Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §4.7.1-4.7.6

マルケルスに対するローマへの帰還の勧め

64 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロがマルクス・マルケルスに対し、彼のこれまでの内乱における慎重な決断を称賛しつつも、カエサルの支配が全世界に及んでいる現状においては、国外亡命を続けるよりもローマに帰還して静かに暮らすべきだと帰国を勧める。

§4.7.1etsi eo te adhuc consilio usum intellego, ut id reprehendere non audeam,. non quin ab eo ipse dissentiam, sed quod ea te sapientia esse iudicem, ut meum consilium non anteponam tuo, tamen et amicitiae nostrae vetustas et tua summa erga me benevolentia, quae mihi iam a pueritia tua cognita est, me hortata est ut ea scriberem ad te, quae et saluti tuae conducere arbitrarer et non aliena esse ducerem a dignitate.
たとえあなたがこれまでそのような方針を用いてきたことを私は理解しており、それを非難する勇気はないとはいえ――それは私がその方針に異を唱えないからではなく、あなたをこれほどの知恵の持ち主であると判断しているために、私の意見をあなたの意見より優先させないからですが――、それでも私たちの長年にわたる友情と、あなたの私に対するこの上ない好意(それはあなたの少年時代からすでに私に知られていましたが)は、私に、あなたの安全に資すると私が考え、また尊厳にそぐわないものではないとみなす事柄をあなたに書き送るよう勧めました。
§4.7.2ego eum te esse, qui horum malorum initia multo ante videris, consulatum magnificentissime atque optime gesseris, praeclare memini;
私は、あなたがこれら災厄の始まりをはるか以前から見通し、執政官の職を見事に、かつ最善の仕方で果たされたような人物であることを、はっきりと記憶しています。
sed idem etiam illa vidi, neque te consilium civilis belli ita gerendi nec copias Cn. Pompei nec genus exercitus probare semperque summe diffidere;
しかし同様に私は次のことも見ていました。 すなわち、あなたが内乱をそのように進める方針も、グナエウス・ポンペイウスの軍勢も、軍隊の質も承認せず、常に極めて不信感を抱いていたということです。
qua in sententia me quoque fuisse memoria tenere te arbitror.
そして、私もまた同じ意見であったことを、あなたも記憶にとどめておられると私は考えます。
itaque neque tu multum interfuisti rebus gerendis et ego id semper egi, ne interessem;
それゆえ、あなたも軍事行動に深く関わることはありませんでしたし、私もまた、関わらないように常に努めました。
non enim iis rebus pugna bamus, quibus valere poteramus, consilio, auctoritate, causa, quae erant in nobis superiora, sed lacertis et viribus, quibus pares non eramus.
というのも、私たちは自分たちが優位に立てるはずのもので、すなわち、私たちの方が勝っていた計画、威信、大義によって戦ったのではなく、私たちが互角ではなかった腕力と武力によって戦ったからです。
victi sumus igitur aut, si vinci dignitas non potest, fracti certe et abiecti.
それゆえ私たちは敗北したか、あるいは、もし尊厳が敗北することなどあり得ないとしても、少なくとも打ち砕かれ、打ち捨てられたのです。
in quo tuum consilium nemo potest non maxime laudare, quod cum spe vincendi simul abiecisti certandi etiam cupiditatem ostendistique sapientem et bonum civem initia belli civilis invitum suscipere, extrema libenter non persequi.
この点において、あなたの決断を最大限に称賛しない者は一人もいません。 なぜなら、あなたは勝利の希望とともに戦う意欲さえも同時に捨て去り、賢明にして善良な市民は内乱の始まりにはしぶしぶ従うものの、その結末まで喜んで追い求めることはしないということを示されたからです。
§4.7.3qui non idem consilium quod tu secuti sunt, eos video in duo genera esse distractos;
あなたと同じ方針に従わなかった人々は、二つのグループに分裂しているのを私は目にします。
aut enim renovare bellum conati sunt, ii qui se in Africam contulerunt, aut quem ad modum nos victori sese crediderunt.
というのも、彼らはアフリカへと赴いた人々のように戦争を再開しようと試みたか、あるいは私たちのように勝者に身を委ねたかのどちらかだからです。
medium quoddam tuum consilium fuit qui hoc fortasse humilis animi duceres, illud pertinacis.
あなたの方針はある種の中間的なものでした。 というのも、あなたは恐らく、後者を卑屈な精神の現れとみなし、前者を執拗な精神の現れとみなしたからでしょう。
fateor a plerisque vel dicam ab omnibus sapiens tuum consilium, a multis etiam magni ac fortis animi iudicatum;
あなたの方針は多くの人々から、いや、むしろすべての人から賢明であると、また多くの人からは偉大で不屈の精神の現れであると判断されたことを私は認めます。
sed habet ista ratio, ut mihi quidem videtur, quendam modum, praesertim cum nihil tibi deesse arbitrer ad tuas fortunas omnis obtinendas praeter voluntatem.
しかし、そのお考えにも、少なくとも私にはそう思われるのですが、一定の限度があります。 特に、あなたのすべての財産を取り戻すために、あなたの意志以外には何も欠けていないと私が考えているときにはなおさらです。
sic enim intellexi, nihil aliud esse quod dubitationem adferret ei, penes quem est potestas, nisi quod vereretur ne tu illud beneficium omnino non putares.
実際、支配権を握っている人物に躊躇をもたらしているものは、あなたがその恩恵をそもそも恩恵とはみなさないのではないかと彼が恐れていること以外には何もない、と私は理解しているからです。
de quo quid sentiam nihil attinet dicere, cum appareat, ipse quid fecerim.
この点について私がどう考えているかは、私自身がどう行動したかを見れば明らかですから、あえて言うまでもありません。
§4.7.4sed tamen, si iam ita constituisses, ut abesse perpetuo malles quam ea, quae nolles, videre, tamen id cogitare deberes, ubicumque esses, te fore in eius ipsius, quem fugeres, potestate.
しかしそれでも、たとえあなたが、自分が望まないことを見るよりは、永久に不在であることを望むとすでに決心されていたとしても、それでもあなたは、自分がどこにいようとも、自分が避けているまさにその人物の支配下に置かれることになるのだということを考えるべきです。
qui si facile passurus esset te carentem patria et fortunis tuis quiete et libere vivere, cogitandum tibi tamen esset Romaene et domi tuae, cuicuimodi res esset, an Mitylenis aut Rhodi malles vivere.
そして、もしその人物が、あなたが祖国と財産を失ったままで静かに、かつ自由に生きることを容易に許してくれるのだとしても、それでもあなたは、事態がどのようであろうとも、ローマの自分の家で生きることを望むのか、それともミティレネやロドスで生きることを望むのかを考えるべきです。
sed cum ita late pateat eius potestas, quem veremur, ut terrarum orbem complexa sit, nonne mavis sine periculo tuae domi esse quam cum periculo alienae? equidem, etiam si oppetenda mors esset, domi atque in patria mallem quam in externis atque alienis locis.
しかし、私たちが恐れているその人物の支配権は非常に広く及んでおり、世界全体を包み込んでいるのですから、あなたは他人の家で危険に身をさらすよりも、自分の家で危険なく過ごすことを望むのではないでしょうか。 私自身は、たとえ死を迎えねばならないとしても、見知らぬ他郷の地でよりは、我が家、我が祖国でそうすることを望みます。
hoc idem omnes, qui te diligunt, sentiunt;
あなたを愛するすべての人がこれと同じように感じています。
quorum est magna pro tuis maximis clarissimisque virtutibus multitudo.
あなたのきわめて偉大で輝かしい徳にふさわしく、そのような人々の数は膨大なのです。
§4.7.5habemus etiam rationem rei familiaris tuae, quam dissipari nolumus.
私たちはまた、あなたの家計にも配慮しており、それが散逸することを望みません。
nam, etsi nullam potest accipere iniuriam, quae futura perpetua sit, propterea quod neque is, qui tenet rem publicam, patietur neque ipsa res publica, tamen impetum praedonum in tuas fortunas fieri nolo;
なぜなら、国家を握っている人物も国家自身もそれを許さないでしょうから、永続するような損害をそれが被ることはあり得ないとはいえ、それでも私は掠奪者たちの襲撃があなたの財産に対して行われることを望まないからです。
ii autem qui essent, auderem scribere, nisi te intellegere confiderem.
そして、彼らが誰であるかについては、あなたがすでに理解していると確信していなければ、あえて書くところなのですが。
§4.7.6hic te unius sollicitudines, unius etiam multae et assiduae lacrimae, C. Marcelli, fratris optimi, deprecantur.
ここでは、あなたのために、ただ一人の人の気遣い、またただ一人の人の多くの絶え間ない涙が嘆願しています。 それは、この上ない兄弟であるガイウス・マルケルスです。
nos cura et dolore proximi sumus, precibus tardiores, quod ius adeundi, cum ipsi deprecatione eguerimus, non habemus;
私たちは配慮と悲しみにおいては最も近くにいますが、懇願することにおいては遅れをとっています。 なぜなら、私たち自身が嘆願を必要としている身であって、参内する権利を持っていないからです。
gratia tantum possumus quantum victi;
私たちの影響力は、敗者として持ち得る程度にすぎません。
sed tamen consilio, studio Marcello non desumus.
しかしながら、私たちは知恵と熱意をもってマルケルスを支え続けています。
A tuis reliquis non adhibemur; ad omnia parati sumus.
あなたの他の身内の人々からは私たちは招かれていませんが、私たちはあらゆることに対して準備ができています。

語釈・文法注

  1. §4.7.1non quin ab eo ipse dissentiam, sed quod — 「〜だからではない、〜だからである」という理由の対比構造。non quin(接続法 dissentiam を伴う否定の理由節)と sed quod(接続法 iudicem を伴う客観的事実としての理由節。著者の主観的判断を含むため接続法)が対比されている。
  2. §4.7.3qui hoc fortasse humilis animi duceres, illud pertinacis — 関係代名詞 qui は先行詞の性質や行動の理由を説明する接続法(duceres)を伴う。hoc(直前の victor sese credere、勝者に身を委ねること)と illud(renovare bellum、戦争を再開すること)が対比され、humilis animi と pertinacis は動詞 ducere(〜とみなす)の述語として機能する「性質の属格」である。
  3. §4.7.4Romaene et domi tuae, cuicuimodi res esset, an Mitylenis aut Rhodi — 地名および domus における場所(在所)の格表現の使い分け。Romae(第1変化名詞単数)と domi(第2変化名詞単数)は処格。Mitylenis は複数地名のため奪格(処格と同形)、Rhodi(第2変化名詞単数)は処格である。cuicuimodi は関係形容詞 cuiuscuiusmodi の古風・口語的な属格形であり「事態がどのようなものであろうとも」を意味する。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §4.7.1-4.7.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:4.7.1-4.7.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。