Humanitext Reader

キケロ · アカデメイア派 §1.12-1.17

新旧アカデメイア派と哲学の歴史に関するウァロの概説

3 / 8 箇所 · ラテン語

要旨

キケロとウァロは、古いアカデメイア派から新しいアカデメイア派への転向をめぐって議論を交わす。その後、ウァロはソクラテスに始まる哲学の歴史的展開と、プラトン以降のアカデメイア派・逍遙派の成立過程を概説する。

§1.12Brutus quidem noster excellens omni genere laudis sic philosophiam Latinis litteris persequitur nihil ut isdem de rebus Graeca desideres;
私たちのブルトゥスは、あらゆる称賛において優れており、ラテン語の文献で哲学を非常に見事に追求しているので、同じ事柄についてギリシア語の著作を必要としないほどです。
et eandem quidem sententiam sequitur quam tu, nam Aristum Athenis audivit aliquamdiu, cuius tu fratrem Antiochum.
そして彼はまさにあなたと同じ学説に従っています。 というのも、彼はアテナイでアリストスにしばらく師事し、あなたは彼の兄弟であるアンティオコスに師事したからです。
quam ob rem da quaeso te huic etiam generi litterarum.
ですから、どうかお願いですから、あなたもこのジャンルの文学に身を捧げてください。
§1.13Tum ille: 'Istuc quidem considerabo, nec vero sine te.
」そこで彼は言いました。 「そのことは確かに考慮しよう、しかも決して君なしでではなくね。
sed de te ipso quid est' inquit "quod audio?" "Quanam" inquam "de re?" "Relictam a te veterem Academiam" inquit, "tractari autem novam.
しかし、君自身については、私が耳にしていることは何なのだね? 」と彼は言いました。 「一体どのようなことについてですか? 」と私は言いました。 「君によって古いアカデメイア派が見捨てられ、新しいアカデメイア派が支持されているということだよ」と彼は言いました。
" "Quid ergo" inquam "Antiocho id magis licuerit nostro familiari, remigrare in domum veterem e nova, quam nobis in novam e vetere? certe enim recentissima quaeque sunt correcta et emendata maxime.
「では」と私は言いました。 「私たちの友人アンティオコスが、新しい(アカデメイア)から古い家へと戻ることが、私たちに古いものから新しいものへと移ることよりも許されるべきだった、という理由がどこにあるでしょうか。 確かに、すべて最も新しいものが最も修正され、改善されているのですから。
quamquam Antiochi magister Philo, magnus vir ut tu existimas ipse, †negaret in libris, quod coram etiam ex ipso audiebamus, duas Academias esse, erroremque eorum qui ita putarent coarguit.
けれども、アンティオコスの師であるピロンは、あなた自身が評価しておられるように偉大な人物ですが、かつて私たちが彼自身から直接聞いていた通り、著書の中で二つのアカデメイア派が存在することを否定し、そのように考える者たちの誤りを論破していました。
" "Est" inquit "ut dicis;
」「君の言う通りだ」と彼は言いました。
sed ignorare te non arbitror quae contra Philonis Antiochus scripserit. "
「しかし、アンティオコスがピロンの説に対して書いたことを、君が知らないとは思わないがね。
§1.14"Immo vero et ista et totam veterem Academiam, a qua absum tam diu, renovari a te nisi molestum est velim" , et simul "adsidamus" inquam "si videtur.
」「それどころか、それらの事柄も、そして私が久しく離れていた古いアカデメイア派の全体も、もしご迷惑でなければ、あなたによって刷新されることを望みます」と言い、同時に「よろしければ、座りましょう」と私は言いました。
" "Sane istuc quidem" inquit, "sum enim admodum infirmus.
「確かにそうしよう」と彼は言いました。 「というのも、私はかなり体が弱っているのだ。
sed videamus idemne Attico placeat fieri a me quod te velle video. " "Mihi vero" ille;
しかし、私が君の望んでいると知ったのと同じことが、アッティクスにとっても私によってなされるのを好ましく思うかどうか、見てみよう。 」「私にとっても、もちろんそうです」と彼(アッティクス)は言いました。
"quid est enim quod malim quam ex Antiocho iam pridem audita recordari et simul videre satisne ea commode dici possint Latine?" Quae cum essent dicta, in conspectu consedimus omnes.
「かつてアンティオコスから聞いたことを思い出し、同時にそれらがラテン語で十分に適切に表現されうるかどうかを見極めること以上に、私が望むことなどあるでしょうか。 」これらの言葉が交わされた後、私たちは皆、向かい合って座りました。
§1.15Tum Varro ita exorsus est: 'Socrates mihi videtur, id quod constat inter omnes, primus a rebus occultis et ab ipsa natura involutis, in quibus omnes ante eum philosophi occupati fuerunt, avocavisse philosophiam et ad vitam communem adduxisse, ut de virtutibus et de vitiis omninoque de bonis rebus et malis quaereret, caelestia autem vel procul esse a nostra cognitione censeret vel, si maxime cognita essent, nihil tamen ad bene vivendum.
そこでウァロは次のように始めました。 「ソクラテスは、万人にとって合意の取れていることですが、彼の前のすべての哲学者たちが没頭していた、隠された、自然そのものに包まれた事柄から初めて哲学を遠ざけ、日常生活へと導いたように私には思われます。 それは、美徳や悪徳、そしておよそ善き事柄や悪しき事柄について探究するためであり、他方で、天上の事柄は私たちの認識から遠く離れているか、あるいは仮に完全に知られたとしても、よく生きることには何ら寄与しないと考えたからです。
§1.16hic in omnibus fere sermonibus, qui ab is qui illum audierunt perscripti varie copioseque sunt, ita disputat ut nihil affirmet ipse refellat alios, nihil se scire dicat nisi id ipsum, eoque praestare ceteris, quod illi quae nesciant scire se putent, ipse se nihil scire id unum sciat, ob eamque rem se arbitrari ab Apolline omnium sapientissimum esse dictum, quod haec esset una hominis sapientia, non arbitrari sese scire quod nesciat.
彼は、彼に師事した人々によって多様かつ詳細に書き残されたほぼすべての対話において、自らは何も断言せず他者を反駁し、自分はただ一つのこと以外は何も知らないと言い、その点において他の人々よりも優れている、なぜなら彼らは知らないことを知っていると思っているが、自分自身は何も知らないというまさにその一つのことを知っているからだ、と議論しています。 そして、まさにその理由から、自分がアポロンによって万人のうちで最も賢いと言われたのだと考えています。 なぜなら、知らないことを知っていると思わないことこそが、人間に唯一可能な知恵だからです。
quae cum diceret constanter et in ea sententia permaneret, omnis eius oratio tantum in virtute laudanda et in hominibus ad virtutis studium cohortandis consumebatur, ut e Socraticorum libris maximeque Platonis intellegi potest.
彼がこれらのことを一貫して語り、その確信にとどまっていたため、彼のすべての弁論は、美徳を称賛することと、人々を美徳の探求へと促すことにのみ費やされました。 このことは、ソクラテス学徒たちの書物、とりわけプラトンの書物から理解されうる通りです。
§1.17Platonis autem auctoritate, qui varius et multiplex et copiosus fuit, una et consentiens duobus vocabulis philosophiae forma instituta est Academicorum et Peripateticorum, qui rebus congruentes nominibus differebant.
しかし、多様で多面的かつ豊かな人物であったプラトンの権威のもとで、実質においては一致しながら名前において異なっていたアカデメイア派と逍遙(ペリパトス)派という二つの名称を持つ、一つで調和した哲学の形態が創設されました。
nam cum Speusippum sororis filium Plato philosophiae quasi heredem reliquisset, duo autem praestantissimo studio atque doctrina, Xenocratem Calchedonium et Aristotelem Stagiritem, qui erant cum Aristotele Peripatetici dicti sunt, quia disputabant inambulantes in Lycio, illi autem, quia Platonis instituto in Academia, quod est alterum gymnasium, coetus erant et sermones habere soliti, e loci vocabulo nomen habuerunt.
というのも、プラトンが姉妹の息子であるスペウシッポスをいわば哲学の相続人として残した一方で、極めて優れた情熱と学識を持つ二人、カルケドンのクセノクラテスとスタゲイロのアリストテレス(彼らはアリストテレスとともに、リュケイオンを歩き回りながら議論したためにペリパトス派と呼ばれました)を残したからです。 他方、あちらの人々は、プラトンの定めた制度に従って、もう一つのギムナシウム(体育場)であるアカデメイアにおいて集会を開き、対話を行うのが常であったため、その場所の名前から名付けられました。
sed utrique Platonis ubertate completi certam quandam disciplinae formulam composuerunt et eam quidem plenam ac refertam, illam autem Socraticam dubitanter de omnibus rebus et nulla affirmatione adhibita consuetudinem disserendi reliquerunt.
しかし、双方はともにプラトンの豊かさに満たされ、ある一定の教義の体系を作り上げ、しかもそれを完全に満たされたものとしましたが、他方で、すべての事柄について疑い深く議論し、いかなる断言もしないというあのソクラテス的な対話の慣習を放棄してしまいました。
ita facta est, quod minime Socrates probabat, ars quaedam philosophiae et rerum ordo et descriptio disciplinae.
こうして、ソクラテスが最も好まなかったことですが、ある種の哲学の体系、そして事物の秩序と、教義の分類が形成されたのです。 」

語釈・文法注

  1. §1.12cuius tu fratrem Antiochum — 関係代名詞 `cuius` の先行詞は `Aristum`。文末には先行する `audivit` に対応する動詞(2人称単数形 `audivisti`)が省略されており、「あなたは彼の(=アリストスの)兄弟であるアンティオコスに[師事した]」という意味になる。
  2. ¦4¦relictam a te veterem Academiam... tractari autem novam — 直前の疑問文 `quid est quod audio?` (私が耳にしていることは何なのか)に対する回答として、対格不定詞構文(AcI)が用いられている。助動詞 `esse`(`relictam esse`)や主節の動詞 `audiri` などの非人称表現が省略されており、全体として「君によって古いアカデメイア派が見捨てられ、新しいアカデメイア派が支持されている[と噂されている]」という二つの対比的な事実を表す。
  3. §1.15nihil tamen ad bene vivendum — 対比関係にある `caelestia autem... censeret` 節の後半部。`caelestia vel procul esse... vel... nihil... [conferre/pertinere]` という構造で、最後の部分に「[よく生きすることには]何ら寄与しない」を意味する不定詞(`conferre` や `pertinere` など)が省略されている。

この箇所を引用する

キケロ, アカデメイア派 §1.12-1.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi045.humanitext-lat1:1.12-1.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。