Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §10.30.1-10.30.5

ガルバによるフォルム・ガッロールムの戦勝報告

230 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

ガルバがキケロに対し、4月14日に発生したフォルム・ガッロールムの戦いにおける、アントニウス軍との激しい戦闘とその劇的な勝利の経緯を詳細に報告する。

§10.30.1A. d. xviii K. Mai. , quo die Pansa in castris Hirti erat futurus, cum quo ego eram (nam ei obviam processeram millia passus centum, quo maturius veniret), Antonius legiones eduxit duas, secundam et quintam tricesimam, et cohortis praetorias duas, unam suam, alteram Silani, et evocatorum partem.
4月14日、パンサがヒルティウスの陣営に到着する予定であり、私が彼と同道していたその日(というのも、彼がより早く到着できるように、私は彼を迎えに100マイル進み出ていたからである)、アントニウスは二つの軍団、すなわち第2軍団と第35軍団、そして二つの近衛大隊、すなわち自身のものとシラヌスのもの、およびエウォカティの一部を率い出た。
ita obviam venit nobis, quod nos quattuor legiones tironum habere solum arbitrabatur.
このようにして彼は、私たちが新兵の4個軍団しか連れていないとばかり思っていたため、私たちを迎え撃つべくやって来た。
sed noctu, quo tutius venire in castra potuissemus, legionem Martiam, cui ego praeesse solebam, et duas cohortis praetorias miserat Hirtius nobis.
しかし夜間に、私たちがより安全に陣営に到着できるようにと、ヒルティウスは、私がかつて指揮していたマリティウス軍団と、二つの近衛大隊を私たちの元に送ってくれていた。
§10.30.2Cum equites Antoni apparuissent, contineri neque legio Martia neque cohortes praetoriae potuerunt;
アントニウスの騎兵たちが姿を現したとき、マリティウス軍団も近衛大隊も抑制することができなかった。
quas sequi coepimus coacti, quoniam retinere eas non potueramus.
それらを押しとどめることができなかったため、私たちはやむえずその後を追い始めた。
Antonius ad forum Gallorum suas copias continebat neque sciri volebat se legiones habere;
アントニウスはフォルム・ガッロールムに自身の軍勢を留め置いており、自分が軍団を擁していることを知られたくないと考えていた。
tantum equitatum et levem armaturam ostendebat.
彼は騎兵と軽装兵だけを見せていた。
postea quam vidit se invito legionem ire Pansa, sequi se duas legiones iussit tironum.
パンサは、自分が望まないのに軍団が進んでいくのを見て、新兵の2個軍団に自分に従うよう命じた。
postea quam angustias paludis et silvarum transiimus, acies est instructa a nobis xii cohortium;
湿地と森の狭い通路を通過した後、私たちは12個大隊からなる戦列を整えた。
nondum venerant legiones duae:
2個の軍団はまだ到着していなかった。
§10.30.3repente Antonius in aciem suas copias de vico produxit et sine mora concurrit.
突如としてアントニウスは村から自分の軍勢を戦列へと引き出し、遅滞なく激突した。
primo ita pugnatum est, ut acrius non posset ex utraque parte pugnari;
最初は、双方ともこれ以上激しく戦うことはできないというほどに戦われた。
etsi dexterius cornu, in quo ego eram cum Martiae legionis cohortibus octo, impetu primo fugaverat legionem xxxv Antoni, ut amplius passus D ultra aciem, quo loco steterat, processerit.
もっとも、私がマリティウス軍団の8個大隊と共にいた右翼は、最初の突撃でアントニウスの第35軍団を敗走させ、彼らが陣取っていた元の戦列を越えて500歩以上前進した。
itaque cum equites nostrum cornu circumire vellent, recipere me coepi et levem armaturam opponere Maurorum equitibus, ne aversos nostros adgrederentur.
それゆえ、敵の騎兵が私たちの翼を包囲しようとしたとき、私は退却し始め、彼らが背後から我が軍を襲うことのないよう、ムーア人の騎兵に対して軽装兵を配置した。
interim video me esse inter Antonianos Antoniumque post me esse aliquanto.
その間、私は自分がアントニウスの兵たちの間に挟まれており、アントニウス自身が私の少し後ろにいることに気づいた。
repente equum immisi ad eam legionem tironum, quae veniebat ex castris, scuto reiecto.
私は突如、盾を背中に回し、陣営からやって来つつあったあの新兵軍団へと馬を走らせた。
Antoniani me insequi; nostri pila coicere velle.
アントニウスの兵たちは私を追撃し、我が兵たちは槍を投げようとした。
ita nescio quo fato sum servatus, quod sum cito a nostris cognitus.
このようにして、私はどのような運命のいたずらか、我が兵たちにすぐに私だと認識されたおかげで命を救われた。
§10.30.4in ipsa Aemilia, ubi cohors Caesaris praetoria erat, diu pugnatum est.
アエミリア街道そのものの上、カエサルの近衛大隊がいた場所では、長い間戦闘が続いた。
cornu sinisterius, quod erat infirmius, ubi Martiae legionis duae cohortes erant et to cohors praetoria, pedem referre coeperunt, quod ab equitatu circumibantur, quo vel plurimum valet Antonius.
より弱体であった左翼は、マリティウス軍団の2個大隊と近衛大隊がいたが、アントニウスが最も強みとする騎兵に包囲されたため、後退し始めた。
Cum omnes se recepissent nostri ordines, recipere me novissimus coepi ad castra.
我が軍の全ての隊列が退却したとき、私は最後尾で陣営へと退却し始めた。
Antonius tamquam victor castra putavit se posse capere.
アントニウスは自分が勝者であるかのように思い込み、陣営を奪取できると考えた。
quo cum venit, compluris ibi amisit nec egit quicquam.
彼がそこに到達したとき、多くの兵をそこで失い、何も達成できなかった。
audita re Hirtius cum cohortibus xx veteranis redeunti Antonio in sua castra occurrit copiasque eius omnis delevit, fugavit eodemque loco, ubi erat pugnatum, ad forum Gallorum;
この知らせを聞いたヒルティウスは、20個の退役兵大隊を率い、自身の陣営へと戻る途中のアントニウスを迎え撃ち、その軍勢をすべて壊滅させて敗走させた。 場所はかつて戦闘が行われたのと同じフォルム・ガッロールムであった。
Antonius cum equitibus hora noctis quarta se in castra sua ad Mutinam recepit;
アントニウスは騎兵とともに夜の第四時にムティナの自陣へと退却した。
§10.30.5Hirtius in ea castra redit, unde Pansa exierat, ubi duas legiones reliquerat, quae ab Antonio erant oppugnatae.
ヒルティウスは、パンサが出発したあの陣営、すなわちアントニウスによって攻撃されていた2個軍団を彼が残しておいた陣営へと戻った。
sic partem maiorem suarum copiarum Antonius amisit veteranarum;
このようにしてアントニウスは、自軍の退役兵部隊の大部分を失った。
nec id tamen sine aliqua iactura cohortium praetoriarum nostrarum et legionis Martiae fieri potuit.
しかし、これは我が軍の近衛大隊とマリティウス軍団の少なからぬ損失なしには成し遂げられなかった。
Aquilae duae, signa Lx sunt relata Antoni;
アントニウスの軍から、2本の軍鷲旗、60本の軍旗が回収された。
res bene gesta est.
戦いは見事に運んだ。
A. d. xvii K. Mai. ex castris.
4月15日、陣営にて。

語釈・文法注

  1. 10.30.1A. d. xviii K. Mai. — `ante diem duodevicesimum Kalendas Maias`の略。4月14日を指す。本来は`die duodevicesimo ante Kalendas Maias`(5月1日の18日前、ローマの inclusive counting では4月14日)となるべき箇所が、前置詞 `ante` が文頭に引き出され、その後の名詞句全体が対格(`diem duodevicesimum`)に引きずられるという、ラテン語の日付表記特有の慣用的格変化を示している。
  2. 10.30.1quo maturius veniret — 比較級(`maturius`)を伴う目的節において、接続詞 `ut` の代わりに代名詞の奪格に由来する `quo` が用いられている例。接続法未完了過去 `veniret` を伴い、「彼がより早く到着できるように」という目的を表す。
  3. 10.30.2se invito — 代名詞 `se`(Pansaを指す)と形容詞 `invito`(不本意な、望まない)からなる独立奪格。一般に分詞を伴う独立奪格だが、存在動詞の分詞が欠如しているため、名詞・代名詞と形容詞のみで「〜が望まないのに」「〜の意に反して」という譲歩・状況の副詞句を形成する。
  4. 10.30.3Antoniani me insequi; nostri pila coicere velle. — 主動詞の位置に不定詞(`insequi`, `velle`)が用いられる「歴史的不定詞(historical infinitive)」の構文。緊迫した戦闘描写や急速な事態の進展を生き生きと表現するために用いられ、意味上は直説法未完了過去(あるいは完了過去)と同等であり、主語(`Antoniani`, `nostri`)は主格に置かれる。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §10.30.1-10.30.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:10.30.1-10.30.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。