Humanitext Reader

西塞罗 · 致友人书信集 §11.27.1-11.27.8

致马提乌斯:申明友谊与彼此的信任

第 264 段,共 413 段 · 拉丁语

内容简介

西塞罗致信马提乌斯,提及共同的朋友特雷巴提乌斯传达了马提乌斯的怨言。他回顾了两人长期的深厚友谊,并解释了在围绕恺撒之死的复杂局势下,自己如何捍卫马提乌斯的忠诚与人格。

§11.27.1nondum satis constitui molestiaene plus an voluptatis attulerit mihi Trebatius noster, homo cum plenus offici tum utriusque nostrum amantissimus.
我们的朋友特雷巴提乌斯——他既是一个充满尽责心的人,又极其关爱我们双方——他究竟是给我带来了更多的麻烦还是更多的快乐,我还未能充分决定。
nam cum in Tusculanum vesperi venissem, postridie ille ad me, nondum satis firmo corpore cum esset, mane venit.
因为当我在傍晚到达图斯库鲁姆的庄园时,第二天清晨,他虽然身体尚未完全康复,还是来到了我这里。
quem cum obiurgarem quod parum valetudini parceret, tum ille nihil sibi longius fuisse quam ut me videret.
当我责怪他太不爱惜身体时,他却回答说,对我而言,没有什么比能见到我更让他渴望的了。
num quidnam inquam 'novi?' detulit ad me querelam tuam.
“有什么新鲜事吗? ”我问。 他向我传达了你的怨言。
de qua prius quam respondeo pauca proponam.
在对此作出回复之前,我想先提出几点。
§11.27.2quantum memoria repetere praeterita possum, nemo est mihi te amicus antiquior.
只要我的记忆能追溯过去,在我的朋友中没有谁比你更古老了。
sed vetustas habet aliquid commune cum multis, amor non habet.
但是,交往的长久是许多人所共有的,而深厚的友谊(爱)却不是。
dilexi te quo die cognovi meque a te diligi iudicavi.
从认识你的那一天起,我就爱戴你,并判断我也为你所爱戴。
tuus deinde discessus isque diuturnus ambitio nostra et vitae dissimilitudo non est passa voluntates nostras consuetudine conglutinari; tuum tamen erga me animum agnovi multis annis ante bellum civile, cum Caesar esset in Gallia.
此后,你的离开,而且是长期的离开,我们的政治抱负以及生活方式的不同,未允许我们的情谊通过日常交往而牢固结合;然而,在内战爆发前多年,当恺撒还在高卢时,我就体会到了你对我的深情厚意。
quod enim vehementer mihi utile esse putabas nec inutile ipsi Caesari perfecisti, ut ille me diligeret, coleret, haberet in suis.
因为,凡是你认为对我极其有用、对恺撒本人也并非无益的事情,你都促成了,即让他喜爱我、尊重我,并把我列为他的亲信。
multa praetereo quae temporibus illis inter nos familiarissime dicta, scripta, communicata sunt; graviora enim consecuta sunt.
当时我们在极亲密的状态下所说、所写、所交流的许多事情,我就略去不提了;因为更重大的事情接踵而至。
§11.27.3et initio belli civilis cum Brundisium versus ires ad Caesarem, venisti ad me in Formianum.
内战之初,当你前往布伦迪西乌姆去见恺撒时,你曾到福尔米亚的庄园拜访我。
primum hoc ipsum quanti, praesertim temporibus illis! deinde oblitum me putas consili, sermonis, humanitatis tuae? quibus rebus interesse memini Trebatium.
首先,单是这件事在当时是何等宝贵,尤其是在那种时期! 其次,你以为我忘记了你的建议、谈话和友善吗? 我记得特雷巴提乌斯也参与了这些活动。
nec vero sum oblitus litterarum tuarum quas ad me misisti, cum Caesari obviam venisses in agro, ut arbitror, Trebulano.
我也的确没有忘记你送给我的信,那是在你,依我看是在特雷布拉地区,前去迎接恺撒时写给我的。
§11.27.4secutum illud tempus est, cum me ad Pompeium proficisci sive pudor meus coegit sive officium sive fortuna.
接踵而来的是那个时期,当时不论是我的羞耻心、责任感还是命运,都迫使我动身去投奔庞培。
quod officium tuum, quod studium vel in absentem me vel in praesentis meos defuit? quem porro omnes mei et mihi et sibi te amiciorem iudicaverunt? veni Brundisium.
无论对于不在身边的我,还是对于留在此处的我的家人,你的何种职责、何种热忱曾有过缺失? 此外,我的所有家人中,有谁不判定你对我以及对他们自己而言是更亲密的朋友呢? 我到了布伦迪西乌姆。
oblitumne me putas qua celeritate, ut primum audieris, ad me Tarento advolaris, quae tua fuerit adsessio, oratio, confirmatio animi mei fracti communium miseriarum metu?
你以为我忘记了,你一听说消息就以何等的神速从塔兰托飞奔到我身边,你是如何陪伴在我的侧旁,如何对我说话,如何鼓舞我那因恐惧共同的悲惨遭遇而破碎的心灵吗?
§11.27.5tandem aliquando Romae esse coepimus.
终于,我们开始身处罗马。
quid defuit nostrae familiaritati? in maximis rebus quonam modo gererem me adversus Caesarem usus tuo consilio sum, in reliquis officio.
我们的亲密交往还缺少什么呢? 在最重大的事情上,关于如何应对恺撒,我听取了你的建议;在其他事情上,我得到了你的协助。
cui tu tribuisti excepto Caesare praeter me ut domum ventitares horasque multas saepe suavissimo sermone consumeres, tum cum etiam, si meministi, ut haec filosofou/mena scriberem tu me impulisti? post Caesaris reditum quid tibi maiori curae fuit quam ut essem ego illi quam familiarissimus? quod effeceras.
除了恺撒之外,你还曾对谁像对我一样经常登门造访,并经常在极其愉快的谈话中消磨许多小时? 甚至在那时,如果你还记得的话,还是你促使我写下这些哲学著作(filosofou/mena)的。 在恺撒归来后,你最关心的除了让我与他尽可能亲密之外,还有什么呢? 而这你也已经做到了。
§11.27.6quorsum igitur haec oratio longior quam putaram? quia sum admiratus te, qui haec nosse deberes, quicquam a me commissum, quod esset alienum nostra amicitia, credidisse.
那么,这番话为什么比我预想的要长呢? 因为我很惊讶,本该知道这些的你,竟然相信了我曾做过任何违背我们友谊的事情。
nam praeter haec quae commemoravi, quae testata sunt et inlustria, habeo multa occultiora, quae vix verbis exsequi possum.
因为除了我提到的这些已经证实且显而易见的事以外,我还有许多更隐秘的事,几乎无法用语言来表达。
omnia me tua delectant sed maxime maxima cum fides in amicitia, consilium, gravitas, constantia tum lepos, humanitas, litterae.
你的一切都令我喜悦,但最令我喜悦的,不仅是你在友谊中极大的忠诚、你的建议、分量和恒心,还有你的幽默、人情味以及学识。
§11.27.7quapropter (redeo nunc ad querelam) ego te suffragium tulisse in illa lege primum non credidi; deinde, si credidissem, numquam id sine aliqua iusta causa existimarem te fecisse.
因此(现在回到你的怨言上来),我首先并不相信你对那项法律投了赞成票;其次,即使我相信了,我也绝不会认为你做这件事没有某种正当的理由。
dignitas tua facit ut animadvertatur quicquid facias, malevolentia autem hominum ut non nulla durius quam a te facta sint proferantur.
你的声望使得你的一举一动都受到关注,而人们的恶意则使得有些事情被以比你实际所做更严苛的方式传播。
ea tu si non audis, quid dicam nescio; equidem, si quando audio, tam defendo quam me scio a te contra iniquos meos solere defendi.
如果你没有听闻这些,我不知道该说什么;至于我,如果听到这些,我会极力为你辩护,就像我知道自己经常被你保护免受那些对我不公之人伤害一样。
defensio autem est duplex; alia sunt quae liquido negare soleam, ut de isto ipso suffragio, alia quae defendam a te pie fieri et humane, ut de curatione ludorum.
辩护是双重的:有些事情我会断然否定,比如关于那次投票本身;另一些事情我会辩护说你是出于责任和善意而为,比如关于竞技会的管理。
§11.27.8sed te, hominem doctissimum, non fugit, si Caesar rex fuerit (quod mihi quidem videtur), in utramque partem de tuo officio disputari posse, vel in eam qua ego soleo uti, laudandam esse fidem et humanitatem tuam, qui amicum etiam mortuum diligas, vel in eam qua non nulli utuntur, libertatem patriae vitae amici anteponendam.
但是,作为极博学之人的你不会不明白,如果恺撒曾是国王(在我看来确实如此),那么关于你的职责,可以从两方面进行争辩:一方面是我通常采用的,即你的忠诚和人情味应当受到赞扬,因为你甚至爱戴已经死去的友人;另一方面是某些人所采用的,即祖国的自由应当优先于朋友的生命。
ex his sermonibus utinam essent delatae ad te disputationes meae! illa vero duo, quae maxima sunt laudum tuarum, quis aut libentius is quam ego commemorat aut saepius, te et non suscipiendi belli civilis gravissimum auctorem fuisse et moderandae victoriae? in quo qui mihi non adsentiretur inveni neminem.
在这些谈话中,但愿我的这些争辩已被传达给你! 至于那两件可以说是你最大荣耀的事情,谁能比我更乐意或更频繁地提及呢:即你是既不赞成发动内战,又主张节制胜利的最有分量的建议者? 在这一点上,我没有发现有谁不同意我的看法。
qua re habeo gratiam Trebatio, familiari nostro, qui mihi dedit causam harum litterarum; quibus nisi credideris, me omnis offici et humanitatis expertem iudicaris;
因此,我感谢我们的好友特雷巴提乌斯,是他给了我写这封信的契机;如果你不相信这封信,你就会判定我缺乏一切责任感和人情味。
quo nec mihi gravius quicquam potest esse nec te alienius.
而这对我来说是最沉重的,对你来说也是最不相称的。

词汇与语法注释

  1. 11.27.1nihil sibi longius fuisse quam ut me videret — `nihil longius fuisse quam ut...` 是拉丁语的一个惯用表达,意思是“没有什么比……更令人渴望的了”。在句法上,这是间接引语中的“宾格加不定式”结构,依赖于省略的说话动词(如 dicit 等)。
  2. 11.27.2quod enim vehementer mihi utile esse putabas nec inutile ipsi Caesari perfecisti, ut ille me diligeret — 关系从句 `quod ... putabas` 作为不带先行词的名词性从句,作动词 `perfecisti` 的直接宾语。随后的 `ut` 从句(`ut ille me diligeret...`)是一个同位语名词性从句,具体解释所达成的成果内容。
  3. 11.27.7si credidissem, numquam id sine aliqua iusta causa existimarem te fecisse — 这是一个混合型的违背事实条件句。条件从句中的 `credidissem`(过去完成时虚拟语气)表示对过去事实的相反假设,而主句中的 `existimarem`(未完成过去时虚拟语气)则表示现在持续的精神状态(“我现在也不会认为”)。
  4. 11.27.8si Caesar rex fuerit — `fuerit` 可以解析为完成时虚拟语气或将来完成时直陈语气。在此语境下,西塞罗正将恺撒的独裁统治作为事实上的君主制来反思和假设,因此将其理解为表示过去假定事实的完成时虚拟语气最为自然:“如果恺撒确实曾是国王的话”。

引用这一段

西塞罗, 致友人书信集 §11.27.1-11.27.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:11.27.1-11.27.8

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。