§8.1#1## Θ.
Μετὰ δὲ ταῦτα περὶ τάξεως, καὶ πῶς δεῖ ἐρωτᾶν, λεκτέον.
Θ. この後は、順序およびどのように質問すべきかについて述べねばならない。
Δεῖ δὲ πρῶτον μὲν ἐρωτηματίζειν μέλλοντα τὸν τόπον εὑρεῖν ὅθεν ἐπιχειρητέον, δεύτερον δὲ ἐρωτηματίσαι καὶ τάξαι καθ᾿ ἕκαστα πρὸς ἑαυτόν, τὸ δὲ λοιπὸν καὶ τρίτον εἰπεῖν ταῦτα ἤδη πρὸς ἕτερον.
質問しようとする者は、第一に、そこから論駁を試みるべき論題(トポス)を見出すこと、第二に、個々の質問を自分自身の中で構築し順序づけること、そして最後、第三に、これらを今度は相手に対して述べるべきである。
Μέχρι μὲν οὖν τοῦ εὑρεῖν τὸν τόπον ὁμοίως τοῦ φιλοσόφου καὶ τοῦ διαλεκτικοῦ ἡ σκέψις, τὸ δ᾿ ἤδη ταῦτα τάττειν καὶ ἐρωτηματίζειν ἴδιον τοῦ διαλεκτικοῦ·
したがって、論題を見出すことまでは、哲学者の探究と弁証家の探究は同様であるが、これらをすでに順序づけ、質問の形にすることは弁証家に固有である。
πρὸς ἕτερον γὰρ πᾶν τὸ τοιοῦτον, τῷ δὲ φιλοσόφῳ καὶ ζητοῦντι καθ᾿ ἑαυτὸν οὐδὲν μέλει, ἐὰν ἀληθῆ μὲν ᾖ καὶ γνώριμα δι᾿ ὧν ὁ συλλογισμός, μὴ θῇ δ᾿ αὐτὰ ὁ ἀποκρινόμενος διὰ τὸ σύνεγγυς εἶναι τοῦ ἐξ ἀρχῆς καὶ προορᾶν τὸ συμβησόμενον·
なぜなら、そのようなことはすべて他者に対するものだからであり、一方で自分自身で探究している哲学者にとっては、推論の基礎となる前提が真であり、かつよく知られたものであるならば、答える者が、それが最初の論点に近いことや、結果として何が生じるかを見通していることによって、それを認めない(置かない)としても、何ら気にする必要はないからである。
ἀλλ᾿ ἴσως κἂν σπουδάσειεν ὅτι μάλιστα γνώριμα καὶ σύνεγγυς εἶναι τὰ ἀξιώματα·
むしろおそらく、前提(アクシオーマ)が極めてよく知られたものであり、かつ最初の論点に近いものであることを、できる限り熱心に望むであろう。
ἐκ τούτων γὰρ οἱ ἐπιστημονικοὶ συλλογισμοί.
なぜなら、これらから学問的な推論が成り立つからである。
Τοὺς μὲν οὖν τόπου ὅθεν δεῖ λαμβάνειν, εἴρηται πρότερον·
さて、前提を得るべき論題については、以前に述べられた。
περὶ τάξεως δὲ καὶ τοῦ ἐρωτηματίσαι λεκτέον διελόμενον τὰς προτάσεις, ὅσαι ληπτέαι παρὰ τὰς ἀναγκαίας.
順序および質問の形にすることについては、必要不可欠な前提とは別に、取り入れられるべき前提がいくつあるかを分類した上で述べねばならない。
Ἀναγκαῖαι δὲ λέγονται δι᾿ ὧν ὁ συλλογισμὸς γένεται.
必要不可欠な前提とは、それらを通じて推論が成り立つものを言う。
Αἱ δὲ παρὰ ταύτας λαμβανόμεναι τέτταρές εἰσιν·
これらとは別に取り入れられる前提には、四つの種類がある。
ἢ γὰρ ἐπαγωγῆς χάριν τοῦ δοθῆναι τὸ καθόλου, ἢ εἰς ὄγκον τοῦ λόγου, ἢ πρὸς κρύψιν τοῦ συμπεράσματος, ἢ πρὸς τὸ σαφέστερον εἶναι τὸν λόγον.
すなわち、普遍的なものが与えられるための帰納のため、あるいは議論に重みを持たせる(ふくらませる)ため、あるいは結論を隠すため、あるいは議論をより明確にするためである。
Παρὰ δὲ ταύτας οὐδεμίαν ληπτέον πρότασιν, ἀλλὰ διὰ τούτων αὔξειν καὶ ἐρωτηματίζειν πειρατέον.
これら以外の前提は取り入れるべきではなく、これらを通じて(議論を)拡張し、質問するように試みなければならない。
Εἰσὶ δ᾿ αἱ πρὸς κρύψειν ἀγῶνος χάριν· ἀλλ᾿ ἐπειδὴ πᾶσα ἡ τοιαύτη πραγματεία πρὸς ἕτερόν ἐστιν, ἀνάγκη καὶ ταύταις χρῆσθαι.
隠すための前提は競争(アゴーン)のためであるが、このような探究はすべて他者に対するものであるため、これらをも用いることが必要である。
Τὰς μὲν οὖν ἀναγκαίας, δι᾿ ὧν ὁ συλλογισμός, οὐκ εὐθὺς προτατέον, ἀλλ᾿ ἀποστατέον ὅτι ἀνωτάτω, οἷον μὴ τῶν ἐναντίων ἀξιοῦντα τὴν αὐτὴν ἐπιστήμην, ἂν τοῦτο βούληται λαβεῖν, ἀλλὰ τῶν ἀντικειμένων·
それゆえ、推論がそこから成り立つ必要不可欠な前提は、直ちに提示すべきではなく、できる限り遠く離れたところから始めねばならない。 例えば、もし「反対の性質のものについては同一の知識がある」ということを得たいのなら、これを要求するのではなく、「対立するもの(対置されるもの)」を要求すべきである。
τεθέντος γὰρ τούτου, καὶ ὅτι τῶν ἐναντίων ἡ αὐτὴ συλλογιεῖται, ἐπειδὴ ἀντικείμενα τὰ ἐναντία.
なぜなら、これが認められれば、反対の性質のものは対立するものの一部であるため、反対の性質のものについても同一の知識がある、ということが推論されるからである。
Ἃν δὲ μὴ τιθῇ, δι᾿ ἐπαγωγῆς ληπτέον, προτείνοντα ἐπὶ τῶν κατὰ μέρος ἐναντίων.
もし相手がこれを認めないならば、個々の反対の性質のものにおける帰納を通じてこれを得る(提示する)べきである。
Ἣ γὰρ διὰ συλλογισμοῦ ἢ δι᾿ ἐπαγωγῆς τὰς ἀναγκαίας ληπτέον, ἢ τὰς μὲν ἐπαγωγῇ τὰς δὲ συλλογισμῷ, ὅσαι δὲ λίαν προφανεῖς εἰσί, καὶ αὐτὰς προτείνοντα·
なぜなら、必要不可欠な前提は、推論を通じてか帰納を通じてかのいずれかで得るべきであり、あるいはあるものは帰納によって、他のものは推論によって得るべきであり、極めて明白なものについては直接提示すべきだからである。
ἀδηλότερόν τε γὰρ ἀεὶ ἐν τῇ ἀποστάσει καὶ τῇ ἐπαγωγῇ τὸ συμβησόμενον, καὶ ἅμα τὸ αὐτὰς τὰς χρησίμους προτεῖναι καὶ μὴ δυνάμενον ἐκείνως λαβεῖν ἕτοιμον.
すなわち、遠く離れることや帰納においては、結果として何が生じるかが常に不明瞭になりやすく、同時に、もしそのような方法で得ることができない場合でも、有用な前提そのものを直接提示する用意があるからである。
Τὰς δὲ παρὰ ταύτας εἰρημένας ληπτέον μὲν τούτων χάριν, ἑκάστῃ δ᾿ ὧδε χρηστέον, ἐπάγοντα μὲν ἀπὸ τῶν καθ᾿ ἕκαστον ἐπὶ τὸ καθόλου καὶ τῶν γνωρίμων ἐπὶ τὰ ἄγνωστα·
これら以外のものとして述べられた前提は、これらの目的のために得るべきであり、それぞれ次のように用いねばならない。 帰納を行う場合は、個々の事例から普遍的なものへ、また知られているものから知られていないものへと進むべきである。
γνώριμα δὲ μᾶλλον τὰ κατὰ τὴν αἴσθησιν, ἢ ἁπλῶς ἢ τοῖς πολλοῖς.
知られているものとは、無条件に、あるいは多くの人々にとって、感覚によって捉えられるもののことである。
Κρύπτοντα δὲ προσυλλογίζεσθαι δι᾿ ὧν ὁ συλλογισμὸς τοῦ ἐξ ἀρχῆς μέλλει γίνεσθαι, καὶ ταῦτα ὡς πλεῖστα.
また、隠す場合は、本来の(最初の)結論の推論がそこから生じることになる前提を、あらかじめ推論(予備推論)しておくべきであり、これらをできるだけ多く用意すべきである。
Εἴη δ᾿ ἂν τοῦτο, εἴ τις μὴ μόνον τὰς ἀναγκαίας ἀλλὰ καὶ τῶν πρὸς ταύτας χρησίμων τινὰ συλλογίζοιτο.
これは、必要不可欠な前提だけでなく、これらにとって有用な前提のいくつかも推論するならば可能となる。
Ἔτι τὰ συμπεράσματα μὴ λέγειν, ἀλλ᾿ ὕστερον ἀθρόα συλλογίζεσθαι·
さらに、結論を先に言うのではなく、後でまとめて推論すべきである。
οὕτω γὰρ ἂν πορρωτάτω ἀποστήσειε τῆς ἐξ ἀρχῆς θέσεως.
そうすれば、最初の提言から最も遠く離すことができるからである。
Καθόλου δ᾿ εἰπεῖν, οὕτω δεῖ ἐρωτᾶν τὸν κρυπτικῶς πυνθανόμενον, ὥστ᾿ ἠρωτημένου τοῦ παντὸς λόγου καὶ εἰπόντος τὸ συμπέρασμα ζητεῖσθαι τὸ διὰ τί.
総じて言うなら、隠蔽しながら質問する者は、議論の全体が質問され、結論が言われた後で、「なぜそうなるのか」という理由が問われるような方法で質問しなければならない。
Τοῦτο δ᾿ ἔσται μάλιστα διὰ τοῦ λεχθέντος ἔμπροσθεν τρόπου·
これは、先ほど述べられた方法によって最もよく可能となる。
μόνου γὰρ τοῦ ἐσχάτου ῥηθέντος συμπεράσματος ἄδηλον πῶς συμβαίνει, διὰ τὸ μὴ προορᾶν τὸν ἀποκρινόμενον ἐκ τίνων συμβαίνει, μὴ διαρθρωθέντων τῶν πρότερον συλλογισμῶν.
なぜなら、最後の結論だけが述べられると、どのようにしてそれが生じるかが不明瞭になるからである。
Ἥκιστα δ᾿ ἂν διαρθροῖτο ὁ συλλογισμὸς τοῦ συμπεράσματος μὴ τὰ τούτου λήμματα ἡμῶν τιθέντων, ἀλλ᾿ ἐκεῖνα ὑφ᾿ ὧν ὁ συλλογισμὸς γίνεται.
それは、以前の推論が明確に区分(構造化)されていないため、答える者がどのような前提からそれが生じるかを見通せないからである。 結論を導く推論は、我々がその直接の前提を置くのではなく、推論がそこから成り立つような前提を置くことによって、最も構造化されにくくなる。
Χρήσιμον δὲ καὶ τὸ μὴ συνεχῆ τὰ ἀξιώματα λαμβάνειν ἐξ ὧν οἱ συλλογισμοί, ἀλλ᾿ ἐναλλὰξ τὸ πρὸς ἕτερον καὶ ἕτερον συμπέρασμα·
また、そこから推論が成り立つ前提(アクシオーマ)を連続して取り入れるのではなく、一方の結論に対するものと、他方の結論に対するものとを交互に取り入れることも有益である。
τιθεμένων γὰρ τῶν οἰκείων παρ᾿ ἄλληλα μᾶλλον τὸ συμβησόμενον ἐξ αὐτῶν προφανές.
なぜなら、密接に関連する前提が隣り合わせに置かれると、そこから結果として生じるものがより明白になってしまうからである。