§3.22.1μετὰ δὲ τὴν μάχην τῶν τριδύμων Ῥωμαῖοι μὲν οἱ τότε ὄντες ἐπὶ στρατοπέδου ταφὰς ποιησάμενοι λαμπρὰς τῶν ἀποθανόντων ἐν οἷς ἔπεσον χωρίοις καὶ θύσαντες τἀπινίκια τοῖς θεοῖς ἐν εὐπαθείαις ἦσαν, Ἀλβανοὶ δὲ ἀχθόμενοι τοῖς συμβεβηκόσι καὶ τὸν ἡγεμόνα διʼ αἰτίας ἔχοντες, ὡς κακῶς ἐστρατηγηκότα, ἄσιτοί τε οἱ πολλοὶ καὶ ἀθεράπευτοι τὴν ἑσπέραν ἐκείνην διετέλεσαν.
三つ子の戦いの後、当時の陣営にいたローマ人たちは、戦死した者たちのために彼らが倒れたその場所で盛大な葬儀を執り行い、勝利の感謝を捧げる犠牲を神々に捧げて歓喜のうちに過ごしたが、アルバ人たちは起こった出来事に落胆し、将軍の指揮が拙劣であったとして彼を非難し、その日の夕方は大半の者が食事も摂らず、介抱されることもなく過ごした。
§3.22.2τῇ δʼ ἑξῆς ἡμέρᾳ καλέσας αὐτοὺς ὁ τῶν Ῥωμαίων βασιλεὺς εἰς ἐκκλησίαν καὶ πολλὰ παραμυθησάμενος, ὡς οὔτε ἄσχημον ἐπιτάξων αὐτοῖς οὐθὲν οὔτε χαλεπὸν οὔθʼ ὃ μὴ συγγενέσι πρέπει, τῇ δὲ αὐτῇ γνώμῃ περὶ ἀμφοτέρων τῶν πόλεων τὰ κράτιστα καὶ συμφορώτατα συμβουλεύσων, καὶ τὸν ἄρχοντά τε αὐτῶν Φουφέττιον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς κατασχὼν ἄλλο τε οὐδὲν τῶν πολιτικῶν μεθαρμοσάμενος οὐδὲ κινήσας ἀπῆγεν ἐπʼ οἴκου τὴν δύναμιν.
翌日、ローマの王は彼らを民会に招集し、彼らに不名誉なことも過酷なことも、また親族にふさわしくないことも何一つ命じるつもりはなく、同じ考えを持って両方の都市にとって最善かつ最も有益なことを勧告するつもりであると、多くの言葉を尽くして慰め、彼らの支配者フフェティウスをそのまま同じ官職に留め、その他のいかなる国制の変革も変更も行うことなく、軍勢を率いて帰途についた。
§3.22.3καταγαγόντι δὲ αὐτῷ τὸν ψηφισθέντα ὑπὸ τῆς βουλῆς θρίαμβον καὶ τὰ πολιτικὰ πράττειν ἀρξαμένῳ προσέρχονται τῶν πολιτῶν ἄνδρες οὐκ ἀφανεῖς τὸν Ὁράτιον ἄγοντες ὑπὸ δίκην, ὡς οὐ καθαρὸν αἵματος ἐμφυλίου διὰ τὸν τῆς ἀδελφῆς φόνον·
彼が元老院によって決議された凱旋式を挙行して帰還し、国政の執行に当たり始めると、市民のうちの著名な男たちが、姉妹を殺害したことによって同胞の血の汚れから免れていないとして、ホラティウスを裁判にかけるべく引き連れて彼の前にやって来た。
καὶ καταστάντες μακρὰν διεξῆλθον δημηγορίαν τοὺς νόμους παρεχόμενοι τοὺς οὐκ ἐῶντας ἄκριτον ἀποκτείνειν οὐθένα καὶ τὰ παρὰ τῶν θεῶν ἁπάντων μηνίματα ταῖς μὴ κολαζούσαις πόλεσι τοὺς ἐναγεῖς διεξιόντες.
そして彼らは一歩前に進み出ると、誰も裁判なしに殺すことを許さない法律を提示し、穢れた者を処罰しない都市に対してすべての神々から下される怒りについて詳述して、長い演説を行った。
§3.22.4ὁ δὲ πατὴρ ἀπελογεῖτο περὶ τοῦ μειρακίου κατηγορῶν τῆς θυγατρὸς καὶ τιμωρίαν οὐ φόνον εἶναι τὸ πραχθὲν λέγων δικαστήν τε αὑτὸν ἀξιῶν εἶναι τῶν ἰδίων κακῶν ἀμφοτέρων γενόμενον πατέρα.
しかし、父親はこの若者を弁護し、娘を告発して、なされたことは殺人ではなく処罰であると主張し、双方の父親となった自分自身こそが自らの内なる不幸の裁判官となる資格があると求めた。
συχνῶν δὲ λόγων ῥηθέντων ὑφʼ ἑκατέρων πολλὴ τὸν βασιλέα κατεῖχεν ἀμηχανία, τί τέλος ἐξενέγκῃ
双方から数多くの主張がなされると、王は裁判についてどのような決断を下すべきか、大いに困惑した。
§3.22.5περὶ τῆς δίκης. οὔτε γὰρ ἀπολῦσαι τοῦ φόνου τὸν ὁμολογοῦντα τὴν ἀδελφὴν ἀνῃρηκέναι πρὸ δίκης καὶ ταῦτα ἐφʼ οἷς οὐ συνεχώρουν ἀποκτείνειν οἱ νόμοι καλῶς ἔχειν ὑπελάμβανεν, ἵνα μὴ τὴν ἀρὰν καὶ τὸ ἄγος ἀπὸ τοῦ δεδρακότος εἰς τὸν ἴδιον οἶκον εἰσενέγκηται, οὔτε ὡς ἀνδροφόνον ἀποκτεῖναι τὸν ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἑλόμενον προκινδυνεῦσαι καὶ τοσαύτης αὐτῇ δυναστείας γενόμενον αἴτιον ἄλλως τε καὶ τοῦ πατρὸς ἀπολύοντος αὐτὸν τῆς αἰτίας, ᾧ τὴν περὶ τῆς θυγατρὸς ὀργὴν ἥ τε φύσις ἀπεδίδου πρώτῳ καὶ ὁ νόμος.
というのも、裁判もなしに姉妹を殺害したことを自ら認めている者を、しかも法律が殺害を許していない事由において無罪とすることは、その行為者から生じる呪いと穢れを自分自身の家に引き込むことになりかねず、適切ではないと考えたからであり、他方で、祖国のために危険に立ち向かうことを志願し、祖国にこれほど大きな支配権をもたらす原因となった者を、殺人者として死刑に処することもできなかったからである。 とりわけ、娘に対する怒りを抱く第一の権利を自然と法律の双方が与えていた父親自身が、彼の罪を免除していたからである。
§3.22.6ἀπορούμενος δὲ τί χρήσεται τοῖς πράγμασι τελευτῶν κράτιστον εἶναι διέγνω τῷ δήμῳ τὴν διάγνωσιν ἐπιτρέπειν.
どのように事態を処すべきか窮した末、彼は最終的に民衆に判断を委ねるのが最善であると決断した。
γενόμενος δὲ θανατηφόρου κρίσεως τότε πρῶτον ὁ Ῥωμαίων δῆμος κύριος τῇ γνώμῃ τοῦ πατρὸς προσέθετο καὶ ἀπολύει τοῦ φόνου τὸν ἄνδρα·
こうして、ローマの民衆は当時初めて死刑を伴う裁判の決定権を握ることになり、父親の意見に賛同して、この男を殺人罪から放免した。
οὐ μὴν ὅ γε βασιλεὺς ἀποχρῆν ἔλεγε τοῖς βουλομένοις τὰ προς τοὺς θεοὺς ὅσια φυλάττειν τὴν ὑπʼ ἀνθρώπων συντελεσθεῖσαν ὑπὲρ αὐτοῦ κρίσιν, ἀλλὰ μεταπεμψάμενος τοὺς ἱεροφάντας ἐκέλευσεν ἐξιλάσασθαι θεούς τε καὶ δαίμονας καὶ καθῆραι τὸν ἄνδρα οἷς νόμος τοὺς ἀκουσίους φόνους ἁγνίζεσθαι καθαρμοῖς.
しかしながら、王は、神々に対する敬虔を保ちたいと願う者たちにとって、彼のために人々によって下された判決だけで十分であるとは言わず、神官たちを呼び寄せて神々や精霊たちの怒りを宥め、不慮の殺人を浄化するための慣習的な清めの儀式をもって、この男を清めるように命じた。
§3.22.7κἀκεῖνοι βωμοὺς ἱδρυσάμενοι δύο τὸν μὲν Ἥρας, ἣ λέλογχεν ἐπισκοπεῖν ἀδελφάς, τὸν δʼ ἕτερον ἐπιχωρίου θεοῦ τινος ἢ δαίμονος Ἰανοῦ λεγομένου κατὰ τὴν ἐπιχώριον γλῶτταν, ἐπωνύμου δὲ Κορατίων τῶν ἀναιρεθέντων ἀνεψιῶν ὑπὸ τοῦ ἀνδρός, καὶ θυσίας τινὰς ἐπʼ αὐτοῖς ποιήσαντες τοῖς τε ἄλλοις καθαρμοῖς ἐχρήσαντο καὶ τελευτῶντες ὑπήγαγον τὸν Ὁράτιον ὑπὸ ζυγόν.
そして彼らは二つの祭壇、一方は姉妹たちを見守る役目を負うジュノーの祭壇、もう一方は現地の言葉でヤヌスと呼ばれる現地の神または精霊の祭壇を築いた。 このヤヌスは、この男によって殺害された従兄弟であるクリアティウス兄弟の名にちなんで呼ばれていた。 彼らはそれらの上でいくつかの犠牲を捧げ、その他の清めの儀式を行い、最後にホラティウスを軛の下にくぐらせた。
ἔστι δὲ Ῥωμαίοις νόμιμον, ὅταν πολεμίων παραδιδόντων τὰ ὅπλα γένωνται κύριοι, δύο καταπήττειν ξύλα ὀρθὰ καὶ τρίτον ἐφαρμόττειν αὐτοῖς ἄνωθεν πλάγιον, ἔπειθʼ ὑπάγειν τοὺς αἰχμαλώτους ὑπὸ ταῦτα καὶ διελθόντας ἀπολύειν ἐλευθέρους ἐπὶ τὰ σφέτερα.
ローマ人には、敵が武器を引き渡して降伏した際、二本の木を垂直に突き立て、その上部に三本目の木を横向きに固定し、捕虜たちをその下にくぐらせてから、彼らを故郷へ自由に帰すという慣習がある。
τοῦτο καλεῖται παρʼ αὐτοῖς ζυγόν, ᾧ καὶ οἱ τότε καθαίροντες τὸν ἄνδρα τελευταίῳ τῶν περὶ τοὺς καθαρμοὺς νομίμων ἐχρήσαντο.
これは彼らの間で軛と呼ばれており、当時この男を清めた者たちも、清めの慣習的儀式の最後としてこれを用いたのである。
§3.22.8ἐν ᾧ δὲ τῆς πόλεως χωρίῳ τὸν ἁγνισμὸν ἐποιήσαντο πάντες Ῥωμαῖοι νομίζουσιν ἱερόν·
彼らがその清めの儀式を行った市内の場所は、すべてのローマ人によって神聖な場所とみなされている。
ἔστι δʼ ἐν τῷ στενωπῷ τῷ φέροντι ἀπὸ Καρίνης κάτω τοῖς ἐπὶ τὸν Κύπριον ἐρχομένοις στενωπόν, ἔνθα οἵ τε βωμοὶ μένουσιν οἱ τότε ἱδρυθέντες καὶ ξύλον ὑπὲρ αὐτῶν τέταται δυσὶ τοῖς ἄντικρυς ἀλλήλων τοίχοις ἐνηρμοσμένον, ὃ γίνεται τοῖς ἐξιοῦσιν ὑπὲρ κεφαλῆς καλούμενον τῇ Ῥωμαϊκῇ διαλέκτῳ §3.22.9ξύλον ἀδελφῆς.
それはカリーナエから下り、キュプリウス通りへと向かう小路にあり、そこには当時築かれた二つの祭壇が今も残っており、その上には互いに向かい合う二つの壁に固定された一本の木が渡されている。 それはそこを出ていく人々の頭上に位置しており、ローマの言葉で「姉妹の梁」と呼ばれている。
τοῦτο μὲν δὴ τὸ χωρίον τῆς συμφορᾶς τοῦ ἀνδρὸς μνημεῖον ἐν τῇ πόλει φυλάττεται θυσίαις γεραιρόμενον ὑπὸ Ῥωμαίων καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτόν, ἕτερον δὲ τῆς ἀρετῆς ἣν ἐπεδείξατο κατὰ τὴν μάχην μαρτύριον ἡ γωνιαία στυλὶς ἡ τῆς ἑτέρας παστάδος ἄρχουσα ἐν ἀγορᾷ, ἐφʼ ἧς ἔκειτο τὰ σκῦλα τῶν Ἀλβανῶν τριδύμων.
この場所は、この男の不幸の記念碑として市内に保存され、毎年ローマ人によって犠牲が捧げられて崇められており、もう一方の、彼が戦闘において示した武勇の証拠は、広場にある一方の列柱廊の端に立つ角柱であり、そこにはアルバ人の三つ子の戦利品が掛けられていた。
τὰ μὲν οὖν ὅπλα ἠφάνισται διὰ μῆκος χρόνου, τὴν δʼ ἐπίκλησιν ἡ στυλὶς ἔτι φυλάττει τὴν αὐτὴν Ὁρατία καλουμένη πίλα.
武器そのものは時の経過とともに消失してしまったが、この柱は今でも同じホラティウスの柱と呼ばれる名称を保っている。
§3.22.10ἔστι δὲ καὶ νόμος παρʼ αὐτοῖς διʼ ἐκεῖνο κυρωθεὶς τὸ πάθος, ᾧ καὶ εἰς ἐμὲ χρῶνται, τιμὴν καὶ δόξαν ἀθάνατον τοῖς ἀνδράσιν ἐκείνοις περιτιθεὶς ὁ κελεύων, οἷς ἂν γένωνται τρίδυμοι παῖδες ἐκ τοῦ δημοσίου τὰς τροφὰς τῶν παίδων χορηγεῖσθαι μέχρις ἥβης.
また、彼らの間にはその悲劇をきっかけに制定され、私の時代に至るまで適用されている法律があり、それはあの男たちに不朽の栄誉と名声を与えるものであるが、三つ子の子供が生まれた者には、彼らが成人するまで公費から養育費を支給することを命じている。
τὰ μὲν δὴ περὶ τὴν Ὁρατίων οἰκίαν γενόμενα θαυμαστὰς καὶ παραδόξους περιπετείας λαβόντα τοιούτου τέλους ἔτυχεν.
このように、ホラティウス家をめぐって起こった驚くべき、かつ予期せぬ運命の逆転は、このような結末を迎えた。