Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §5.21.1-5.21.5

マリウスへの再会の希求と時局への心構え

98 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロが内乱期の不穏な情勢の中でマリウスに宛てて書いた手紙であり、再会への強い望みを伝えつつ、国難における心構えと互いの健康を気遣っている。

§5.21.1gratae mihi tuae litterae fuerunt;
あなたの手紙は私にとって嬉しかった。
ex quibus intellexi, quod etiam sine litteris arbitrabar, te summa cupiditate adfectum esse videndi mei.
そこから、手紙がなくても思っていたことだが、あなたが私に会いたいという非常に強い望みを抱いていることを理解した。
quod ego ita libenter accipio, ut tamen tibi non concedam;
私はこのことを大いに喜んで受け入れるが、それでもあなたに譲るつもりはない。
nam tecum esse, ita mihi commoda omnia quae opto, contingant, ut vehementer velim! etenim, cum esset maior et virorum et civium bonorum et iucundorum hominum et amantium mei copia, tamen erat nemo, quicum essem libentius quam tecum, et pauci, quibuscum essem aeque libenter;
というのも、私の望むあらゆる良いことが私に訪れますようにという誓いのもとで言うが、あなたと一緒にいることを私は強く望んでいるからだ! 実際、優れた人々や良き市民、愉快な人々、私を愛してくれる人々の数がもっと多かった時でさえ、あなたと一緒にいること以上に好んで一緒にいたいと思う人は誰もいなかったし、同じくらい好んで一緒にいたいと思う人もごくわずかしかいなかった。
hoc vero tempore cum alii interierint, alii absint, alii mutati voluntate sint, unum medius fidius tecum diem libentius posuerim quam hoc omne tempus cum plerisque eorum, quibuscum vivo necessario.
しかし今の時代においては、ある人々は亡くなり、ある人々は離れ、ある人々は気持ちが変わってしまったので、神にかけて、私がやむを得ず一緒に暮らしている人々の大半とこのすべての時間を過ごすよりも、あなたと一日を過ごすことの方を私は好んで選ぶだろう。
noli enim existimare mihi non solitudinem iucundiorem esse, qua tamen ipsa uti non licet, quam sermones eorum, qui frequentant domum meam, excepto uno aut summum altero.
というのも、一人か、せいぜい二人の例外を除いて、私の家を頻繁に訪れる人々との会話よりも、孤独(それ自体を利用することは許されていないのだが)のほうが、私にとって心地よいものではないなどとは思わないでほしいからだ。
§5.21.2itaque utor eodem perfugio, quo tibi utendum censeo, litterulis nostris, praeterea conscientia etiam consiliorum meorum.
それゆえ、私は、あなたも利用すべきだと私が考えるのと同じ避難所、すなわち私たちのささやかな手紙を利用しており、さらに私自身の意図をも利用している。
ego enim is sum, quem ad modum tu facillime potes existimare, qui nihil umquam mea potius quam meorum civium causa fecerim.
というのも、あなたが極めて容易に推測できるように、私は同胞たる市民の利益よりも自分のために何かを行ったことなど一度もないような人間だからである。
cui nisi invidisset is, quem tu numquam amasti (me enim amabas), et ipse beatus esset et omnes boni.
もし、あなたが決して愛さなかったあの者が、そのことに嫉妬しなかったならば、彼自身も幸福であっただろうし、すべての善き人々もそうであっただろう。
ego sum, qui nullius vim plus valere volui quam honestum otium idemque, cum illa ipsa arma, quae semper timueram, plus posse sensi quam illum consensum bonorum, quem ego idem effeceram, quavis tuta condicione pacem accipere malui quam viribus cum valentiore pugnare.
私は、いかなる者の暴力も名誉ある閑暇より強くあってほしいとは望まなかった人間であり、また、私が常に恐れていたあの武器そのものが、やはり私が作り上げたあの善き人々の合意よりも強い力を持っていると察したときには、より強い者と力で戦うよりも、いかなる安全な条件であっても平和を受け入れることを好んだ人間である。
sed et haec et multa alia coram brevi tempore licebit.
しかし、これらのことや他の多くのことは、間もなく直接会って話すことができるだろう。
§5.21.3neque me tamen ulla res alia Romae tenet nisi exspectatio rerum Africanarum;
しかし、アフリカの情勢に対する期待以外には、私をローマに引き留めているものは何もない。
videtur enim mihi res in propinquum adducta discrimen.
事態は間近に迫った決定的な局面に至っていると思われるからだ。
puto autem mea non nihil interesse, quamquam id ipsum, quid intersit, non sane intellego, verum tamen, quicquid illinc nuntiatum sit, non longe abesse a consiliis amicorum.
そして、それが私にとって少なからず重要であると考えている。 もっとも、どのように重要であるのか、そのこと自体は私にはよくわからないのだが、それでもやはり、あそこから何が報じられようとも、友人たちの助言から遠くないところにいることが重要である。
est enim res iam in eum locum adducta, ut, quamquam multum intersit inter eorum causas qui dimicant, tamen inter victorias non multum interfuturum putem.
というのも、事態はすでに、戦っている者たちの言い分の間には大きな違いがあるものの、どちらの勝利の間にも大きな違いはないだろうと私が考えるような、そういう段階に達しているからである。
sed plane animus, qui dubiis rebus forsitan fuerit infirmior, desperatis confirmatus est multum;
しかし、形勢が不確かなときにはおそらくもっと弱かったであろう私の心は、形勢が絶望的になった今、大いに強められている。
quem etiam tuae superiores litterae confirmarunt, quibus intellexi, quam fortiter iniuriam ferres;
私のこの心は、あなたの以前の手紙によっても強められた。 その手紙から、あなたが不義をいかに雄々しく耐え忍んでいるかを理解したからだ。
iuvitque me tibi cum summam humanitatem tum etiam tuas litteras profuisse.
そして、あなたにとって最高の人間性と、あなた自身の文学が役に立ったということは、私にとっても喜びであった。
verum enim scribam: teneriore mihi animo videbare sicut omnes fere, qui vitam ingenuam in beata civitate et in libera re p. viximus.
というのも、私は真実を書くつもりだが、あなたは、幸福な国家と自由な共和政において高貴な生活を送ってきたほぼすべての人々がそうであるように、私にとってやや繊細な心を持っているように思われたからである。
§5.21.4sed, ut illa secunda moderate tulimus, sic hanc non solum adversam sed funditus eversam fortunam fortiter ferre debemus, ut hoc saltem in maximis malis boni consequamur, ut mortem, quam etiam beati contemnere debebamus, propterea quod nullum sensum esset habitura, nunc sic adfecti non modo contemnere debeamus sed etiam optare.
しかし、私たちがかつての順境を控えめに受け入れたように、この逆境であるだけでなく根本から覆された運命を、私たちは雄々しく耐え忍ばねばならない。 それは、最大の不幸の中で少なくとも次のような良い結果を得るためである。 すなわち、私たちが幸福であったときでさえ、死は何の感覚も持たないであろうという理由から死を軽蔑すべきであったとすれば、今このように苦しんでいる私たちは、死を軽蔑するだけでなく、むしろ望みさえしなければならないということである。
§5.21.5tu, si me diligis, fruere isto otio tibique persuade praeter culpam ac peccatum, qua semper caruisti et carebis, homini accidere nihil posse quod sit inhonorabile aut pertimescendum.
あなたは、もし私を愛してくれているなら、その閑暇を楽しみ、過ちや罪(あなたは常にそれらとは無縁であったし、これからもそうであろうが)を除けば、人間には、不名誉なことや恐るべきことは何一つ起こり得ないということを、自分自身に納得させてほしい。
ego, si videbitur recte fieri posse, ad te. veniam brevi;
私は、適切に行うことができると思われるなら、間もなくあなたのもとへ行くつもりだ。
si quid acciderit, ut mutandum consilium sit, te certiorem faciam statim.
もし計画を変更しなければならないようなことが起これば、すぐにあなたに知らせよう。
tu ita fac cupidus mei videndi sis, ut istinc te ne moveas tam infirma valetudine, nisi ex me prius quaesieris per litteras quid te velim facere.
あなたは私に会いたいと強く望んでくれてはいるものの、そのようなひ弱な健康状態であるのだから、あらかじめ手紙で私があなたに何を望むかを尋ねるまでは、そこから動かないようにしてほしい。
me velim, ut facis, diligas valetudinique tuae et tranquillitati animi servias.
あなたが現にそうしてくれているように、私のことを愛し続け、あなたの健康と心の平穏を気遣うことを私は望む。

語釈・文法注

  1. 5.21.1ita mihi commoda omnia quae opto, contingant, ut vehementer velim — 誓誓(誓約)表現の ita... ut... 構文。「もし私が強く望んでいないのなら、私が望むすべての良いことが私に訪れないように」という意味合いで、自分の願望の強さを強い自己誓誓(または神々への誓い)の形式で強調している。
  2. 5.21.1unum medius fidius tecum diem libentius posuerim — posuerim は完了接続法(潜在)。medius fidius は「ディウス・フィディウスにかけて(神にかけて、誓って)」という、強い確信や言明を伴う慣用句的間投詞。
  3. 5.21.3non longe abesse a consiliis amicorum — 対格の me が省略された対格不定詞句。前文の non nihil interesse の主語、またはそれに付随する名詞的節として機能しており、「私が友人たちの助言(あるいは行動計画)のすぐ近くに留まること」を意味する。
  4. 5.21.5tu ita fac cupidus mei videndi sis, ut — fac [ut] sis は命令を表す口語的な構文(ut が省略された接続法現在)。ita... ut... はこの場合、「私に会いたいという望みを(〜であるような)そのような形で抱きなさい(=望むにしても〜な制限を設けなさい)」という制限的・結果的な用法を形成している。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §5.21.1-5.21.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:5.21.1-5.21.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。