Humanitext Reader

プラウトゥス · プセウドルス §813-890

料理人の自慢とバリオとの口論

14 / 21 箇所 · ラテン語

要旨

料理人が自らの料理の腕前や奇想天外な調味料を自慢し、バッキスとその泥棒癖や法外な料金について皮肉を交えながら口論するが、最後はバッキスの家に案内されて料理に取り掛かる。

§813eas hérbas herbis aliis porro condiunt:
彼らはその草に、さらに他の草を加えて味付けをするのです。
§814indunt coriandrum, feniculum, alium, atrum holus, §815apponunt rumicem, brassicam, betam, blitum, §816eo láserpici libram pondo diluont, §817teritur sinapis scelera, quae illis qui terunt §818prius quám triverunt oculi ut extillent facit.
コリアンダー、ウイキョウ、ニンニク、野蒜を投入し、スイバ、キャベツ、ビート、アカザを添え、そこにシルフィウムを1ポンドも溶かし込み、実に恐ろしい辛子がすり潰されるのですが、それはすり潰す者たちのすり潰し終わる前に、目から涙を滴らせるのです。
§819ei homines cenas ubi coquont, cum condiunt, §820non condimentis condiunt, sed strigibus, §821vivis convivis intestina quae exedint.
そのような奴らが夕食を作る時、味付けをするにあたっては、調味料で味付けるのではなく、生血を吸う怪鳥をもって味付けるのであり、それは生きている客たちの内臓を食い荒らすのです。
§822hoc hic quidem homines tam brevem vitam colunt, §823quom hasce herbas huius modi in suom alvom congerunt, §824formidulosas dictu, non essu modo.
だからこそ、ここの人々はこれほど短い生涯を送るのです、このような、聞くだけでも恐ろしく、食べるのは言うに及ばない草を、腹の中に詰め込むのですから。
§825quas herbas pecudes non edunt, homines edunt.
獣すら食べない草を、人間が食べているのです。
§826Quid tu? divinis condimentis utere,
お前はどうなのだ?
§827qui prorogare vitam possis hominibus, §828qui ea culpes condimenta?
人々の寿命を延ばすことができるような、神がかり的な調味料を使うとでもいうのか、他の調味料をそうやって非難するからには?
§828bAudacter dicito;
大胆に言ってのけましょう。
§829nam vel ducenos annos poterunt vivere §830meas qui éssitabunt escas quas condivero.
私が味付けをした料理を食べる者たちは、二百年だって生きることができるでしょう。
§831nam egó cocilendrum quando in patinas indidi §832aut cepolendrum aut maccidem aut secaptidem, §833eaepse sese fervefaciunt ilico.
なぜなら、私が鍋の中にコキレンドルムを投入した時や、セポレンドルム、マキス、あるいはセカプティスを入れた時には、それら自体がその場ですぐに沸き立つのです。
§834haec ad Neptuni pecudes condimenta sunt:
これらはネプトゥヌスの獣たちのための調味料です。
§835terrestris pecudes cicimalindro condio, §836hapalocopide aut cataractria.
陸の獣たちには、キキマリンドルム、ハパロコピス、あるいはカタラクトリアで味付けします。
§836bAt te Iuppiter §837dique omnes perdant cum condimentis tuis §838cumque tuis istis omnibus mendaciis.
お前とお前の調味料、そしてお前のその出鱈目のすべてを、ユーピテルをはじめとする神々が滅ぼしてくださるように。
§839Sine sis loqui me.
どうか私に話させてください。
§839bLoquere, atque i in malam crucem.
話すがいい、そして地獄へ落ちろ。
§840Vbi omnes patinae fervont, omnis aperio:
すべての鍋が沸き立つ時、私はそのすべてを開けます。
§841is odos dimissis manibus in caelum volat.
その香りは両手を広げて天へと舞い上がります。
§842Odos dimissis manibus?
両手を広げて香りだと?
§842bPeccavi insciens.
うっかり間違えました。
§843Quidum?
どういうことだ?
§843bDimissis pedibus volui dicere.
「両足を広げて」と言いたかったのです。
§844eum odorem cenat Iuppiter cottidie.
その香りをユーピテルは毎日食べているのです。
§845Si nusquam is coctum, quidnam cenat Iuppiter?
もしお前がどこにも料理をしに行かないなら、ユーピテルは何を食べるのだ?
§846It incenatus cubitum.
夕食を食べずに寝るのです。
§846bI in malam crucem.
地獄へ落ちろ。
§847istacine causa tibi hodie nummum dabo?
そのようなことのために、お前に今日一ヌムスを払うとでもいうのか?
§848Fateór equidem esse me coquom carissumum;
自分がこの上なく高い料理人であることは認めます。
§849verum pro pretio facio ut opera appareat §850mea quo conductus venio.
しかしその価格に応じて、私が雇われてやって来た仕事が際立つようにするのです。
§850bAd furandum quidem.
盗みにおいて際立つということだな。
§851An tu invenire postulas quemquam coquom §852nisi miluinis aut aquilinis ungulis?
あなたはトビやワシのような爪を持たない料理人をどこかで見つけられるとお思いですか?
§853An tu coquinatum te ire quoquam postulas, §854quin ibi constrictis ungulis cenam coquas?
あなたは、爪を固く握りしめずに夕食を作る料理人のところへ行くつもりですか?
§855nunc adeo tu, qui meus es, iam edico tibi, §856ut nostra properes amoliri ómnia,
さて、我が奴隷よ、お前に命じておく、私たちの持ち物を急いですべて片付けるように。
§857tum ut huius oculos in oculis habeas tuis:
そして、こいつの目を常にお前の目の中に留めておくのだ。
§858quoquo hic spectabit, eo tu spectato simul;
こいつがどこを見ようとも、お前も同時にそこを見ろ。
§859si quo hic gradietur, pariter progredimino;
こいつがどこかへ歩みを進めるなら、同時にお前も進め。
§860manum sí protollet, pariter proferto manum:
こいつが手を伸ばすなら、同時にお前も手を伸ばせ。
§861suom sí quid sumet, id tu sinito sumere;
もしこいつが自分の物を持っていこうとするなら、持っていかせろ。
§862si nostrum sumet, tu teneto altrinsecus.
もし私たちの物を取るなら、お前はもう片側から掴んでおけ。
§863si iste ibit, ito, stabit, astato simul;
こいつが行くならお前も行け、立ち止まるなら同時にお前も立ち止まれ。
§864si conquiniscet istic, conquiniscito.
もしこいつがしゃがみ込むなら、お前もしゃがみ込め。
§865item his discipulis privos custodes dabo.
同様に、こいつの弟子たちにもそれぞれに看守をつけてやる。
§866Habe módo bonum animum.
まあ、安心してください。
§866bQuaeso, qui possum, doce,
頼むから教えてくれ。
§867bonum animum habere qui te ad me adducam domum?
お前を我が家に連れていくというのに、どうやって安心していられるのだ?
§868Quia sorbitione faciam ego hodie te mea, §869item ut Medea Peliam concoxit senem, §870quem medicamento et suis venenis dicitur §871fecisse rursus ex sene adulescentulum, §872item ego te faciam.
なぜなら今日、私は自作のスープによって、メーデイアが老いたペリアースを煮たのと同じように、彼女は薬と自らの毒草によって彼を老人から再び若者に変えたと言われていますが、私もあなたをそのようにして差し上げましょう。
§872bEho, an etiam es veneficus?
おいおい、お前は毒薬使いでもあるのか?
§873Immo edepol vero hóminum servator.
とんでもない、神かけて、人間を救う者ですよ。
§873bEhem, §874_875quanti istuc unum me †coquinare perdoces?
ほう、お前が教えてくれるというその「一つ」の料理術のために、私はいくら払えばよいのだ?
§876Quid?
何のことですか?
§876bVt te servem, ne quid surripias mihi.
お前から自分を守り、私のものを何も盗まれないようにするためだ。
§877Si credis, nummo;
私を信じるなら一ヌムスで。
si non, ne mina quidem.
信じないなら一ミナでも教えません。
§878sed utrum tu amicis hodie an inimicis tuis §879daturu’s cenam?
ところで、あなたは今日、友人のためにそれとも敵のために夕食を供するのですか?
§879bPol ego amicis scilicet.
言うまでもなく、友人のためだ。
§880Quin tuós inimicos potius quám amicos vocas?
なぜ友人ではなく、敵を招かないのです?
§881nam ego ita convivis cenam conditam dabo §882hodie atque ita suavi suavitate condiam: §883ut quisque quicque conditum gustaverit, §884ipsus sibi faciam ut digitos praerodat suos.
なぜなら、私は今日、客たちに、このように調味された夕食を出し、このようにこの上なく甘美に仕上げるからです:誰もが味付けされたものを一口でも口にするやいなや、自分自身の指を噛みちぎるようにさせてみせましょう。
§885Quaeso hercle, prius quam quoiquam convivae dabis, §886gustato tute prius et discipulis dato, §887ut praerodatis vostras furtificas manus.
頼むから、客の誰かに食べさせる前に、お前自身が味見をし、お前の弟子たちにも味見をさせて、お前たちのその泥棒稼業の手を噛みちぎるようにしてくれ。
§888Fortasse haec tu nunc mihi non credis quae loquor.
おそらく、あなたは今、私が言っていることを信じていないのでしょう。
§889Molestus ne sis, nimium tinnis;
うるさい、おしゃべりがすぎるぞ。
non taces?
黙らないか?
§890em illíc ego habito.
ほら、そこが我が家だ。
íntro abi et cenam coque.
中に入って夕食を作れ。

語釈・文法注

  1. 817sinapis scelera, quae illis... oculi ut extillent facit — 主節は `teritur sinapis scelera` で、`scelera`(害悪、悪事)は名詞の複数形だが、ここでは `scelerata sinapis`(極悪な辛子)というニュアンスで比喩的に用いられている。関係節内では、`facit` の目的語節となる `ut` 節(`ut oculi extillent`)の主語 `oculi` が `ut` の前に置かれる倒置(hyperbaton)が起きている。
  2. 821quae exedint — `exedint` は `exedo`(食い荒らす)の古風な接続法現在三人称複数形(通常は `exedant`)。先行詞 `strigibus`(吸血怪鳥)の性質を記述する関係節の中で接続法が用いられており、「〜するような(怪鳥)」という意味を表す。
  3. 867bonum animum habere qui te ad me adducam domum? — `habere` は疑問・感嘆の不定詞(infinitivus indignantis)で、「どうして私が安心していられようか(いや、いられない)」という強い不満や不信を表す。`qui` は疑問副詞「どうして、どのようにして」で、全体としてバッキスの不信感を強調している。
  4. 874_875quanti istuc unum me... perdoces? — `quanti` は価値・価格を表す属格(genitivus pretii)で、「いくらで、どれほどの代償で」を表す。動詞 `perdoces`((徹底的に)教える)が取る二重対格(教える対象の `me` と、教える内容の `istuc unum`)を伴い、「その一事(泥棒対策)を私に教えるのに、いくら要求するのか」という問いになっている。

この箇所を引用する

プラウトゥス, プセウドルス §813-890. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0119.phi016.humanitext-lat2:813-890

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。