§3.34.1αἱ δὲ τῶν Λατίνων πόλεις Ῥωμαίοις ἐγένοντο διάφοροι τότε πρῶτον, οὐκ ἀξιοῦσαι κατεσκαμμένης τῆς Ἀλβανῶν πόλεως τοῖς ἀνῃρηκόσιν αὐτὴν Ῥωμαίοις τὴν ἡγεμονίαν παραδιδόναι.
이때 라틴인들의 도시들은 처음으로 로마인들과 반목하게 되었는데, 알바인들의 도시가 파괴된 마당에 그것을 멸망시킨 로마인들에게 패권을 넘겨주는 것은 부당하다고 생각했기 때문이다.
ἐτῶν γὰρ διαγενομένων πεντεκαίδεκα μετὰ τὸν ἀφανισμὸν τῆς Ἄλβας πρεσβείας ἀποστείλας ὁ τῶν Ῥωμαίων βασιλεὺς εἰς τὰς ἀποίκους τε καὶ ὑπηκόους αὐτῆς τριάκοντα πόλεις ἠξίου πείθεσθαι τοῖς ὑπὸ Ῥωμαίων ἐπιταττομένοις, ὡς παρειληφότων αὐτῶν ἅμα τοῖς ἄλλοις οἷ εἶχον Ἀλβανοὶ καὶ τὴν ἡγεμονίαν τοῦ Λατίνων ἔθνους, δύο μὲν ἀποφαίνων τρόπους κτήσεων, καθʼ οὓς ἄνθρωποι γίνονται τῶν ἀλλοτρίων κύριοι, τόν τε ἀναγκαῖον καὶ τὸν ἑκούσιον, Ῥωμαίους δὲ λέγων καθʼ ἑκάτερον τὸν τρόπον παρειληφέναι τὴν ἡγεμονίαν ὧν εἶχον Ἀλβανοὶ πόλεων. §3.34.2πολεμίων τε γὰρ αὐτῶν σφισι γενομένων τοῖς ὅπλοις κεκρατηκέναι καὶ τὴν πόλιν τὴν ἑαυτῶν ἀπολωλεκόσι τῆς ἰδίας αὐτοῖς μεταδεδωκέναι· ὥστε καὶ ἄκουσιν Ἀλβανοῖς καὶ ἑκοῦσι προσήκειν ἐξεστάναι Ῥωμαίοις τῆς τῶν ὑπηκόων ἀρχῆς. §3.34.3αἱ δὲ τῶν Λατίνων πόλεις ἰδίᾳ μὲν οὐδὲν ἀπεκρίναντο πρὸς τοὺς πρέσβεις, κοινῇ δὲ τοῦ ἔθνους ἀγορὰν ἐν Φερεντίνῳ ποιησάμενοι ψηφίζονται μὴ παραχωρεῖν Ῥωμαίοις τῆς ἀρχῆς καὶ αὐτίκα αἱροῦνται δύο στρατηγοὺς αὐτοκράτορας εἰρήνης τε καὶ πολέμου, Ἄγκον Πουπλίκιον ἐκ πόλεως Κόρας καὶ Σπούσιον Οὐεκίλιον ἐκ Λαουϊνίου. §3.34.4διὰ ταύτας μὲν δὴ τὰς αἰτίας συνέστη Ῥωμαίοις ὁ πρὸς τοὺς ὁμοεθνεῖς πόλεμος, προὔβη δὲ ἄχρι πενταετοῦς χρόνου πολιτικός τις γενόμενος καὶ ἀρχαϊκός.
알바가 소멸한 지 15년이 지난 후, 로마인의 왕은 알바의 식민 도시이자 복속되어 있던 30개 도시에 사절단을 파견하여 로마인의 명령에 복종할 것을 요구했다. 이는 알바인들이 소유했던 다른 모든 것과 함께 로마인들이 라틴 민족의 패권도 이어받았다는 이유에서였다. 왕은 인간이 타인의 것을 소유하게 되는 두 가지 방식, 즉 강제적인 방식과 자발적인 방식을 제시하며, 로마인은 이 두 가지 방식 모두를 통해 알바인들이 지배하던 도시들의 패권을 이어받았다고 주장했다. 즉, 알바인들이 자신들의 적이 되었을 때는 무력으로 그들을 정복했고, 자신들의 도시를 잃은 그들에게 로마의 시민권을 나누어 주었으므로, 알바인들이 원하든 원치 않든 복속된 도시들에 대한 지배권을 로마인들에게 양도하는 것이 마땅하다는 주장이었다. 그러나 라틴인들의 도시들은 개별적으로는 사절들에게 아무런 답변도 하지 않았고, 공동으로 페렌티눔에서 민족 회의를 개최하여 로마인들에게 지배권을 양도하지 않기로 결의했으며, 즉시 평화와 전쟁에 관한 전권을 가진 두 명의 장군으로 코라 시 출신의 안쿠스 푸플리키우스와 라비니움 출신의 스푸리우스 우에킬리우스를 선출했다. 이러한 원인들로 인해 로마인들과 동족 간의 전쟁이 일어났으나, 이는 5년 동안 계속되었고 온건하고 고풍스러운 성격을 띠었다.
οὔτε γὰρ ἐκ παρατάξεως ὅλοις τοῖς στρατεύμασι πρὸς ὅλα συμβάλλουσι μεγάλη συμφορὰ καὶ φθόρος ὁλοσχερὴς συνέβη οὔτε πόλις αὐτῶν οὐδεμία πολέμῳ κρατηθεῖσα κατασκαφῆς ἢ ἀνδραποδισμοῦ ἢ ἄλλης τινὸς ἀνηκέστου συμφορᾶς ἐπειράθη·
왜냐하면 전군이 대치하는 회전에서 큰 참사나 완전한 파멸이 일어나지 않았고, 그들의 도시 중 단 하나도 전쟁으로 함락되어 파괴되거나 노예화되거나 다른 돌이킬 수 없는 재앙을 겪지 않았기 때문이다.
ἀλλʼ ἐμβαλόντες εἰς τὴν ἀλλήλων γῆν ὑπὸ τὴν ἀκμὴν τοῦ σίτου καὶ προνομεύσαντες ἀπῆγον ἐπʼ οἴκου τὰς δυνάμεις διαμειβόμενοι τοὺς αἰχμαλώτους. §3.34.5μίαν δὲ πόλιν ἐκ τοῦ Λατίνων ἔθνους Μεδυλλίαν παλαίτερον ἔτι Ῥωμαίων ἀποικίαν γενομένην ἐπὶ τῆς Ῥωμύλου ἀρχῆς, ὡς ἐν τῷ πρὸ τούτου δεδήλωκα λόγῳ, μεταθεμένην αὖθις ὡς τοὺς ὁμοεθνεῖς πολιορκίᾳ παραστησάμενος ὁ τῶν Ῥωμαίων βασιλεὺς ἔπεισε μηθὲν ἔτι νεωτερίζειν·
오히려 곡식이 무르익는 한창때에 서로의 영토에 침입하여 약탈을 감행한 후, 포로들을 교환하고 군대를 본국으로 회군시켰을 뿐이다. 다만 라틴 민족의 한 도시인 메둘리아는 로물루스의 치세에 이미 예전부터 로마의 식민 도시가 되었으나(이전 장에서 밝힌 바와 같이), 다시 동족 편으로 돌아섰기에 로마인의 왕은 포위 공격으로 이를 굴복시키고 더 이상 반란을 일으키지 않도록 설득했다.
ἄλλο δʼ οὐθὲν ὧν οἱ πόλεμοι φέρουσι δεινῶν οὐδετέροις ἐν τῷ τότε συνέβη χρόνῳ.
그 밖에는 전쟁이 가져다주는 다른 어떠한 참화도 당시 양측에 일어나지 않았다.
τοιγάρτοι ῥᾴδιαί τε καὶ οὐδὲν ἔγκοτον ἔχουσαι προθυμηθέντων Ῥωμαίων αἱ διαλύσεις ἐπετελέσθησαν.
그리하여 로마인들이 원했기에 화해는 쉽게 그리고 아무런 앙금 없이 이루어졌다.