§5.5Ἔτι δὲ διοριστέον ποία κίνησις ἐναντία κινήσει, καὶ περὶ μονῆς δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον.
さらに、どのような運動がどのような運動に反対であるか、そして静止についても同様の仕方で規定されねばならない。
διαιρετέον δὲ πρῶτον πότερον ἐναντία κίνησις ἡ ἐκ τοῦ αὐτοῦ τῇ εἰς τὸ αὐτό (οῖον ἡ ἐξ ὑγιείας τῇ εἰς ὑγίειμαν), οἷον καὶ γένεσις καὶ φθορὰ δοκεῖ, ἢ ἡ ἐξ ἐναντίων (οἷον ἡ ἐξ ὑγιείας τῇ ἐκ νόσου), ἢ ἡ εἰς ἐναντία (οἷον ἡ εἰς ὑγίειαν τῇ εἰς νόσον), ἢ ἡ ἐξ ἐναντίου τῇ εἰς ἐναντίον (οἷον ἡ ἐξ ὑγιείας τῇ εἰς νόσον), ἢ ἡ ἐξ ἐναντίου εἰς ἐναντίον τῇ ἐξ ἐναντίου εἰς ἐναντίον (οἷον ἡ ἐξ ὑγιείας εἰς νόσον τῇ ἐκ νόσου εἰς ὑγίειαν).
まず最初に、同じものから出発する運動と同じものへと向かう運動が反対であるのか(たとえば健康からの運動と健康への運動)、生成と消滅がそうであると思われるように、あるいは、反対のものから出発する運動同士が反対であるのか(たとえば健康からの運動と病気からの運動)、あるいは、反対のものへと向かう運動同士が反対であるのか(たとえば健康への運動と病気への運動)、あるいは、反対のものから出発する運動と反対のものへと向かう運動が反対であるのか(たとえば健康からの運動と病気への運動)、あるいは、反対のものから反対のものへの運動と、反対のものから反対のものへの運動(たとえば健康から病気への運動と病気から健康への運動)が反対であるのか、を区別しなければならない。
ἀνάγκη γὰρ ἢ ἕνα τινὰ τούτων εἶναι τῶν τρόπων ἢ πλείους·
というのも、これらの仕方のうちのいずれか一つ、あるいは複数であるべきだからである。
οὐ γὰρ ἔστιν ἄλλως ἀντιτιθέναι.
なぜなら、これら以外に対立させることはできないからである。
ἔστι δʼ ἡ μὲν ἐξ ἐναντίου τῇ εἰς ἐναντίον οὐκ ἐναντία, οἷον ἡ ἐξ ὑγιείας τῇ εἰς νόσον·
ところで、反対のものから出発する運動と反対のものへと向かう運動(たとえば健康からの運動と病気への運動)は反対ではない。
ἡ αὐτὴ γὰρ καὶ μία.
なぜなら、それは同一であり一つの運動だからである。
τὸ μέντοι γʼ εἶναι οὐ ταὐτὸ αὐταῖς, ὥσπερ οὐ ταὐτὸ τὸ ἐξ ὑγιείας μεταβάλλειν καὶ τὸ εἰς νόσον.
しかしながら、それらにとって存在すること(定義)は同一ではない。 それは、健康から変化することと病気へと変化することが同一ではないのと同様である。
οὐδʼ ἡ ἐξ ἐναντίου τῇ ἐξ ἐναντίου·
また、反対のものから出発する運動同士も反対ではない。
ἅμα μὲν γὰρ συμβαίνει ἐξ ἐναντίου καὶ εἰς ἐναντίον ἢ μεταξύ—ἀλλὰ περὶ τούτου μὲν ὕστερον ἐροῦμεν, ἀλλὰ μᾶλλον τὸ εἰς ἐναντίον μεταβάλλειν δόξειεν ἂν εἶναι αἴτιον τῆς ἐναντιώσεως ἢ τὸ ἐξ ἐναντίου·
というのも、反対のものから出発すると同時に、反対のものへ、あるいは中間的なものへと向かうことが起こるからである。 これについては後で述べるが、むしろ、反対のものへと変化することの方が、反対のものから変化することよりも対立(反対性)の原因であると思われるだろう。
ἡ μὲν γὰρ ἀπαλλαγὴ ἐναντιότητος, ἡ δὲ λῆψις.
なぜなら、後者(反対のものから変化すること)は反対性からの免れであり、前者(反対のものへと変化すること)は獲得だからである。
καὶ λέγεται δʼ ἑκάστη εἰς ὃ μεταβάλλει μᾶλλον ἢ ἐξ οὗ, οἷον ὑγίανσις ἡ εἰς ὑγίειαν, νόσανσις δʼ ἡ εἰς νόσον.
また、それぞれの運動は、出発点よりもむしろ到達点にちなんで名づけられる。 たとえば、健康への運動は「健康回復」、病気への運動は「罹病」と呼ばれる。
λείπεται δὴ ἡ εἰς ἐναντία καὶ ἡ εἰς ἐναντία
ἐξ ἐναντίων.
したがって、残るは「反対のものへと向かう運動同士」と「反対のものから出発して反対のものへと向かう運動同士」である。
τάχα μὲν οὖν συμβαίνει τὰς εἰς ἐναντία καὶ ἐξ ἐναντίων εἶναι, ἀλλὰ τὸ εἶναι ἴσως οὐ ταὐτό, λέγω δὲ τὸ εἰς ὑγίειαν τῷ ἐκ νόσου καὶ τὸ ἐξ ὑγιείας τῷ εἰς νόσον.
おそらく、反対のものへと向かう運動は同時に、反対のものから出発する運動でもあるのだが、それらの存在(定義)は等しくない。 私が言っているのは、「健康へ向かうこと」と「病気から出発すること」、そして「健康から出発すること」と「病気へ向かうこと」である。
ἐπεὶ δὲ διαφέρει μεταβολὴ κινήσεως (ἡ ἔκ τινος γὰρ ὑποκειμένου εἴς τι ὑποκείμενον μεταβολὴ κίνησίς ἐστιν), ἡ ἐξ ἐναντίου εἰς ἐναντίον τῇ ἐξ ἐναντίου εἰς ἐναντίον κίνησις ἐναντία, οἷον ἡ ἐξ ὑγιείας εἰς νόσον τῇ ἐκ νόσου εἰς ὑγίειαν.
しかし、変化と運動は異なるので(ある基底からある基底への変化こそが運動であるから)、反対のものから反対のものへの運動と、反対のものから反対のものへの運動が、反対の運動である。 たとえば、健康から病気への運動と、病気から健康への運動がそうである。
δῆλον δὲ καὶ ἐκ τῆς ἐπαγωγῆς ὁποῖα δοκεῖ τὰ ἐναντία εἶναι·
どのようなものが反対であると思われるかは、帰納からも明らかである。
τὸ νοσάζεσθαι γὰρ τῷ ὑγιάζεσθαι καὶ τὸ μανθάνειν τῷ ἀπατᾶσθαι μὴ δʼ αὑτοῦ (εἰς ἐναντία γάρ·
病気になることは健康になることと反対であり、自分自身によらないで学ぶことは欺かれることと反対である(これらは反対のものへと向かうからである。
ὥσπερ γὰρ ἐπιστήμην, ἔστι καὶ ἀπάτην καὶ δʼ αὐτοῦ κτᾶσθαι καὶ διʼ ἄλλου), καὶ ἡ ἄνω φορὰ τῇ κάτω (ἐναντία γὰρ ταῦτα ἐν μήκει, καὶ ἡ εἰς δεξιὰ τῇ εἰς ἀριστερά (ἐναντία γὰρ ταῦτα ἐν πλάτει), καὶ ἡ εἰς τὸ ἔμπροσθεν τῇ εἰς τὸ ὄπισθεν (ἐναντία γὰρ καὶ ταῦτα).
というのも、知識と同様に、欺かれることも自分自身による場合と他者による場合の両方で獲得されうるからである)。 また、上への移動は下への移動と反対であり(これらは長さにおける反対である)、右への移動は左への移動と反対であり(これらは幅における反対である)、前方への移動は後方への移動と反対である(これらもやはり反対であるからである)。
ἡ δʼ εἰς ἐναντίον μόνον οὐ κίνησις ἀλλὰ μεταβολή, οἷον τὸ γίγνεσθαι λευκὸν μὴ ἔκ τινος.
他方、単に反対のものへと向かうだけのものは、運動ではなく変化である。 たとえば、何物からでもなく白くなることがそうである。
καὶ ὅσοις δὲ μὴ ἔστιν ἐναντία, ἡ ἐξ αὐτοῦ τῇ εἰς αὐτὸ μεταβολῇ ἐναντία·
また、反対のものをもたないものについては、それ自体から出発する変化と、それ自体へと向かう変化が反対である。
διὸ γένεσις φθορᾷ ἐναντία καὶ ἀποβολὴ λήψει·
それゆえ、生成は消滅に反対であり、喪失は獲得に反対である。
αὗται δὲ μεταβολαὶ μέν, κινήσεις δʼ οὔ.
しかし、これらは変化であって運動ではない。
τὰς δʼ εἰς τὸ μεταξὺ κινήσεις, ὅσοις τῶν ἐναντίων ἔστι μεταξύ, ὡς εἰς ἐναντία πως θετέονὡς ἐναντίῳ γὰρ χρῆται τῷ μεταξὺ ἡ κίνησις, ἐφʼ ὁπότερα ἂν μεταβάλλῃ, οἷον ἐκ φαιοῦ μὲν εἰς τὸ λευκὸν ὡς ἐκ μέλανος, καὶ ἐκ λευκοῦ εἰς φαιὸν ὡς εἰς μέλαν, ἐκ δὲ μέλανος εἰς φαιὸν ὡς εἰς λευκὸν τὸ φαιόν·
他方、反対のものの間に中間的なものがある場合、中間的なものへの運動は、ある意味で反対のものへの運動とみなさねばならない。 なぜなら、運動がどちらの方向へと変化するにせよ、中間的なものを反対のものとして用いるからである。 たとえば、灰色から白への変化は黒からの変化のようであり、白から灰色への変化は黒への変化のようであり、黒から灰色への変化は、灰色を白とみなす変化のようである。
τὸ γὰρ μέσον πρὸς ἑκάτερον λέγεταί πως ἑκάτερον τῶν ἄκρων, καθάπερ εἴρηται καὶ πρότερον.
なぜなら、中間的なものは両端のそれぞれに対して、ある意味でそれぞれの反対の端と言われるからであり、これは以前にも述べられた通りである。
κίνησις μὲν δὴ κινήσει ἐναντία οὕτως ἡ ἐξ ἐναντίου εἰς ἐναντίον τῇ ἐξ ἐναντίου εἰς ἐναντίον.
したがって、運動が運動に対して反対であるというのは、このように「反対のものから反対のものへの運動が、反対のものから反対のものへの運動に対して反対である」ということである。