Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §4.6.1-4.6.3

娘トゥッリアの死に対するセルウィウスへの返答

63 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはセルウィウスの手紙に感謝し、最愛の娘トゥッリアを失った比類なき深い悲しみと、かつてのように家庭にも国家にも逃げ場がない窮状を訴え、一刻も早い再会とカエサル支配下の現体制における生き方の相談を望んでいる。

§4.6.1ego vero, Servi, vellem, ut scribis, in meo gravissimo casu adfuisses;
セルウィウスよ、私は本当に、あなたが書いている通り、私のこの上なく重い不幸の際に、あなたがそばにいてくれたらよかったのにと思います。
quantum enim praesens me adiuvare potueris et consolando et prope aeque dolendo, facile ex eo intellego, quod litteris lectis aliquantum adquievi.
というのも、あなたがそばにいて、慰めることによっても、またほぼ同じように悲しむことによっても、どれほど私を助けることができたであろうかは、あなたからの手紙を読んだことで私がいくらか安らぎを得たということから、容易に理解できるからです。
nam et ea scripsisti, quae levare luctum possent, et in me consolando non mediocrem ipse animi dolorem adhibuisti.
なぜなら、あなたは悲しみを和らげることのできる事柄を書いてくださり、また私を慰めるにあたって、ご自身も並々ならぬ心の痛みを傾けてくださったからです。
Servius tamen tuus omnibus officiis, quae illi tempori tribui potuerunt, declaravit et quanti ipse me faceret et quam suum talem erga me animum tibi gratum putaret fore.
それでも、あなたのセルウィウスは、あの時に捧げられ得たあらゆる務めによって、彼自身がどれほど私を重んじているか、そして私に対するそのような彼自身の気持ちが、あなたにとっていかに喜ばしいものであると彼が考えているかを示してくれました。
cuius officia iucundiora scilicet saepe mihi fuerunt, numquam tamen gratiora.
彼の厚意は、確かに、私にとってこれまでにもっと愉快であったことはよくありましたが、これほどありがたく感じられたことは一度もありませんでした。
me autem non oratio tua solum et societas paene aegritudinis, sed etiam auctoritas consolatur;
さらに、あなたの言葉や悲しみの共有だけでなく、あなたの権威もまた私を慰めてくれます。
turpe enim esse existimo me non ita ferre casum meum, ut tu tali sapientia praeditus ferendum putas.
なぜなら、そのような知恵を備えたあなたが耐えるべきだと考えるような仕方で、私が自分の不幸を耐え忍ばないのは、恥べきことだと私は考えるからです。
sed opprimor interdum et vix resisto dolori, quod ea me solacia deficiunt, quae ceteris, quorum mihi exempla propono, simili in fortuna non defuerunt.
しかし、時として私は圧倒され、苦痛にほとんど抗しきれなくなります。 なぜなら、私が手本として目の前に描き出している他の人々には、同じような境遇にあっても欠けることのなかったあの慰めが、私には欠けているからです。
nam et Q. Maximus, qui filium consularem clarum virum et magnis rebus gestis, amisit, et L. Paullus, qui duo septem diebus, et vester Galus et M. Cato, qui summo ingenio, summa virtute filium perdidit, iis temporibus fuerunt, ut eorum luctum ipsorum dignitas consolaretur ea, quam ex re publica consequebantur;
というのも、執政官を務め、偉大な業績を上げた高名な人物であった息子を失ったクィントゥス・マクシムスも、七日間のうちに二人の息子を失ったルキウス・パウルスも、あなた方のガルスも、この上ない才能と最高の徳を持った息子を失ったマルクス・カトも、国家から得ていた彼ら自身の威厳がその悲しみを慰めてくれるような、そのような時代に生きていたからです。
§4.6.2mihi autem amissis ornamentis iis, quae ipse commemoras, quaeque eram maximis laboribus adeptus, unum manebat illud solacium, quod ereptum est.
しかし私にとっては、あなたがご自身で言及されているような、そして私が多大なる労苦によって獲得したあのような栄誉を失ったのちには、ただ一つのあの慰めだけが残されていたのですが、それさえも奪い去られてしまったのです。
non amicorum negotiis, non rei publicae procuratione impediebantur cogitationes meae, nihil in foro agere libebat, aspicere curiam non poteram, existimabam, id quod erat, omnis me et industriae meae fructus et fortunae perdidisse.
私の思索は、友人たちの用事によっても、国家の運営によっても妨げられることはなく、広場で何か活動することを好まず、議事堂を見ることもできませんでした。 そして、まさにその通りであったのですが、私は自分の勤勉の成果も運命の恵みも、すべて失ってしまったと考えていました。
sed, cum cogitarem haec mihi tecum et cum quibusdam esse communia, et cum frangerem iam ipse me cogeremque illa ferre toleranter,,habebam quo confugerem, ubi conquiescerem, cuius in sermone et suavitate omnis curas doloresque deponerem.
しかし、これらのことが私にとっても、あなたや他のある人々にとっても共通の境遇であると考え、すでに私自身をなだめ、それらを耐え忍んで受け入れるよう自らに強いていたときには、私には逃れ込み、安らぎを得て、その対話と心地よさの中にすべての憂いと苦痛を委ねることのできる存在がいました。
nunc autem hoc tam gravi vulnere etiam illa, quae consanuisse videbantur, recrudescunt non enim, ut tum me a re publica maestum domus excipiebat, quae levaret, sic nunc domo maerens ad rem publicam confugere possum, ut in eius bonis adquiescam.
しかし今や、このあまりにも重い傷によって、かつては癒えたと思われていたあの傷口さえもが再び開きつつあります。 というのも、当時は国家から悲しんで帰る私を家庭が迎え入れ、和らげてくれたように、今は家庭から悲しみに沈みつつ国家へと逃れ、その良好な状態の中に安らぎを見出すということができないからです。
itaque et domo absum et foro, quod nec eum dolorem quem de re publica capio, domus iam consolari potest nec domesticum res publica.
それゆえ、私は家庭からも広場からも身を遠ざけています。 なぜなら、国家から私が受けるあの苦痛を家庭が慰めることも、家庭の苦痛を国家が慰めることも、もはやできないからです。
§4.6.3quo magis te exspecto teque videre quam primum cupio;
それゆえにこそ、私はあなたをますます心待ちにしており、一刻も早くお会いしたいと願っています。
maius mihi solacium adferre ratio nulla potest quam coniunctio consuetudinis sermonumque nostrorum;
私たちの親交と対話の結合以上に、大きな慰めを私にもたらし得るものは何もないからです。
quamquam sperabam tuum adventum (sic enim audiebam) appropinquare.
もっとも、あなたの到来が(そのように聞いていましたので)近づいていることを望んでおりますが。
ego autem cum multis de causis te exopto quam primum videre, tum etiam ut ante commentemur inter nos, qua ratione nobis traducendum sit hoc tempus, quod est totum ad unius voluntatem accommodandum et prudentis et liberalis et, ut perspexisse videor, nec a me alieni et tibi amicissimi.
そして私が一刻も早くあなたに会いたいと切望するのは、多くの理由からでもありますが、同時にまた、思慮深く気前がよく、私の見るところ私を嫌っておらず、あなたにはきわめて友好的である一人の人物の意志に完全に適応させねばならないこの時代を、私たちがどのような方法で過ごすべきであるかを、事前にお互いの間で相談しておきたいからでもあります。
quod cum ita sit, magnae tamen est deliberationis, quae ratio sit ineunda nobis non agendi aliquid, sed illius concessu et beneficio quiescendi.
こうした事情であるとはいえ、私たちが何か行動を起こすためではなく、彼の容認と好意によって静かに暮らすために、どのような手段を踏むべきであるかは、大いなる熟考を要することです。
vale.
お元気で。

語釈・文法注

  1. §4.6.1vellem ... adfuisses — 動詞 `volo` の接続法未完了過去 `vellem` に接続法過去完了 `adfuisses` が続くことで、過去の実現しなかった事実に対する不可能な願望(「〜であったならよかったのに」)を表す。
  2. §4.6.1quantum ... potueris — 疑問形容詞 `quantum` に導かれる間接疑問節。主動詞 `intellego` の目的語となっており、時制の一致により接続法完了 `potueris` が用いられている。
  3. §4.6.1duo septem diebus — 前後の文脈(`amisit` や `perdidit`)から、息子を失ったことを示す動詞が省略されている。`septem diebus` は「時の範囲・制限」を表す奪格(「七日間のうちに」)。
  4. §4.6.2habebam quo confugerem — 関係副詞 `quo` に導かれる節の中で、接続法未完了過去 `confugerem`(および続く `conquiescerem`, `deponerem`)が用いられ、目的やふさわしい対象(「逃げ込むべき場所を持っていた」)を表す(特性の接続法)。
  5. §4.6.3magnae tamen est deliberationis — コピュラ動詞 `est` と性質の属格 `magnae deliberationis` が結びついた構文で、「(それは)大いなる熟考を要することである」という意味を表す。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §4.6.1-4.6.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:4.6.1-4.6.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。