§14.2#1ἁπλῶς δὲ δεῖ σκοπεῖν, ἆρα δυνατὸν τὰ ἀΐδια ἐκ στοιχείων συγκεῖσθαι;
一般的に言って、永遠なるものが元素から構成されうるのかどうか、考察しなければならない。
ὕλην γὰρ ἕξει·
なぜなら、それらは質料を持つことになるからである。
σύνθετον γὰρ πᾶν τὸ ἐκ στοιχείων.
というのも、元素からなるすべてのものは合成物だからである。
εἰ τοίνυν ἀνάγκη, ἐξ οὗ ἐστιν, εἰ καὶ ἀεὶ ἔστι, κἄν, εἰ ἐγένετο, ἐκ τούτου γίγνεσθαι, γίγνεται δὲ πᾶν ἐκ τοῦ δυνάμει ὄντος τοῦτο ὃ γίγνεται (οὐ γὰρ ἂν ἐγένετο ἐκ τοῦ ἀδυνάτου οὐδὲ ἦν), τὸ δὲ δυνατὸν ἐνδέχεται καὶ ἐνεργεῖν καὶ μή, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα ἀεὶ ἔστιν ὁ ἀριθμὸς ἢ ὁτιοῦν ἄλλο ὕλην ἔχον, ἐνδέχοιτʼ ἂν μὴ εἶναι, ὥσπερ καὶ τὸ μίαν ἡμέραν ἔχον καὶ τὸ ὁποσαοῦν ἔτη·
もしそれゆえ、それが何からできているにせよ、それが永遠に存在するとしても、もし生成したとすればそれから生じるのが必然であるなら、そしてすべての生成するものは、可能的に存在するそれであるところのものへと生成するのだとすれば(不可能的なものからは生成しなかったであろうし、存在もしなかったであろうから)、そして可能なものは、現実活動することもしないこともありうるので、たとえ数が、あるいは他の質料を持つ何かが、どれほど永遠に存在するとしても、存在しないことがありうるだろう。 ちょうど、一日だけ持続するものや、幾年もの間持続するものがそうであるように。
εἰ δʼ οὕτω, καὶ τὸ τοσοῦτον χρόνον οὗ μὴ ἔστι πέρας.
そしてもしそうなら、終わりがないほどの長い時間持続するものも同様である。
οὐκ ἂν τοίνυν εἴη ἀΐδια, εἴπερ μὴ ἀΐδιον τὸ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι, καθάπερ ἐν ἄλλοις λόγοις συνέβη πραγματευθῆναι.
それゆえ、存在しないことがありうるものは永遠ではないとすれば、それらは永遠ではありえないだろう。 これは他の講義において考察された通りである。
εἰ δέ ἐστι τὸ λεγόμενον νῦν ἀληθὲς καθόλου, ὅτι οὐδεμία ἐστὶν ἀΐδιος οὐσία ἐὰν μὴ ᾖ ἐνέργεια, τὰ δὲ στοιχεῖα ὕλη τῆς οὐσίας, οὐδεμιᾶς ἂν εἴη ἀϊδίου οὐσίας στοιχεῖα ἐξ ὧν ἐστιν ἐνυπαρχόντων.
もし今言われたことが一般に真実であり、いかなる永遠なる実体も、現実活動でなければ存在しないとし、元素は実体の質料であるとするなら、いかなる永遠なる実体にとっても、それがそこから成り立ち、そこに内在しているような元素は存在しえないだろう。
εἰσὶ δέ τινες οἳ δυάδα μὲν ἀόριστον ποιοῦσι τὸ μετὰ τοῦ ἑνὸς στοιχεῖον, τὸ δʼ ἄνισον δυσχεραίνουσιν εὐλόγως διὰ τὰ συμβαίνοντα ἀδύνατα·
他方、一とともに不特定な二者を元素とするが、不等については、そこから生じる不可能な帰結のために、もっともらしくも嫌悪する人々がいる。
οἷς τοσαῦτα μόνον ἀφῄρηται τῶν δυσχερῶν ὅσα διὰ τὸ ποιεῖν τὸ ἄνισον καὶ τὸ πρός τι στοιχεῖον ἀναγκαῖα συμβαίνει τοῖς λέγουσιν·
彼らからは、不等や関係を元素とすることによって必然的に生じる不都合のうち、そう主張する人々に生じるものだけが取り除かれている。
ὅσα δὲ χωρὶς ταύτης τῆς δόξης, ταῦτα κἀκείνοις ὑπάρχειν ἀναγκαῖον, ἐάν τε τὸν εἰδητικὸν ἀριθμὸν ἐξ αὐτῶν ποιῶσιν ἐάν τε τὸν μαθηματικόν.
しかし、この意見を離れて存在する不都合は、彼らにも必然的に伴う。 彼らがイデア的な数であれ、数学的な数であれ、それらから数を作る限りは。
—πολλὰ μὲν οὖν τὰ αἴτια τῆς ἐπὶ ταύτας τὰς αἰτίας ἐκτροπῆς, μάλιστα δὲ τὸ ἀπορῆσαι ἀρχαϊκῶς.
―― さて、このような原因への偏向には多くの原因があるが、特に古代風にアポリアに直面したことである。
ἔδοξε γὰρ αὐτοῖς πάντʼ ἔσεσθαι ἓν τὰ ὄντα, αὐτὸ τὸ ὄν, εἰ μή τις λύσει καὶ ὁμόσε βαδιεῖται τῷ Παρμενίδου λόγῳ
"οὐ γὰρ μήποτε τοῦτο δαμῇ, εἶναι μὴ ἐόντα,"
ἀλλʼ ἀνάγκη εἶναι τὸ μὴ ὂν δεῖξαι ὅτι ἔστιν·
なぜなら彼らにっては、パルメニデスの議論「なぜなら、存在しないものが存在するということは、決して強制されないであろうから」を解決し、これと対決しない限りは、存在するものはすべて一(存在そのもの)になってしまうように思われたからである。 むしろ、存在しないものが存在することを示すことが必然であった。
οὕτω γάρ, ἐκ τοῦ ὄντος καὶ ἄλλου τινός, τὰ ὄντα ἔσεσθαι, εἰ πολλά ἐστιν.
なぜなら、そのようにして、存在するものと何か他のものから、もし多くのものが存在するならば、存在するものが生じることになるからである。
καίτοι πρῶτον μέν, εἰ τὸ ὂν πολλαχῶς (τὸ μὲν γὰρ οὐσίαν σημαίνει, τὸ δʼ ὅτι ποιόν, τὸ δʼ ὅτι ποσόν, καὶ τὰς ἄλλας δὴ κατηγορίας), ποῖον οὖν τὰ ὄντα πάντα ἕν, εἰ μὴ τὸ μὴ ὂν ἔσται;
しかしながら、第一に、もし存在するものが多義的であるなら(あるものは実体を意味し、あるものは性質、あるものは量を意味し、その他の範疇を意味する)、もし存在しないものが存在しないとするなら、いかにして存在するすべてのものが一になりうるだろうか。
πότερον αἱ οὐσίαι, ἢ τὰ πάθη καὶ τὰ ἄλλα δὴ ὁμοίως, ἢ πάντα, καὶ ἔσται ἓν τὸ τόδε καὶ τὸ τοιόνδε καὶ τὸ τοσόνδε καὶ τὰ ἄλλα ὅσα ἕν τι σημαίνει;
実体がそうなのか、あるいは状態や他のものも同様にそうなのか、あるいはすべてがそうであって、これや、これこれの質や、これこれの量や、一なるものを意味する他のすべてのものが一になるのだろうか。
ἀλλʼ ἄτοπον, μᾶλλον δὲ ἀδύνατον, τὸ μίαν φύσιν τινὰ γενομένην αἰτίαν εἶναι τοῦ τοῦ ὄντος τὸ μὲν τόδε εἶναι τὸ δὲ τοιόνδε τὸ δὲ τοσόνδε τὸ δὲ πού.
しかし、ある一つの本性が現れて、存在するもののうち、あるものがこれであり、あるものがこれこれの質であり、あるものがこれこれの量であり、あるものがどこそこであるようになることの原因であるということは、不条理であり、むしろ不可能である。
ἔπειτα ἐκ ποίου μὴ ὄντος καὶ ὄντος τὰ ὄντα;
第二に、どのような存在しないものと存在するものの組み合わせから、存在するものが生じるのか。
πολλαχῶς γὰρ καὶ τὸ μὴ ὄν, ἐπειδὴ καὶ τὸ ὄν·
なぜなら、存在するものがそうであるように、存在しないものも多義的だからである。
καὶ τὸ μὲν μὴ ἄνθρωπον εἶναι σημαίνει τὸ μὴ εἶναι τοδί, τὸ δὲ μὴ εὐθὺ τὸ μὴ εἶναι τοιονδί, τὸ δὲ μὴ τρίπηχυ τὸ μὴ εἶναι τοσονδί.
すなわち、人間ではないということは『これ』ではないということを意味し、まっすぐではないということは『これこれの性質』ではないということを意味し、三ペキスではないということは『これこれの量』ではないということを意味する。
ἐκ ποίου οὖν ὄντος καὶ μὴ ὄντος πολλὰ τὰ ὄντα;
では、どのような存在する物と存在しない物から、存在する多くのものが生じるのだろうか。
βούλεται μὲν δὴ τὸ ψεῦδος καὶ ταύτην τὴν φύσιν λέγειν τὸ οὐκ ὄν, ἐξ οὗ καὶ τοῦ ὄντος πολλὰ τὰ ὄντα, διὸ καὶ ἐλέγετο ὅτι δεῖ ψεῦδός τι ὑποθέσθαι, ὥσπερ καὶ οἱ γεωμέτραι τὸ ποδιαίαν εἶναι τὴν μὴ ποδιαίαν·
確かに、偽なるものやその本性を『存在しないもの』と呼ぼうとしており、それと『存在するもの』から多くの存在するものが生じるとしている。 そのため、『何らかの偽を仮定しなければならない』とも言われたのである。 ちょうど幾何学者が、一プースではない線を一プースであるとするように。
ἀδύνατον δὲ ταῦθʼ οὕτως ἔχειν, οὔτε γὰρ οἱ γεωμέτραι ψεῦδος οὐθὲν ὑποτίθενται (οὐ γὰρ ἐν τῷ συλλογισμῷ ἡ πρότασις), οὔτε ἐκ τοῦ οὕτω μὴ ὄντος τὰ ὄντα γίγνεται οὐδὲ φθείρεται.
しかし、そのようなことは不可能である。 なぜなら、幾何学者は何ら偽を仮定していない(その前提は推論の前提の中にあるのではない)からであり、そのように存在しないものから存在するものが生成したり消滅したりすることもないからである。
ἀλλʼ ἐπειδὴ τὸ μὲν κατὰ τὰς πτώσεις μὴ ὂν ἰσαχῶς ταῖς κατηγορίαις λέγεται, παρὰ τοῦτο δὲ τὸ ὡς ψεῦδος λέγεται μὴ ὂν καὶ τὸ κατὰ δύναμιν, ἐκ τούτου ἡ γένεσίς ἐστιν, ἐκ τοῦ μὴ ἀνθρώπου δυνάμει δὲ ἀνθρώπου ἄνθρωπος, καὶ ἐκ τοῦ μὴ λευκοῦ δυνάμει δὲ λευκοῦ λευκόν, ὁμοίως ἐάν τε ἕν τι γίγνηται ἐάν τε πολλά.
しかし、格変化による『存在しないもの』は範疇と同数だけ言われ、それとは別に、偽としての『存在しないもの』や可能的なそれがあり、生成はこれ、すなわち、人間ではないが、可能的には人間であるものから人間が、白くないが可能的には白いものであるものから白いものが生じるのであり、それが一なるものが生成する場合でも、多くのものが生成する場合でも同様である。
—φαίνεται δὲ ἡ ζήτησις πῶς πολλὰ τὸ ὂν τὸ κατὰ τὰς οὐσίας λεγόμενον·
――しかし、彼らの探求は、実体として言われる『存在する多』がどのようにして可能であるかということのようである。
ἀριθμοὶ γὰρ καὶ μήκη καὶ σώματα τὰ γεννώμενά ἐστιν.
なぜなら、生成されるものは、数や長さや物体だからである。