§3.71.1οὗτος ὁ Νέβιος βουλομένῳ ποτὲ τῷ Ταρκυνίῳ τρεῖς φυλὰς ἑτέρας ἀποδεῖξαι νέας ἐκ τῶν ὑφʼ αὑτοῦ πρότερον κατειλεγμένων ἱππέων καὶ ποιῆσαι τὰς ἐπιθέτους φυλὰς ἑαυτοῦ τε καὶ τῶν ἰδίων ἑταίρων ἐπωνύμους μόνος ἀντεῖπε κατὰ τὸ καρτερόν, οὐκ ἐῶν κινεῖν τῶν ὑπὸ Ῥωμύλου κατασταθέντων οὐθέν.
このネウィウスは、タルクィニウスがかつて、自分が以前に召集した騎兵たちから別の新たな三つの部族を制定し、その追加された部族に自分自身や彼自身の親しい仲間たちの名前を付けることを望んだとき、ただ一人で頑強に反対し、ロムルスによって制定されたものの何一つとして変更することを許さなかった。
§3.71.2ἀχθόμενος δʼ ἐπὶ τῇ κωλύσει καὶ διʼ ὀργῆς ἔχων τὸν Νέβιον ὁ βασιλεὺς καταβαλεῖν αὐτοῦ τὴν ἐπιστήμην εἰς τὸ μηδὲν ἐπεχείρησεν, ὡς ἀλαζονευομένου καὶ μηθὲν ἀληθὲς λέγοντος.
王はその妨害に腹を立て、ネウィウスに対して怒りを抱きつつ、彼がほらを吹いており何一つ真実を語っていないとして、彼の占術を無に帰せしめようと企てた。
ταῦτα διανοηθεὶς ἐκάλει τὸν Νέβιον ἐπὶ τὸ βῆμα πολλοῦ παρόντος ὄχλου κατὰ τὴν ἀγοράν.
このように考えて、王は広場に多くの群衆が集まっているなか、ネウィウスを演壇へと呼び出した。
προδιαλεχθεὶς δὲ τοῖς περὶ αὐτὸν διʼ οὗ τρόπου ψευδόμαντιν ἀποδείξειν τὸν οἰωνοσκόπον ὑπελάμβανεν, ἐπειδὴ παρεγένετο φιλανθρώποις αὐτὸν ἀσπασμοῖς ἀναλαβών, Νῦν, ἔφη, καιρὸς ἐπιδείξασθαί σε τὴν ἀκρίβειαν τῆς μαντικῆς ἐπιστήμης, ὦ Νέβιε.
そして、彼の周りの者たちに、どのような方法でこの鳥占官を偽の預言者であると証明するつもりであるかをあらかじめ話しておいた上で、ネウィウスが到着すると、彼を親切な挨拶で迎え入れてこう言った。 「ネウィウスよ、今こそ君の占術科学の正確さを示す時だ。
πράξει γὰρ ἐπιχειρεῖν μεγάλῃ διανοούμενος, εἰ τὸ δυνατὸν αὐτῇ πρόσεστι μαθεῖν βούλομαι.
というのも、私は大いなる企てに着手しようと考えており、それが可能であるかを知りたいからだ。
ἀλλʼ ἄπιθι καὶ διαμαντευσάμενος ἧκε ταχέως, ἐγὼ δʼ ἐνθάδε καθήμενος ἀναμενῶ.
さあ、行って占って、すぐに戻ってきなさい。 私はここに座って待っている。
§3.71.3ἐποίει τὰ κελευόμενα ὁ μάντις καὶ μετʼ οὐ πολὺ παρῆν αἰσίους εἰληφέναι λέγων οἰωνοὺς καὶ δυνατὴν εἶναι τὴν πρᾶξιν ἀποφαίνων.
」預言者は命じられたことを行い、まもなく戻ってきて、吉兆たる鳥の兆しを得たと語り、その企ては可能であると表明した。
γελάσας δʼ ὁ Ταρκύνιος ἐπὶ τῷ λόγῳ καὶ προενέγκας ἐκ τοῦ κόλπου ξυρὸν καὶ ἀκόνην λέγει πρὸς αὐτόν, ἑάλωκας, ὦ Νέβιε, φενακίζων ἡμᾶς καὶ καταψευδόμενος τοῦ δαιμονίου καταφανῶς, ὁπότε καὶ τὰς ἀδυνάτους πράξεις τετόλμηκας λέγειν δυνατάς.
タルクィニウスはその言葉に笑い、懐から剃刀と砥石を取り出して、彼に言った。 「ネウィウスよ、お前が我々を欺き、神的な力をあからさまに偽っていたことが露見したぞ。 不可能な企てをも可能であるとあえて主張したのだからな。
ἔγωγʼ οὖν διεμαντευόμην, εἰ τῷ ξυρῷ τῷδε τὴν ἀκόνην πλήξας μέσην δυνήσομαι διελεῖν.
実際、私はこの剃刀でこの砥石を叩いて、真ん中から切り分けることができるかどうかを占っていたのだ。
§3.71.4γέλωτος δʼ ἐξ ἁπάντων γενομένου τῶν περὶ τὸ βῆμα οὐθὲν ἐπιταραχθεὶς ὁ Νέβιος ὑπὸ τοῦ τωθασμοῦ τε καὶ τοῦ θορύβου, παῖε θαρρῶν, ἔφη, Ταρκύνιε, τὴν ἀκόνην, ὡς προαιρῇ·
」演壇の周りにいたすべての人々から笑いが起こったが、ネウィウスは嘲笑や騒ぎに少しも動じることなく、「タルクィニウスよ、自信を持って砥石を叩きなさい、お望みのままに。
διαιρεθήσεται γὰρ ἢ πάσχειν ὁτιοῦν ἕτοιμος ἐγώ.
それは切り分けられるでしょう。 さもなければ、私はどのような罰でも受ける覚悟があります」と言った。
θαυμάσας δὲ ὁ βασιλεὺς τὸ θράσος τοῦ μάντεως φέρει τὸ ξυρὸν κατὰ τῆς ἀκόνης, ἡ δὲ ἀκμὴ τοῦ σιδήρου διʼ ὅλου κατελθοῦσα τοῦ λίθου τήν τε ἀκόνην διαιρεῖ καὶ τῆς κατεχούσης αὐτὴν χειρὸς ἐπιτέμνει τι μέρος.
王は預言者の大胆さに驚きつつ、剃刀を砥石に向けて振り下ろした。 すると、鉄の刃は石全体を通り抜けて、砥石を切り分け、さらにそれを支えていた手の一部をも傷つけた。
§3.71.5οἱ μὲν οὖν ἄλλοι πάντες ὡς τὸ θαυμαστὸν τοῦτο καὶ ἄπιστον ἔργον ἐθεάσαντο, καταπλαγέντες ἀνεβόησαν, ὁ δὲ Ταρκύνιος αἰδεσθεὶς ἐπὶ τῇ διαπείρᾳ τῆς τέχνης καὶ τὸ ἀπρεπὲς τῶν ὀνειδισμῶν ἐπανορθώσασθαι βουλόμενος πρῶτον μὲν τῶν περὶ τὰς φυλὰς ἐγχειρημάτων ἀπέστη, ἔπειτα δʼ αὐτὸν τὸν Νέβιον ἀποθεραπεῦσαι διαγνούς, ὡς ἁπάντων ἀνθρώπων θεοφιλέστατον, ἄλλαις τε πολλαῖς φιλανθρωπίαις ὑπηγάγετο καὶ ἵνα μνήμης αἰωνίου τυγχάνῃ παρὰ τῶν ἐπιγινομένων εἰκόνα κατασκευάσας αὐτοῦ χαλκῆν ἀνέστησεν ἐν ἀγορᾷ, ἣ καὶ εἰς ἐμὲ ἦν ἔτι πρὸ τοῦ βουλευτηρίου κειμένη πλησίον τῆς ἱερᾶς συκῆς ἐλάττων ἀνδρὸς μετρίου τὴν περιβολὴν ἔχουσα κατὰ τῆς κεφαλῆς.
そこで、他のすべての人々は、この驚くべき信じがたい出来事を目にすると、驚嘆して大声を上げた。 しかしタルクィニウスは、その術を試したことを恥じ、また不当な非難を償いたいと望んで、まず部族に関する企てを断念した。 そして、ネウィウス自身をすべての人々のうちで最も神に愛された者として厚遇することを決意し、多くの他の好意によって彼を味方に引き入れた。 さらに、彼が後世の人々の間で永遠に記憶されるように、彼の青銅の像を作らせて広場に立てた。 それは私の時代になっても、元老院議事堂の前、聖なる無花果の木の近くに置かれていた。 それは平均的な男性よりも小さく、頭に被り物をまとっている。
ὀλίγον δὲ ἄπωθεν αὐτῆς ἥ τε ἀκόνη κεκρύφθαι λέγεται κατὰ γῆς καὶ τὸ ξυρὸν ὑπὸ βωμῷ τινι·
そのすぐ近くで、砥石は地中に埋められ、剃刀はある祭壇の下に隠されていると言われている。
καλεῖται δὲ Φρέαρ ὁ τόπος ὑπὸ Ῥωμαίων.
その場所はローマ人によって「プテアル」と呼ばれている。
καὶ τὰ μὲν περὶ τοῦ μάντεως τούτου μνημονευόμενα ταῦτά ἐστι.
この預言者に関して記憶されていることは、以上の通りである。