§16.8Τῶν περὶ τὴν κλεψύδραν συμβαινόντων τὸ μὲν ὅλον ἔοικεν αἴτιον εἶναι καθάπερ Ἀναξαγόρας λέγει·
水時計(クレプシドラ)に関して起こることについて、全体としてはアナクサゴラスが言う通りのことが原因であるように思われる。
ὁ γὰρ ἀήρ ἐστιν αἴτιος, ἐναπολαμβανόμενος ἐν αὐτῇ, τοῦ μὴ εἰσιέναι τὸ ὕδωρ ἐπιληφθέντος τοῦ αὐλοῦ.
というのも、空気(がその中に閉じ込められ、管が塞がれたときに、水が入ってこないことの原因であるからだ。
οὐ μὴν ἀπλῶς γε αἴτιος κἂν γάρ τις αὐτὴν πλαγίαν ἐνῇ εἰς τὸ ὕδωρ, ἐπιλαβὼν τὸν αὐλόν, εἴσεισι τὸ ὕδωρ.
しかし、単純にそうであるわけではない。 なぜなら、もし人が管を塞いでそれを斜めに水の中に浸したとしても、水は入ってくるからである。
διόπερ οὐ λέγεται ὑπ’ αὐτοῦ ἱκανῶς ᾗ αἴτιόν ἐστιν.
それゆえ、彼(アナクサゴラス)によって、それがどのように原因であるかが十分に語られてはいない。
ἔστι δὲ αἴτιον μέν, καθάπερ εἴρηται, ὁ ἀήρ·
しかし、言われたように原因は空気である。
οὗτος δὲ ὠθούμενός τε καὶ καθ’ ἑαυτὸν φερόμενος καὶ μὴ βιαζόμενος ἐπ’ εὐθείας πέφυκεν φέρεσθαι, καθάπερ καὶ ἄλλα στοιχεῖα.
そしてこれは、押されたり、それ自体で運動したり、強制されたりしないときには、他の元素と同様に、直線的に進む性質を持っている。
πλαγίας μὲν οὖν βαφείσης τῆς κλεψύδρας, διὰ τῶν ἐναντίων τοῖς ἐν τῷ ὕδατι τρυπημάτων ἐπ’ εὐθείας μένων ὑπὸ τοῦ ὕδατος ἐξέρχεται, ὑποχωροῦντος δὲ αὐτοῦ τὸ ὕδωρ εἰσέρχεται·
したがって、水時計が斜めに浸されたときには、[空気は]水の中にある穴とは反対側の穴を通って、直線上に留まりながら水によって押し出され、空気が退くにつれて水が入ってくる。
ὀρθῆς δὲ εἰς τὸ ὕδωρ βαφείσης τῆς κλεψύδρας, οὐ δυνάμενος πρὸς ὀρθὴν ὑποχωρεῖν διὰ τὸ πεφρᾶχθαι τὰ ἄνω, μένει περὶ τὰ πρῶτα τρυπήματα·
しかし、水時計がまっすぐ水の中に浸されたときには、上部が塞がれているために垂直に退くことができず、最初の穴のあたりに留まる。
ἄττεσθαι γὰρ εἰς αὐτὸν οὐ πέφυκεν.
なぜなら、[水が]空気の中へと突進する性質はないからである。
σημεῖον δ’ ἐστὶ τοῦ εἴργειν δύνασθαι τὸ ὕδωρ ἀκινητίζοντα τὸν ἀέρα τὸ ἐπ’ αὐτῆς γινόμενον τῆς κλεψύδρας.
そして、静止している空気が水を遮ることができるということの証拠は、水時計そのものに起こることである。
ἐὰν γάρ τις αὐτῆς αὐτὴν τὴν κωδίαν ἐμπλήσας ὕδατος, ἐπιλαβὼν τὸν αὐλόν, καταστρέψῃ ἐπὶ τὸν αὐλόν, οὐ φέρεται τὸ ὕδωρ διὰ τοῦ αὐλοῦ ἐπὶ στόμα.
というのも、もし誰かがその水時計の容器自体を水で満たし、管を塞いで、管の方を下にして逆さにしても、水は管を通って開口部へと流れることはないからである。
ἀνοιχθέντος δὲ τοῦ στόματος οὐκ εὐθὺς ἐκρεῖ κατὰ τὸν αὐλόν, ἀλλὰ μικροτέρῳ ὕστερον, ὡς οὐκ ὂν ἐπὶ τῷ στόματι τοῦ αὐλοῦ, ἀλλ’ ὕστερον διὰ τούτου φερόμενον ἀνοιχθέντος.
しかし、開口部が開けられても、水はすぐに管に沿って流れ出るのではなく、少し遅れて流れ出る。 それはまるで、[水が]管の開口部にあったのではなく、それが開けられた後でそこを通って運ばれるかのようである。
πλήρους τε καὶ ὀρθῆς οὔσης τῆς κλεψύδρας, ἀνοιχθέντος τοῦ αὐλοῦ εὐθὺς ῥεῖ διὰ τοῦ ἠθμοῦ, διὰ τὸ ἐκείνου μὲν ἅπτεσθαι, τῶν δὲ ἄκρων τοῦ αὐλοῦ μὴ ἅπτεσθαι.
また、水時計が満たされてまっすぐ立っているとき、管が開けられると、水はすぐに濾し器を通って流れる。 それは、[水が]それ(濾し器)には接しているが、管の端には接していないからである。
οὐκ εἰσέρχεται μὲν οὖν τὸ ὕδωρ εἰς τὴν κλεψύδραν διὰ τὴν προειρημένην αἰτίαν, ἐξέρχεται δὲ ἀνοιχθέντος τοῦ αὐλοῦ διὰ τὸ τὸν ἐν αὐτῷ ἀέρα κινούμενον ἄνω καὶ κάτω πολλὴν κένωσιν ποιεῖν τοῦ ἐν τῇ κλεψύδρᾳ ὕδατος.
したがって、水は前述の理由によって水時計の中に入らないが、管が開けられると出ていく。 それは、管の中の空気が上下に動くことによって、水時計の中の水に多くの隙間を作るからである。
ὠθούμενον δὲ κάτω καὶ αὐτὸ ῥέπον εἰς αὐτὸ εἰκότως ἐκρεῖ, βιαζόμενον τὸν ἐκτὸς τῆς κλεψύδρας ἀέρα κινούμενόν τε καὶ ὄντα ἴσον τῇ δυνάμει τῷ ἐπωθοῦντι αὐτὸν ἀέρι, τῇ δὲ ἀντερείσει ἀσθενέστερον ἐκείνου διὰ τὸ διὰ στενοῦ αὐτὸν τοῦ αὐλοῦ ῥέοντα θᾶττον καὶ σφοδρότερον ῥεῖν, καὶ προσπίπτειν τῷ ὕδατι.
そして、[水も]下へと押され、それ自身も下へと傾くので、当然ながら流れ出る。 それは、水時計の外の空気を押し分けながら進むが、[外の空気は]動かされ、かつそれを押し出す空気と力においては等しいものの、抵抗においてはそれよりも弱い。 なぜなら、[内なる空気は]狭い管を通って流れるために、より速く、より激しく流れ、水に衝突するからである。
τοῦ δέ, πωμασθέντος τοῦ αὐλοῦ, μὴ συρρεῖν τὸ ὕδωρ αἴτιον, ὅτι τὸ ὕδωρ εἰσιὸν εἰς τὴν κλεψύδραν ἐξωθεῖ βίᾳ τὸν ἀέρα ἐξ αὐτῆς.
一方、管が塞がれたときに、水が流れ落ちない原因は、水が水時計に入るときに、そこから空気を力ずくで押し出すからである。
σημεῖον δέ ἐστι τὸ γινόμενον ἐν ταύτῃ πνεῦμα καὶ ἐρυγμός.
その証拠は、その中に生じる空気の流れとゴボゴボという音である。
εἰσιόντος δὲ τοῦ ὕδατος, βίᾳ ὠθοῦν συνεισπίπτει εἰς τὸν αὐλὸν αὐτοῦ, καθάπερ τὰ ἐκπιεστὰ ξύλα ἢ χαλκὸς τῇ διαιρέσει πιεζόμενος, μένει ἄνευ παντὸς ἄλλου συνδέσμου 〈,ἕως ἂν〉ἐκκρουσθῇ ἐκ τοῦ ἐναντίου, καθάπερ τοὺς κατεαγότας ὀπιούρους ἐν τοῖς ξύλοις ἐκκρούουσιν.
そして水が入るとき、[空気は]力ずくで押されて、水時計の管の中に水と一緒に押し込まれ、ちょうど、押し縮められた木片や、分割によって圧迫された青銅が、他のどんな留め具もなしに、反対側から叩き出されるまで留まるのと同様である。 それは、木の中に折れ残った栓を叩き出すのと同じである。
συμβαίνει δὲ τοῦτο ἀνοιχθέντος τοῦ αὐλοῦ γίνεσθαι διὰ τὰ προειρημένα.
そして、管が開けられたときにこれが起こるのは、前述の理由による。
ἢ οὖν διὰ ταῦτα εἰκός ἐστιν αὐτὸν μὴ ἐκρεῖν, ἢ ἐξιόντος βιαίου ἀέρος καὶ πνευματουμένου.
したがって、水が流れ出ないのは、これらの理由によるか、あるいは、激しく噴出する空気が気流となることによるのが自然である。
δηλοῖ δὲ ὁ ψόφος ἐπισπᾶσθαι τῷ πνεύματι τὸ ὕδωρ ἄνω, ὥσπερ ἐπὶ πολλῶν συμβαίνει γίνεσθαι.
そして、その音が示しているのは、多くの現象で起こるように、気流によって水が上へと引き上げられているということである。
ἐπισπώμενον δὲ καὶ συνεχὲς ὂν αὑτῷ πᾶν τὸ ὕδωρ μένει πιεζόμενον ὑπὸ τοῦ ἀέρος, ἕως ἂν ἀπωσθῇ πάλιν ὑπ’ αὐτοῦ.
そして、引き上げられ、かつそれ自身で連続している水は、すべて、再び空気によって押し出されるまで、空気によって圧迫されて留まる。
τῆς δὲ ἀρχῆς μενούσης, καὶ τὸ ἄλλο ἐξ αὐτῆς κρέμαται ὕδωρ ἓν καὶ συνεχές.
そして、起点(上部の水)が留まっているため、他の水もそこから吊り下がって、一つになって連続している。
εὔλογον δὲ τοῦτο γίνεσθαι·
そして、これが起こるのはもっともなことである。
τοῦ γὰρ αὐτοῦ ἐστὶ κινῆσαί τε ἐκ τῆς οἰκείας χώρας τι, καὶ τοῦτο ἴσχειν, ὡς ἐκείνης, ἐν πλείονι δὲ χρόνῳ, ἐὰν ᾖ ὅμοια τῇ δυνάμει τό τε ἔχον καὶ τὸ ἐχόμενον, ἢ τὸ ἔχον κρεῖττον, ὅπερ ἐνταῦθα συμβαίνει·
なぜなら、あるものを本来の場所から動かすことと、それを保持すること(より長い時間において、保持するものと保持されるものが力において等しいか、あるいは保持するものがより強い場合。 これはまさにここで起こっていることである)は、同一のものの働きだからである。
πνεῦμα γὰρ ὕδατος ἐστι κρεῖττον τῇ δυνάμει.
実際、気流は力において水よりも強いのである。