Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §3.10.5-3.10.8

使節費用に関する中傷の否定と友情の再確認

52 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは自らに向けられた敵意と中傷に驚きを示しつつ、使節の旅費に関する濡れ衣を晴らし、自らが相手に対して常に示してきた一貫した友情と支援を強調して、悪意ある者たちの嘘を信じないよう求めている。

§3.10.5illud vero mihi permirum accidit, tantam temeritatem fuisse in eo adulescente, cuius ego salutem in duobus capitis iudiciis summa contentione defendi, ut tuis inimicitiis suscipiendis oblivisceretur prope omnium fortunarum ac rationum suarum, praesertim cum tu omnibus vel ornamentis vel praesidiis redundares, ipsi, ut levissime dicam, multa dessent.
しかし、私にとって極めて驚くべきこととして起こったのは、私が二度の死罪裁判において最大の尽力をもってその生命を弁護したあの若者に、これほど大きな無謀さがあったということです。 彼は、あなたとの敵対関係を引き受けることによって、自らの財産や計画のほぼすべてを忘れてしまいました。 とりわけ、あなたがすべての栄誉や防御手段に満ちあふれている一方で、彼自身には、最も軽く言っても、多くのものが欠けているというのに。
cuius sermo stultus et puerilis erat iam ante ad me a M. Caelio, familiari nostro, perscriptus;
彼の愚かで子供じみた発言は、すでに以前、私たちの友人であるマルクス・カエリウスによって私に詳しく書き送られていました。
de quo item sermone multa scripta sunt abs te.
その同じ発言については、あなたからも多くのことが書き送られました。
ego autem citius cum eo, qui tuas inimicitias suscepisset, veterem coniunctionem diremissem quam novam conciliassem;
しかし私は、あなたと敵対するような者とは、新たな結びつきを得るよりもむしろ、古い結びつきをより早く断ち切ったことでしょう。
neque enim de meo erga te studio dubitare debes, neque id est obscurum cuiquam in provincia nec Romae fuit.
なぜなら、あなたは私に対する熱意を疑うべきではないし、それは属州の誰にとっても不明瞭ではないし、ローマでもそうではなかったからです。
§3.10.6sed tamen significatur in tuis litteris suspicio quaedam et dubitatio tua, de qua alienum tempus est mihi tecum expostulandi, purgandi autem mei necessarium.
しかしながら、あなたのお手紙にはある種の疑念とあなたの躊躇が示されています。 それについて、あなたに抗議するには今は不適切な時期ですが、私自身を弁明するには必要な時期です。
Ubi enim ego cuiquam legationi fui impedimento, quo minus Romam ad laudem tuam mitteretur? aut in quo potui, si te palam odissem, minus quod tibi obesset facere, si clam, magis aperte inimicus esse? quod si essem ea perfidia, qua sunt ii, qui in nos haec conferunt, tamen ea stultitia certe non fuissem, ut aut in obscuro odio apertas inimicitias aut, in quo tibi nihil nocerem, summam ostenderem voluntatem nocendi.
というのも、私はいつ、いかなる使節団に対しても、あなたの名誉のためにローマに派遣されるのを妨げる障害となったでしょうか。 あるいは、もし私があなたを公然と憎んでいたなら、あなたに害となるようなことをこれ以下しかできなかったでしょうか。 また、もし密かに憎んでいたなら、これ以上公然と敵となることができたでしょうか。 もし私が、これらの非難を私たちに浴びせる者たちが持っているような不誠実さを持っていたとしても、それでも私は次のような愚かさを持ってはいなかったでしょう。 すなわち、隠れた憎しみにおいて公然たる敵意を示したり、あるいは、あなたにいかなる害も与えられないような事柄において、害を与えようとする最大の意志を露呈したりするような愚かさです。
ad me adire quosdam memini, nimirum ex Epicteto, qui dicerent nimis magnos sumptus legatis decerni.
私のもとに、確かにエピクテトスから、使節たちに多すぎる費用が決定されていると言うために、何人かの者たちがやって来たのを覚えています。
quibus ego non tam imperavi quam censui sumptus legatis quam maxime ad legem Corneliam decernendos;
彼らに対して、私は命令したというよりはむしろ、コルネリウス法にできる限り従って使節たちの費用が決定されるべきであると勧告したのです。
atque in eo ipso me non perseverasse testes sunt rationes civitatum, in quibus, quantum quaeque voluit, legatis tuis datum. induxit.
そして、そのこと自体において私が固執しなかったことは、諸都市の帳簿が証拠となっています。 それらにおいては、それぞれの都市が、あなたの使節たちに支払われたものとして、自身が望んだだけの額を記入したからです。
§3.10.7te autem quibus mendaciis homines levissimi onerarunt! non modo sublatos sumptus, sed etiam a procuratoribus eorum, qui iam profecti essent, repetitos et ablatos, eamque causam multis omnino non eundi fuisse.
それにしても、極めて軽薄な人々は、いかなる嘘をもってあなたを悩ませたことでしょう! 費用が削減されただけでなく、すでに(ローマへ向けて)出発した者たちの代理人からさえも、費用が返還請求され奪い取られたこと、そしてそのことこそが、多くの者にとって結局は行かない原因となったのだ、という嘘です。
quererer tecum atque expostularem, ni, ut supra scripsi, purgare me tibi hoc tuo tempore quam accusare te mallem idque putarem esse rectius.
もし、上に書いたように、あなたのこの困難な時期に、あなたを非難するよりもむしろ私自身をあなたの前に弁明することを私が望み、またその方がより正しいと考えなかったならば、私はあなたに不平を言い、抗議したことでしょう。
itaque nihil de te, quod credideris, de me, quam ob rem non debueris credere, pauca dicam.
したがって、あなたが信じてしまったことについて、あなたについては何も言わず、あなたが信じるべきではなかった理由について、私自身に関して少しだけ語りましょう。
nam si me virum bonum, si dignum iis studiis eaque doctrina, cui me a pueritia dedi, si satis magni animi, non minimi consili in maximis rebus perspectum habes, nihil in me non modo perfidiosum et insidiosum et fallax in amicitia, sed ne humile quidem aut ieiunum debes agnoscere.
なぜなら、もしあなたが、私を善き男として、また少年時代から自らを捧げてきたあの学問と教養にふさわしい者として、また極めて重大な事柄において十分に大きな気概を持ち、決して小さくはない思慮を持つ者として見極めているならば、あなたは、私の内に、友情において不誠実で陰険で欺瞞的なものは言うまでもなく、卑しく浅薄なものさえも全く認めるべきではないからです。
§3.10.8sin autem me astutum et occultum libet fingere, quid est quod minus cadere in eius modi naturam possit quam aut florentissimi hominis aspernari benevolentiam aut eius existimationem oppugnare in provincia, cuius laudem domi defenderis, aut in ea re animum ostendere inimicum, in qua nihil obsis, aut id eligere ad perfidiam, quod ad indicandum odium apertissimum sit, ad nocendum levissimum? quid erat autem cur ego in te tam implacabilis essem, cum te ex fratre meo ne tunc quidem, cum tibi prope necesse esset eas agere partis, inimicum mihi fuisse cognossem? Cum vero reditum nostrum in gratiam uterque expetisset, quid in consulatu tuo frustra mecum egisti, quod me aut facere aut sentire voluisses? quid mihi mandasti, cum te Puteolos prosequerer, in quo non exspectationem tuam diligentia mea
しかし、もし私を狡猾で腹黒い人間と見なしたいのであれば、そのような性質に、以下のことほど当てはまらないことがあるでしょうか。 すなわち、最も栄えている人の好意を拒絶すること、あるいは、本国でその名誉を弁護した相手の評判を、属州において攻撃すること、あるいは、何ら害を与えられないような事柄において、敵対的な意図を示すこと、あるいは、憎しみを示すには最も公然としており、害を与えるには最も効果の薄いものを、不誠実の手段として選ぶことです。 また、私があなたに対してこれほど和解しがたい者であるべき理由が何にあったでしょうか。 私は私の弟から、あなたが私に対して敵対的な役割を演じることがほぼ不可避であったあの時でさえ、私に対して敵意を抱いてはいなかったと聞いていたというのに。 そして、私たち二人が和解を切望したとき、あなたの執政官期において、あなたが私に望んだことで、あなたが私と交渉して無駄に終わったことが何かあったでしょうか。 あなたをプテオリまで見送ったとき、あなたが私に依頼したことで、私の入念さによってあなたの期待に……

語釈・文法注

  1. 3.10.5illud — 先取りの指示代名詞であり、後続の対格不定詞句 `tantam temeritatem fuisse...` を指している。その中の形容詞 `tantam` を受けて、結果節 `ut... oblivisceretur`(それほど無謀であったため、〜を忘れてしまうほどであった)が導かれている。
  2. 3.10.6purgandi autem mei — 代名詞の属格 `mei` と動名形容詞の属格 `purgandi` が並置された、「私を弁明すること」を意味する表現。前文の名詞 `tempus` が `necessarium` の後ろに省略されており、それを補って「弁明するのに必要な時期」と解釈する。
  3. 3.10.6quo minus — 妨害を意味する名詞 `impedimento` に導かれ、接続法 `mitteretur` を伴って「〜が派遣されるのを妨げるように(妨げないように)」という妨害・阻止の節を導く接続詞。
  4. 3.10.6si te palam odissem — この二重の反実仮想文は高度に反語的である。前半は「もし私が公然とあなたを憎んでいたなら、あなたに害となることを(実際に行ったよりも)これ以下しかできなかっただろうか(いや、もっとできただろう)」、後半の `si clam` は「もし密かに(憎んでいた)なら、これ以上公然と敵となることができただろうか(いや、できなかっただろう)」と、自身の無実を主張している。
  5. 3.10.7perspectum habes — `habeo` と完了受動分詞 `perspectum` による完了の迂言的表現。単なる完了形 `perspexisti` に比べて、「(私の人となりを)見極めた状態を、現在もなお保持している」という認識の持続と現在の確定的な状態を強調する。
  6. 3.10.8defenderis — 接続法完了。主節の `possit` を受ける関係節内で、一般化された2人称単数(「(人が)〜したところの」)として使われている。キケロが本国でアッピウスの擁護を行った事実を、一般的道理の枠組みで述べている。
  7. 3.10.8in quo non exspectationem tuam diligentia mea — この文は末尾の動詞(恐らく `superaverim`「上回った」や `expleverim`「満たした」など)が欠落しており、文が途中で途絶えている。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §3.10.5-3.10.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:3.10.5-3.10.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。