§11.8ἐπεὶ δὲ τὸ ἁπλῶς ὂν κατὰ πλείους λέγεται τρόπους, ὧν εἷς ἐστὶν ὁ κατὰ συμβεβηκὸς εἶναι λεγόμενος, σκεπτέον πρῶτον περὶ τοῦ οὕτως ὄντος.
ところで、単に有るものは複数の意味で語られるが、その一つは付随的なものとしての有と言われるものであるから、まずこのような有について検討しなければならない。
ὅτι μὲν οὖν οὐδεμία τῶν παραδεδομένων ἐπιστημῶν πραγματεύεται περὶ τὸ συμβεβηκός, δῆλον (οὔτε γὰρ οἰκοδομικὴ σκοπεῖ τὸ συμβησόμενον τοῖς τῇ οἰκίᾳ χρησομένοις, οἷον εἰ λυπηρῶς ἢ τοὐναντίον οἰκήσουσιν, οὔθʼ ὑφαντικὴ οὔτε σκυτοτομικὴ οὔτε ὀψοποιική, τὸ δὲ καθʼ αὑτὴν ἴδιον ἑκάστη τούτων σκοπεῖ τῶν ἐπιστημῶν μόνον, τοῦτο δʼ ἐστὶ τὸ οἰκεῖον τέλος·
したがって、伝承された学問のどれもが付随的なものを研究しないことは明らかである(なぜなら、建築術は家に住むことになる人々、例えば彼らが苦痛を感じて暮らすかあるいはその反対であるかというような、彼らに付随して起こる事柄を考察しないし、織物術も靴仕立て術も料理術もそうではない。 むしろ、これらの学問のそれぞれは、それ自体に固有の目的のみを考察するのであり、これはそれ自身に固有の終わりである。
οὐδὲ τὸν ὄντα μουσικὸν ὅτι γενόμενος γραμματικὸς ἅμα ἔσται τὰ ἀμφότερα, πρότερον οὐκ ὤν, ὃ δὲ μὴ ἀεὶ ὂν ἔστιν, ἐγένετο τοῦτο, ὥσθʼ ἅμα μουσικὸς ἐγένετο καὶ γραμματικός,—τοῦτο δὲ οὐδεμία ζητεῖ τῶν ὁμολογουμένως οὐσῶν ἐπιστημῶν πλὴν ἡ σοφιστική·
また、音楽の教養がある人が文法の教養もある者になったからといって、以前はそうでなかったのに両方を同時に備えることになるのか(そして、常に有るわけではないものがそうなるので、彼は同時に音楽の教養のある人にも文法の教養のある人にもなったのであるが)ということを、一般に認められた学問のどれも探求しない。 ただし、ソフィストの術だけは別である。
περὶ τὸ συμβεβηκὸς γὰρ αὕτη μόνη πραγματεύεται, διὸ Πλάτων οὐ κακῶς εἴρηκε φήσας τὸν σοφιστὴν περὶ τὸ μὴ ὂν διατρίβειν)·
なぜなら、これだけが付随的なものを研究するからであり、それゆえプラトンが、ソフィストは非存在にかかわって時を過ごすと述べたのは悪くなかったのである)。
ὅτι δʼ οὐδʼ ἐνδεχόμενόν ἐστιν εἶναι τοῦ συμβεβηκότος ἐπιστήμην, φανερὸν ἔσται πειραθεῖσιν ἰδεῖν τί ποτʼ ἐστὶ τὸ συμβεβηκός.
また、付随的なものの学問が存在することは不可能であることも、付随的なものとはいったい何であるかを見ようと試みるならば、明らかになるだろう。
πᾶν δή φαμεν εἶναι τὸ μὲν ἀεὶ καὶ ἐξ ἀνάγκης (ἀνάγκης δʼ οὐ τῆς κατὰ τὸ βίαιον λεγομένης ἀλλʼ ᾗ χρώμεθα ἐν τοῖς κατὰ τὰς ἀποδείξεις), τὸ δʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, τὸ δʼ οὔθʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ οὔτʼ ἀεὶ καὶ ἐξ ἀνάγκης ἀλλʼ ὅπως ἔτυχεν·
実際、私たちはすべてのものが、あるものは常に、かつ必然的に存在し(ここで必然的というのは強制によるものではなく、私たちが証明において用いるような意味であるが)、あるものは大抵の場合そうであり、他のあるものは大抵の場合でもなく、常に、かつ必然的でもなく、たまたまそのようになるものであると言う。
οἷον ἐπὶ κυνὶ γένοιτʼ ἂν ψῦχος, ἀλλὰ τοῦτʼ οὔτʼ ἀεὶ καὶ ἐξ ἀνάγκης οὔθʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γίγνεται, συμβαίη δέ ποτʼ ἄν.
例えば、犬の日に寒冷が生じることがあるが、これは常に、かつ必然的に起こるわけでも、大抵の場合起こるわけでもなく、時として付随して起こり得ることである。
ἔστι δὴ τὸ συμβεβηκὸς ὃ γίγνεται μέν, οὐκ ἀεὶ δʼ οὐδʼ ἐξ ἀνάγκης οὐδʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ.
したがって、付随的なものとは、生じるものではあるが、常にでも、必然的にでも、大抵の場合でもなく生じるものである。
τί μὲν οὖν ἐστὶ τὸ συμβεβηκός, εἴρηται, διότι δʼ οὐκ ἔστιν ἐπιστήμη τοῦ τοιούτου, δῆλον·
付随的なものとは何であるかは述べられた。 そして、そのようなものについては学問が存在しないことも明らかである。
ἐπιστήμη μὲν γὰρ πᾶσα τοῦ ἀεὶ ὄντος ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, τὸ δὲ συμβεβηκὸς ἐν οὐδετέρῳ τούτων ἐστίν.
なぜなら、すべての学問は常に有るもの、あるいは大抵の場合有るものに関するものであるが、付随的なものはこれらのどちらでもないからである。
ὅτι δὲ τοῦ κατὰ συμβεβηκὸς ὄντος οὐκ εἰσὶν αἰτίαι καὶ ἀρχαὶ τοιαῦται οἷαίπερ τοῦ καθʼ αὑτὸ ὄντος, δῆλον·
また、付随的な有については、それ自体としての有のような原因や原理が存在しないことも明らかである。
ἔσται γὰρ ἅπαντʼ ἐξ ἀνάγκης.
なぜなら、さもなければ、すべてのものが必然的に存在することになるからである。
εἰ γὰρ τόδε μὲν ἔστι τοῦδε ὄντος τόδε δὲ τοῦδε, τοῦτο δὲ μὴ ὅπως ἔτυχεν ἀλλʼ ἐξ ἀνάγκης, ἐξ ἀνάγκης ἔσται καὶ οὗ τοῦτʼ ἦν αἴτιον ἕως τοῦ τελευταίου λεγομένου αἰτιατοῦ (τοῦτο δʼ ἦν κατὰ συμβεβηκός), ὥστʼ ἐξ ἀνάγκης ἅπαντʼ ἔσται, καὶ τὸ ὁποτέρως ἔτυχε καὶ τὸ ἐνδέχεσθαι καὶ γενέσθαι καὶ μὴ παντελῶς ἐκ τῶν γιγνομένων ἀναιρεῖται.
もし、これが有るときにはこれが有り、これが有るときにはこれが有るとして、これがたまたまではなく必然的であるならば、これの原因であったものもまた、最後に言及される被原因物(そして、これは付随的なものであったが)に至るまで、必然的に存在するだろう。 したがって、すべてのものが必然的に存在することになり、たまたまどちらにもなり得ることや、生じることも生じないこともあるという可能性が、生じる事象の中から完全に抹殺されてしまう。
κἂν μὴ ὂν δὲ ἀλλὰ γιγνόμενον τὸ αἴτιον ὑποτεθῇ, ταὐτὰ συμβήσεται·
また、たとえ原因が有るものではなく、生じるものであると仮定されたとしても、同じことが起こるだろう。
πᾶν γὰρ ἐξ ἀνάγκης γενήσεται.
なぜなら、すべてのものが必然的に生じることになるからである。
ἡ γὰρ αὔριον ἔκλειψις γενήσεται ἂν τόδε γένηται, τοῦτο δʼ ἐὰν ἕτερόν τι, καὶ τοῦτʼ ἂν ἄλλο·
実際、明日の食は、これが生じるならば生じるだろうし、これは別の何かが生じるならばであり、これはまた別のものである。
καὶ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον ἀπὸ πεπερασμένου χρόνου τοῦ ἀπὸ τοῦ νῦν μέχρι αὔριον ἀφαιρουμένου χρόνου ἥξει ποτὲ εἰς τὸ ὑπάρχον, ὥστʼ ἐπεὶ τοῦτʼ ἔστιν, ἅπαντʼ ἐξ ἀνάγκης τὰ μετὰ τοῦτο γενήσεται, ὥστε πάντα ἐξ ἀνάγκης γίγνεσθαι.
そして、このようにして、今から明日までの限られた時間から時間を差し引いていけば、いつかは既に存在しているものに到達するだろう。 したがって、これが存在する以上、これの後のものはすべて必然的に生じることになり、その結果、すべてのものが必然的に生じることになる。
τὸ δʼ ὡς ἀληθὲς ὂν καὶ κατὰ συμβεβηκὸς τὸ μέν ἐστιν ἐν συμπλοκῇ διανοίας καὶ πάθος ἐν ταύτῃ (διὸ περὶ μὲν τὸ οὕτως ὂν οὐ ζητοῦνται αἱ ἀρχαί, περὶ δὲ τὸ ἔξω ὂν καὶ χωριστόν)·
他方、真実としての有と付随的な有について言えば、前者は思考の結合の中にあり、思考における状態である(それゆえ、このように有るものについては原理は探究されず、外部にあり、かつ離れて有るものについて探究される)。
τὸ δʼ οὐκ ἀναγκαῖον ἀλλʼ ἀόριστον, λέγω δὲ τὸ κατὰ συμβεβηκός·
後者、すなわち付随的なものは、必然的ではなく不定なものである。
τοῦ τοιούτου δʼ ἄτακτα καὶ ἄπειρα τὰ αἴτια.
そして、このようなものの原因は無秩序であり、無限である。
—τὸ δὲ ἕνεκά του ἐν τοῖς φύσει γιγνομένοις ἢ ἀπὸ διανοίας ἐστίν, τύχη δέ ἐστιν ὅταν τι τούτων γένηται κατὰ συμβεβηκός·
また、何かのためのものは、自然によって生じるもの、あるいは思考から生じるものの中にあり、運とは、これらのうちのあるものが付随的に生じる場合のことである。
ὥσπερ γὰρ καὶ ὄν ἐστι τὸ μὲν καθʼ αὑτὸ τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκός, οὕτω καὶ αἴτιον.
なぜなら、有るものにそれ自体としてのものと付随的なものがあるように、原因についても同様だからである。
ἡ τύχη δʼ αἰτία κατὰ συμβεβηκὸς ἐν τοῖς κατὰ προαίρεσιν τῶν ἕνεκά του γιγνομένοις, διὸ περὶ ταὐτὰ τύχη καὶ διάνοια·
運は、何かのために生じるもののうち、選択に基づくものにおける付随的な原因である。 それゆえ、運と思考は同じものを対象とする。
προαίρεσις γὰρ οὐ χωρὶς διανοίας.
なぜなら、選択は思考なしにはないからである。
τὰ δʼ αἴτια ἀόριστα ἀφʼ ὧν ἂν γένοιτο τὰ ἀπὸ τύχης, διὸ ἄδηλος ἀνθρωπίνῳ λογισμῷ καὶ αἴτιον κατὰ συμβεβηκός, ἁπλῶς δʼ οὐδενός.
運によって生じる原因は不定であり、それゆえに人間の推論にとっては不明瞭であり、付随的な原因であって、端的に言えば何の原因でもない。
ἀγαθὴ δὲ τύχη καὶ κακὴ ὅταν ἀγαθὸν ἢ φαῦλον ἀποβῇ· εὐτυχία δὲ καὶ δυστυχία περὶ μέγεθος τούτων.
そして、良い結果が生じるときは幸運であり、悪い結果が生じるときは悪運であり、これらが大きな規模であるときは、好運と不運である。
ἐπεὶ δʼ οὐθὲν κατὰ συμβεβηκὸς πρότερον τῶν καθʼ αὑτό, οὐδʼ ἄρʼ αἴτια·
しかし、付随的なものは何一つそれ自体としてのものより先ではないから、原因についても同様である。
εἰ ἄρα τύχη ἢ τὸ αὐτόματον αἴτιον τοῦ οὐρανοῦ, πρότερον νοῦς αἴτιος καὶ φύσις.
したがって、もし運や自ずから生じることが天の原因であるならば、それらより先なる知性と本性が原因である。