Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §11.27.1-11.27.8

マティウスへの友情の弁明と相互の信頼

264 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロがマティウスに対し、共通の友人トレバティウスを通じて彼の不満を聞いたことを告げ、二人の長年にわたる深い友情を振り返るとともに、カエサルの死をめぐる複雑な状況下でもマティウスの忠誠と人格を擁護していることを説明する。

§11.27.1nondum satis constitui molestiaene plus an voluptatis attulerit mihi Trebatius noster, homo cum plenus offici tum utriusque nostrum amantissimus.
私たちの友トレバティウス――彼は義務感に満ち、私たち双方をこの上なく慕ってくれている人物ですが――彼が私に、より多くの厄介事をもたらしたのか、それとも喜びをもたらしたのか、私にはまだ十分に見極めがついていません。
nam cum in Tusculanum vesperi venissem, postridie ille ad me, nondum satis firmo corpore cum esset, mane venit.
というのも、私が夕方にトゥスクルムの別荘に到着したところ、翌朝、彼はまだ十分に体調が回復していないにもかかわらず、私のもとにやって来たからです。
quem cum obiurgarem quod parum valetudini parceret, tum ille nihil sibi longius fuisse quam ut me videret.
私が、健康に気を使わなさすぎると彼を叱りつけたとき、彼は、私に会うことほど待ち遠しいことはなかったと言いました。
num quidnam inquam 'novi?' detulit ad me querelam tuam.
「何か新しいことでもあるのかね? 」と私は言いました。 彼は、私に対するあなたの不満を伝えてきました。
de qua prius quam respondeo pauca proponam.
それについて回答する前に、二三の点を提示しておきたいと思います。
§11.27.2quantum memoria repetere praeterita possum, nemo est mihi te amicus antiquior.
私が記憶によって過去を遡りうる限り、私にとってあなたより古い友人は誰もいません。
sed vetustas habet aliquid commune cum multis, amor non habet.
しかし、付き合いの長さは多くの人々と共有しうるものですが、愛(深い友情)はそうではありません。
dilexi te quo die cognovi meque a te diligi iudicavi.
私はあなたを知ったその日からあなたを愛し、私もあなたに愛されていると判断しました。
tuus deinde discessus isque diuturnus ambitio nostra et vitae dissimilitudo non est passa voluntates nostras consuetudine conglutinari;
その後、あなたの出発、しかもそれが長期にわたったこと、そして私たちの公職への野心と生活スタイルの相違が、親しい交際によって私たちの好意を結びつけることを許しませんでした。
tuum tamen erga me animum agnovi multis annis ante bellum civile, cum Caesar esset in Gallia.
しかし、内乱の何年も前、カエサルがガリアにいた頃に、私はあなたがいかに私に対して好意を寄せてくれているかを知りました。
quod enim vehementer mihi utile esse putabas nec inutile ipsi Caesari perfecisti, ut ille me diligeret, coleret, haberet in suis.
というのも、私にとって非常に有益であり、カエサル自身にとっても不利益ではないとあなたが考えたこと、すなわち彼が私を愛し、尊重し、その仲間の一人に加えてくれるようにすることを、あなたが成し遂げてくれたからです。
multa praetereo quae temporibus illis inter nos familiarissime dicta, scripta, communicata sunt;
当時、私たちの間で極めて親密に語られ、書かれ、交わされた多くのことは省略します。
graviora enim consecuta sunt.
なぜなら、より重大な事態がそれに続いたからです。
§11.27.3et initio belli civilis cum Brundisium versus ires ad Caesarem, venisti ad me in Formianum.
また、内乱の初めに、あなたがブルンディシウムの方へカエサルのもとへ向かっていたとき、あなたはフォルミアイの私の別荘へ私を訪ねてくれました。
primum hoc ipsum quanti, praesertim temporibus illis! deinde oblitum me putas consili, sermonis, humanitatis tuae? quibus rebus interesse memini Trebatium.
まず、このこと自体が、とりわけ当時の状況においてどれほど価値あることであったか! 次に、私があなたの助言、語らい、親切を忘れたとでも思うのですか? それらの場にトレバティウスが立ち会っていたことを私は覚えています。
nec vero sum oblitus litterarum tuarum quas ad me misisti, cum Caesari obviam venisses in agro, ut arbitror, Trebulano.
そして、あなたが、私の記憶ではトレブラの地でカエサルを迎えに出たときに私に送ってくれた手紙のことも、私は決して忘れていません。
§11.27.4secutum illud tempus est, cum me ad Pompeium proficisci sive pudor meus coegit sive officium sive fortuna.
それに続く時代は、私の恥じ入る心か、義務感か、あるいは運命かが、私にポンペイウスのもとへと出発することを強いた時代でした。
quod officium tuum, quod studium vel in absentem me vel in praesentis meos defuit? quem porro omnes mei et mihi et sibi te amiciorem iudicaverunt? veni Brundisium.
不在の私に対しても、またその場にいた私の家族に対しても、あなたのどのような尽力、どのような熱意が欠けていたでしょうか? さらに、私の身内の誰もが、私にとっても自分たちにとっても、あなたより親しい友人がいると判断したでしょうか? 私はブルンディシウムに到着しました。
oblitumne me putas qua celeritate, ut primum audieris, ad me Tarento advolaris, quae tua fuerit adsessio, oratio, confirmatio animi mei fracti communium miseriarum metu?
知らせを聞くや否や、あなたがどれほどの迅速さでタレントゥムから私のもとへ駆けつけてくれたか、あなたが私のそばに寄り添い、語りかけ、共通の悲惨さへの恐れによって打ち砕かれた私の心を元気づけてくれたことを、私が忘れたと思うのですか?
§11.27.5tandem aliquando Romae esse coepimus.
ようやく私たちはローマにいるようになりました。
quid defuit nostrae familiaritati? in maximis rebus quonam modo gererem me adversus Caesarem usus tuo consilio sum, in reliquis officio.
私たちの親密さに何が欠けていたでしょうか? 最も重大な事柄において、カエサルに対してどのように振る舞うべきかについて、私はあなたの助言を仰ぎ、その他のことにおいてはあなたの親切に頼りました。
cui tu tribuisti excepto Caesare praeter me ut domum ventitares horasque multas saepe suavissimo sermone consumeres, tum cum etiam, si meministi, ut haec filosofou/mena scriberem tu me impulisti? post Caesaris reditum quid tibi maiori curae fuit quam ut essem ego illi quam familiarissimus? quod effeceras.
カエサルを除いて、私の他に誰に対して、あなたが頻繁に家にやって来て、しばしば非常に心地よい語らいの中に何時間も費やすようなことをしたでしょうか。 あの時、もし覚えているなら、私にこれら哲学的な著作(filosofou/mena)を書くように促したのはあなたでした。 カエサルの帰還後、あなたが最も心を砕いたのは、私が彼とこの上なく親密になること以外に何があったでしょうか? そして、あなたはそれを成し遂げたのです。
§11.27.6quorsum igitur haec oratio longior quam putaram? quia sum admiratus te, qui haec nosse deberes, quicquam a me commissum, quod esset alienum nostra amicitia, credidisse.
では、なぜこの話が私の思っていたよりも長くなっているのでしょうか? それは、これらのことを知っているべきあなたが、私たちの友情にそぐわない何事かを私が犯したと信じ込んだことに、私が驚いたからです。
nam praeter haec quae commemoravi, quae testata sunt et inlustria, habeo multa occultiora, quae vix verbis exsequi possum.
というのも、私が言及したこれらの証明された明白な事柄のほかに、私には言葉では尽くしがたい、より多くの秘められた事柄があるからです。
omnia me tua delectant sed maxime maxima cum fides in amicitia, consilium, gravitas, constantia tum lepos, humanitas, litterae.
あなたのすべての面が私を喜ばせますが、とりわけ友情における極めて大きな信頼、助言、重み、不変さ、そして愛嬌、人間味、学識が私を魅了します。
§11.27.7quapropter (redeo nunc ad querelam) ego te suffragium tulisse in illa lege primum non credidi;
それゆえに(今や不満の件に戻りますが)、私はまず、あなたがその法律に賛成票を投じたとは信じませんでした。
deinde, si credidissem, numquam id sine aliqua iusta causa existimarem te fecisse.
次に、もし信じたとしても、あなたが何らかの正当な理由なしにそれを行ったとは決して考えないでしょう。
dignitas tua facit ut animadvertatur quicquid facias, malevolentia autem hominum ut non nulla durius quam a te facta sint proferantur.
あなたの品格ゆえに、あなたのなすことは何であれ注目され、一方で人々の悪意ゆえに、いくつかの事柄はあなたが実際に行ったよりも過酷な形で広められます。
ea tu si non audis, quid dicam nescio;
もしあなたがそれらを聞いていないなら、私は何と言えばよいか分かりません。
equidem, si quando audio, tam defendo quam me scio a te contra iniquos meos solere defendi.
私自身は、もしそれを聞くことがあれば、あなたが私の悪意ある者たちに対して私を弁護してくれるのを私が知っているのと同様に、あなたを弁護します。
defensio autem est duplex;
弁護には二種類あります。
alia sunt quae liquido negare soleam, ut de isto ipso suffragio, alia quae defendam a te pie fieri et humane, ut de curatione ludorum.
その賛成票自体についてのように、私がきっぱりと否定する種類のものと、競技会の管理についてのように、あなたが義務感と親切心からそれを行っているのだと私が弁護する種類のものです。
§11.27.8sed te, hominem doctissimum, non fugit, si Caesar rex fuerit (quod mihi quidem videtur), in utramque partem de tuo officio disputari posse, vel in eam qua ego soleo uti, laudandam esse fidem et humanitatem tuam, qui amicum etiam mortuum diligas, vel in eam qua non nulli utuntur, libertatem patriae vitae amici anteponendam.
しかし、極めて博識なあなたには釈迦に説法でしょうが、もしカエサルが王であった(私にはそのように思われますが)とするなら、あなたの義務については両方の観点から議論され得ます。 私が普段用いる、死してなお友を愛するあなたの忠誠と人間味は賞賛されるべきであるという観点と、一部の人々が用いる、祖国の自由は友人の命よりも優先されるべきであるという観点です。
ex his sermonibus utinam essent delatae ad te disputationes meae! illa vero duo, quae maxima sunt laudum tuarum, quis aut libentius is quam ego commemorat aut saepius, te et non suscipiendi belli civilis gravissimum auctorem fuisse et moderandae victoriae? in quo qui mihi non adsentiretur inveni neminem.
これらの語らいから、私の議論があなたに伝わっていればよかったのですが! 実際、あなたの最大の称賛に値するあの二つのこと、すなわちあなたが内乱を始めないこと、そして勝利を穏やかなものにすることの、極めて有力な勧告者であったということを、私よりも快く、あるいは頻繁に言及する者がいるでしょうか? この点において、私に同意しない者を私は一人も見出していません。
qua re habeo gratiam Trebatio, familiari nostro, qui mihi dedit causam harum litterarum;
それゆえ、この手紙を書くきっかけを与えてくれた私たちの親しい友人トレバティウスに感謝します。
quibus nisi credideris, me omnis offici et humanitatis expertem iudicaris;
もしこの手紙を信じてくれないなら、あなたは私をあらゆる義務感と人間味を欠いた人間だと判断することになります。
quo nec mihi gravius quicquam potest esse nec te alienius.
それは私にとってこれ以上なく重苦しいことであり、あなたにとってこれ以上なく似合わないことです。

語釈・文法注

  1. 11.27.1nihil sibi longius fuisse quam ut me videret — `nihil longius fuisse quam ut...` は「〜することほど待ち遠しいことはなかった」を意味するラテン語の慣用表現。構文的には、省略された発話動詞(dicit など)に導かれる間接話法の対格不定詞句。
  2. 11.27.2quod enim vehementer mihi utile esse putabas nec inutile ipsi Caesari perfecisti, ut ille me diligeret — 関係節 `quod ... putabas` は先行詞を内に含む名詞節として動詞 `perfecisti` の直接目的語になっている。その後の `ut` 節(`ut ille me diligeret...`)は、その成し遂げた内容を具体的に説明する同格の名詞節。
  3. 11.27.7si credidissem, numquam id sine aliqua iusta causa existimarem te fecisse — 混合型の反実仮想(条件文)。条件節の `credidissem`(過去完了接続法)が過去の事実に反する仮定を表すのに対し、帰結節の `existimarem`(未完了過去接続法)は現在の持続的な精神状態(「今でもそうは思わないだろう」)を表している。
  4. 11.27.8si Caesar rex fuerit — `fuerit` は完了接続法または未来完了直説法。ここではキケロ自身がカエサルの独裁を事実上の王政として回想・仮定している文脈であるため、「もしカエサルが王であった(王に該当する存在であった)とするならば」という、過去の既定事実に基づいた仮定を表す完了接続法として解釈するのが自然。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §11.27.1-11.27.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:11.27.1-11.27.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。