§3.34.1αἱ δὲ τῶν Λατίνων πόλεις Ῥωμαίοις ἐγένοντο διάφοροι τότε πρῶτον, οὐκ ἀξιοῦσαι κατεσκαμμένης τῆς Ἀλβανῶν πόλεως τοῖς ἀνῃρηκόσιν αὐτὴν Ῥωμαίοις τὴν ἡγεμονίαν παραδιδόναι.
ラティウムの諸都市はその時初めてローマ人と敵対するようになった。 それは、アルバの都市が破壊された以上、それを滅ぼしたローマ人に覇権を引き渡すのは不当であると考えたからである。
ἐτῶν γὰρ διαγενομένων πεντεκαίδεκα μετὰ τὸν ἀφανισμὸν τῆς Ἄλβας πρεσβείας ἀποστείλας ὁ τῶν Ῥωμαίων βασιλεὺς εἰς τὰς ἀποίκους τε καὶ ὑπηκόους αὐτῆς τριάκοντα πόλεις ἠξίου πείθεσθαι τοῖς ὑπὸ Ῥωμαίων ἐπιταττομένοις, ὡς παρειληφότων αὐτῶν ἅμα τοῖς ἄλλοις οἷ εἶχον Ἀλβανοὶ καὶ τὴν ἡγεμονίαν τοῦ Λατίνων ἔθνους, δύο μὲν ἀποφαίνων τρόπους κτήσεων, καθʼ οὓς ἄνθρωποι γίνονται τῶν ἀλλοτρίων κύριοι, τόν τε ἀναγκαῖον καὶ τὸν ἑκούσιον, Ῥωμαίους δὲ λέγων καθʼ ἑκάτερον τὸν τρόπον παρειληφέναι τὴν ἡγεμονίαν ὧν εἶχον Ἀλβανοὶ πόλεων.
アルバの消滅から十五年が経過した時、ローマ人の王は、アルバの植民都市および服属していた三十の都市に使節を派遣し、ローマ人の命令に従うよう要求した。 それは、アルバ人が有していた他のすべてのものとともに、ローマ人がラティウム民族の覇権をも引き継いだという理由からであった。 王は、人間が他人のものを所有するようになる二つの方法、すなわち強制的な方法と自発的な方法を提示し、ローマ人はそのどちらの方法によっても、アルバ人が支配していた諸都市の覇権を引き継いでいるのだと主張した。
§3.34.2πολεμίων τε γὰρ αὐτῶν σφισι γενομένων τοῖς ὅπλοις κεκρατηκέναι καὶ τὴν πόλιν τὴν ἑαυτῶν ἀπολωλεκόσι τῆς ἰδίας αὐτοῖς μεταδεδωκέναι· ὥστε καὶ ἄκουσιν Ἀλβανοῖς καὶ ἑκοῦσι προσήκειν ἐξεστάναι Ῥωμαίοις τῆς τῶν ὑπηκόων ἀρχῆς.
すなわち、アルバ人が敵となった時には武力によってこれを打ち負かし、自らの都市を失った彼らに対してはローマの市民権を分け与えたのであるから、アルバ人が望むと望まざるとにかかわらず、服属する諸都市の支配権をローマ人に譲り渡すのが当然である、というのである。
§3.34.3αἱ δὲ τῶν Λατίνων πόλεις ἰδίᾳ μὲν οὐδὲν ἀπεκρίναντο πρὸς τοὺς πρέσβεις, κοινῇ δὲ τοῦ ἔθνους ἀγορὰν ἐν Φερεντίνῳ ποιησάμενοι ψηφίζονται μὴ παραχωρεῖν Ῥωμαίοις τῆς ἀρχῆς καὶ αὐτίκα αἱροῦνται δύο στρατηγοὺς αὐτοκράτορας εἰρήνης τε καὶ πολέμου, Ἄγκον Πουπλίκιον ἐκ πόλεως Κόρας καὶ Σπούσιον Οὐεκίλιον ἐκ Λαουϊνίου.
しかしラティウムの諸都市は、個々には使節たちに対して何も返答せず、共同でフェレンティヌムにおいて民族の集会を開いて、ローマ人に支配権を譲らないことを決議し、直ちに平和と戦争に関する全権を有する二人の将軍として、コラ市出身のアンクス・ププリキウスとラウィニウム出身のスプリウス・ウエキリウスを選出した。
§3.34.4διὰ ταύτας μὲν δὴ τὰς αἰτίας συνέστη Ῥωμαίοις ὁ πρὸς τοὺς ὁμοεθνεῖς πόλεμος, προὔβη δὲ ἄχρι πενταετοῦς χρόνου πολιτικός τις γενόμενος καὶ ἀρχαϊκός.
こうした原因によって、ローマ人と同族のラティウム人との間で戦争が始まったが、それは五年間続き、穏健で古風な性質のものとなった。
οὔτε γὰρ ἐκ παρατάξεως ὅλοις τοῖς στρατεύμασι πρὸς ὅλα συμβάλλουσι μεγάλη συμφορὰ καὶ φθόρος ὁλοσχερὴς συνέβη οὔτε πόλις αὐτῶν οὐδεμία πολέμῳ κρατηθεῖσα κατασκαφῆς ἢ ἀνδραποδισμοῦ ἢ ἄλλης τινὸς ἀνηκέστου συμφορᾶς ἐπειράθη·
というのも、全軍が対峙する会戦において大惨事や壊滅的な破滅が起きることはなく、彼らの都市が一つとして戦闘によって攻略されて破壊されたり、住民が奴隷にされたり、その他の取り返しのつかない惨禍を経験することはなかったからである。
ἀλλʼ ἐμβαλόντες εἰς τὴν ἀλλήλων γῆν ὑπὸ τὴν ἀκμὴν τοῦ σίτου καὶ προνομεύσαντες ἀπῆγον ἐπʼ οἴκου τὰς δυνάμεις διαμειβόμενοι τοὺς αἰχμαλώτους.
むしろ、穀物の実る最盛期に互いの領土に侵入して掠奪を行うと、捕虜を交換して軍勢を本国に退却させるだけであった。
§3.34.5μίαν δὲ πόλιν ἐκ τοῦ Λατίνων ἔθνους Μεδυλλίαν παλαίτερον ἔτι Ῥωμαίων ἀποικίαν γενομένην ἐπὶ τῆς Ῥωμύλου ἀρχῆς, ὡς ἐν τῷ πρὸ τούτου δεδήλωκα λόγῳ, μεταθεμένην αὖθις ὡς τοὺς ὁμοεθνεῖς πολιορκίᾳ παραστησάμενος ὁ τῶν Ῥωμαίων βασιλεὺς ἔπεισε μηθὲν ἔτι νεωτερίζειν·
ただ、ラティウム民族の一都市であるメデュリアは、ロムルスの治世下にすでに以前からローマの植民都市となっていたが(これより前の記述で明らかにしたように)、再び同族の側に寝返ったため、ローマ人の王は包囲戦によってこれを屈服させ、もはやいかなる反乱も起こさないよう説得した。
ἄλλο δʼ οὐθὲν ὧν οἱ πόλεμοι φέρουσι δεινῶν οὐδετέροις ἐν τῷ τότε συνέβη χρόνῳ.
それ以外には、戦争がもたらすいかなる惨禍も、当時はどちらの側にも生じなかった。
τοιγάρτοι ῥᾴδιαί τε καὶ οὐδὲν ἔγκοτον ἔχουσαι προθυμηθέντων Ῥωμαίων αἱ διαλύσεις ἐπετελέσθησαν.
それゆえ、ローマ人が望んだことで、和解は容易にかつ何の遺恨も残さずに成立した。