのだ。
existimat enim qui mare teneat eum necesse esse rerum potiri.
なぜなら、彼は海を制する者が覇権を握るに違いないと考えているからだ。
itaque numquam id egit ut Hispaniae per se tenerentur, navalis apparatus ei semper antiquissima cura fuit.
それゆえ、彼はスペイン自体が保持されることを決して主目的とせず、海軍の準備こそが彼にとって常に最優先の関心事であった。
navigabit igitur, cum erit tempus, maximis classibus et ad Italiam accedet.
したがって、時が来れば、彼は巨大な艦隊を率いて航海し、イタリアに迫るだろう。
in qua nos sedentes quid erimus? nam medios esse iam non licebit.
その時、そこで座り込んでいる私たちはどうなるのか。 もはや中立でいることは許されないのだから。
classibus adversabimur igitur? quod maius scelus aut tantum denique? quid turpius? †anuival dehic† in absentis solus tuli scelus, eiusdem cum Pompeio et cum reliquis principibus non feram?
では、私たちは艦隊に敵対するのか。 これ以上の罪が、いや、そもそもこれほどの罪があるだろうか。 これほど不名誉なことがあるだろうか。 †……† 不在の罪悪を私は一人で耐えたが、ポンペイウスや他の指導者たちと共にいるときに、同じ罪悪に耐えないなどということがあろうか。
§10.8.5quod si iam misso officio periculi ratio habenda est, ab illis est periculum si peccaro, ab hoc si recte fecero, nec ullum in his malis consilium periculo vacuum inveniri potest, ut non sit dubium quin turpiter facere cum periculo fugiamus, quod fugeremus etiam cum salute.
もし、もはや義務を無視して危険を考慮しなければならないとすれば、私が過ちを犯せば彼らから危険が及び、私が正しいことをすればこの男から危険が及ぶ。 そして、これらの災いの中では、危険を伴わないいかなる計画も見出すことはできない。 したがって、安全が確保されているときでさえ避けるべき不名誉な振る舞いを、危険があるからといって避けないわけにはいかない。
†non simul cum Pompeio mare transierimus.
†私たちはポンペイウスと同時に海を渡らなかった。
omnino non potuimus†.
全く不可能なことであった†。
exstat ratio dierum.
日数の記録が残っている。
sed tamen (fateamur enim quod est) ne condimus quidem ut possimus.
しかしながら(真実を認めよう)、私たちはできるような時さえ作らなかった。
fefellit ea me res quae fortasse non debuit, sed fefellit.
おそらくそうあるべきではなかった事柄が、私を欺いた。 しかし、それは私を欺いたのだ。
pacem putavi fore.
私は和平が成立すると思ったのだ。
quae si esset iratum mihi Caesarem esse, cum idem amicus esset Pompeio, nolui.
もし和平がなされたなら、カエサルが私に対して怒っていることを(彼はポンペイウスの友人でもあるというのに)私は望まなかった。
senseram enim quam idem essent.
彼らがどれほど同じであるかを感じていたからだ。
hoc verens in hanc tarditatem incidi.
これを恐れて、私はこの遅れに陥ってしまった。
sed adsequor omnia si propero, si cunctor amitto.
しかし、急げば私はすべてを取り戻せるし、ためらえばすべてを失う。

語釈・文法注

  1. 10.8.1de iis rebus quas intercipi periculosum esset finem inter nos scribendi fieri tempus esse — 対格不定詞句 tempus esse「時期である」が動詞 videbam の目的語。iis rebus を先行詞とする関係節内の intercipi は受動不定詞で、対格の関係代名詞 quas を意味上の主語(「それらが傍受されること」)とし、これが形容詞句 periculosum esset の真主語として機能している。全体として、「傍受されることが危険であるような事柄について、私たちの間で手紙を書くことを終えるべき時期である」という意味を形成する。
  2. 10.8.2consilium istud tunc esset prudens, ut mihi videtur, si nostras rationes ad Hispaniensem casum accommodaturi essemus — 第2判定の接続法未完了過去(esset)と、si 節の能動周辺曲折変化の接続法未完了過去(accommodaturi essemus)を用いた反実仮想文。「もし私たちが自分の計画をスペインの成り行きに合わせるつもりであったなら、その計画は賢明であっただろう(しかし実際にはそうではない)」という現在の事実に反する仮定を表す。
  3. 10.8.5ut non sit dubium quin turpiter facere cum periculo fugiamus, quod fugeremus etiam cum salute — ut は結果節を導き、その中の non sit dubium は quin + 接続法現在(fugiamus)を伴う。関係代名詞 quod の先行詞は不定詞句 turpiter facere である。関係節内の fugeremus は接続法未完了過去であり、「安全が保たれている場合でも避けるであろうような(不名誉な行為)」という、非現実の想定(反実仮想)を伴う限定を表している。

この箇所を引用する

キケロ, アッティクス宛書簡 §10.8.1-10.8.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi057.humanitext-lat1:10.8.1-10.8.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。