Humanitext Reader

ハリカルナッソスのディオニュシオス · ローマ古代誌 §20.2.1-20.2.6

アスクルムの戦闘とピュロスの戦象投入

947 / 962 箇所 · ギリシア語

要旨

両軍の戦闘が開始され、右翼が優勢となる一進一退の攻防が展開される。ピュロス王が戦象を投入すると、ローマ軍の対戦象用戦車が迎撃を試みるが、最終的に撃退され、中央のルカニア人とブロッティオン人の敗走をきっかけに王のファランクスが崩壊し始める。

§20.2.1ἐπεὶ δὲ τὰ σημεῖα τῆς μάχης ἀνεδείχθη, παιανίσαντες οἱ στρατιῶται καὶ τῷ Ἐνυαλίῳ ἀλαλάξαντες ἐχώρουν ὁμόσε καὶ συμπεσόντες ἐμάχοντο πᾶσαν ἀποδεικνύμενοι τὴν ἐνόπλιον ἐπιστήμην.
戦闘の合図が掲げられると、兵士たちはペアンを歌い、エニュアリオスに鬨の声を上げて一斉に進み、激突して、あらゆる武芸の技術を発揮しながら戦った。
οἱ μὲν ἱππεῖς οἱ παρὰ ἀμφότερα τεταγμένοι τὰ κέρατα προειδότες, ἐν οἷς ἐπλεονέκτουν αὐτοὶ τῶν πολεμίων, εἰς ταῦτα κατέφευγον, Ῥωμαῖοι μὲν εἰς τὴν ἐκ χειρὸς καὶ σταδιαίαν μάχην, τὸ δὲ τῶν Ἑλλήνων ἱππικὸν εἰς τὰς περιελάσεις καὶ τοὺς ἐξελιγμούς·
両翼に配置された騎兵たちは、自分たちが敵に対してどのような点で優位に立っているかをあらかじめ知っており、その戦術に頼った。 すなわち、ローマ人は接近戦と肉弾戦に頼り、ギリシア人の騎兵は包囲行動と旋回運動に頼ったのである。
§20.2.2καὶ οἱ μὲν ὁπότε διώκοιντο ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων, ἐπιστρέψαντες τοὺς ἵππους καὶ τοὺς χαλινοὺς κατασχόντες ἐπεζομάχουν, οἱ δὲ ὁπότε τοὺς Ῥωμαίους μάθοιεν εἰς ἀντίπαλα καθισταμένους, ἐπὶ δόρυ κλίναντες καὶ διʼ ἀλλήλων ἐξελίξαντες περιεδίνουν τοὺς ἵππους αὖθις ἐπὶ τὸ μέτωπον καὶ §20.2.3τὰ κέντρα προσβαλόντες ἐχώρουν ὁμόσε.
そしてローマ人は、ギリシア人に追跡されるときはいつでも、馬を反転させ、手綱を控えて下馬して戦い、一方ギリシア人は、ローマ人が対抗して陣を構えるのを察知すると、右に旋回し、互いの間をすれ違って隊列を解いてから、再び馬の向きを正面に戻し、拍車を当てて突撃していった。
ἡ μὲν οὖν δὴ τῶν ἱππέων μάχη τοιαύτη τις ἦν, ἡ δὲ τῶν πεζῶν τῇ μὲν ἐμφερὴς ἐκείνῃ, τῇ δὲ διάφορος.
騎兵の戦闘はこのようであったが、歩兵の戦闘はある点ではそれに似ており、別の点では異なっていた。
ἐμφερὴς μὲν κατὰ τὸ σύμπαν, διάφορος δὲ κατὰ τὰ μέρη.
全体としては似ていたが、局所的には異なっていたのである。
τὸ μὲν γὰρ δεξιὸν κέρας ἐπιρρεπέστερον ὑπῆρχεν ἑκατέροις, τὸ δʼ ἀριστερὸν ὑποδεέστερον.
というのも、双方にとって右翼の方がより優勢であり、左翼の方は劣勢であったからである。
οὐ μέντοι σὺν τῷ ἀσχήμονι τὰ νῶτα τοῖς πολεμίοις ἐνέκλιναν οὐδέτεροι, ἀλλὰ σὺν κόσμῳ καὶ παρὰ ταῖς σημείαις μένοντες ἑκάτεροι καὶ τὴν προβολὴν φυλάττοντες κατὰ μικρὸν ὑπεχώρουν ὀπίσω.
しかしながら、どちらの側も無様に敵に背を向けることはなく、秩序を保ち、それぞれの軍旗のそばにとどまって防御姿勢を維持しながら、少しずつ後退していった。
§20.2.4οἱ δὲ ἀριστεύσαντες ἦσαν ἐκ μὲν τῆς βασιλικῆς στρατιᾶς Μακεδόνες — οὗτοι γὰρ ἀνέστειλαν τὸ πρῶτον τῶν Ῥωμαίων στρατόπεδον καὶ τοὺς σὺν αὐτοῖς ταχθέντας Λατίνους — ἐκ δὲ τῆς Ῥωμαικῆς οἱ συνελθόντες εἰς τὸ δεύτερον τάγμα Μολοττοῖς καὶ Θεσπρωτοῖς καὶ Χάοσιν ἐναντίοι.
最も奮戦したのは、王の軍勢においてはマケドニア人であり、――彼らはローマの第一軍団と、彼らとともに配置されていたラテン人たちを押し戻したからである――ローマ軍においては、第二軍団に集まり、モロッソイ人、テスプロティア人、カオニア人に対峙した者たちであった。
κελεύσαντος δὲ τοῦ βασιλέως τοὺς ἐλέφαντας ἐπὶ τὸ κάμνον τῆς στρατιᾶς ἄγειν, μαθόντες τὴν ἔφοδον τῶν θηρίων οἱ ταῖς κεραιοφόροις ἐπιβεβηκότες ἁμάξαις ἤλαυνον ὁμόσε.
王が、戦線で苦戦している部分に象を連れて行くよう命じると、獣たちの襲撃を察知した、梁を搭載した戦車に乗り込んだ者たちは、立ち向かって進んだ。
§20.2.5οὗτοι τὸ μὲν πρῶτον ἐπέσχον τῆς ὁρμῆς τὰ θηρία, παίοντες ταῖς μηχαναῖς καὶ τὰς πυρφόρους χεῖρας ἐς τὰς ὄψεις αὐτῶν ἐντρέποντες.
彼らは最初、機械で叩き、火を放つ装置をその顔に向けることで、獣たちの突進を阻んだ。
ἔπειτα οὐκέτι προσαγόντων τὰ θηρία τῶν ἐφεστηκότων τοῖς πύργοις, ἀλλὰ ταῖς λόγχαις βαλλόντων ἄνωθεν καὶ τῶν ψιλῶν διακοπτόντων τὰ περικείμενα γέρρα ταῖς ἁμάξαις καὶ νευροτομούντων τοὺς βόας καταπηδῶντες ἀπὸ τῶν ὀχημάτων οἱ πρὸς ταῖς μηχαναῖς κατέφευγον εἰς τοὺς ἔγγιστα πεζοὺς καὶ πολλὴν παρεῖχον αὐτοῖς ταραχήν.
その後、塔の上に立つ者たちが獣たちをそれ以上近づけさせず、むしろ上方から槍を投げ、軽装兵たちが戦車を囲む編み盾を切り裂き、牛たちの腱を切ると、機械のそばにいた者たちは、戦車から飛び降りて最寄りの歩兵たちのところへと逃げ込み、彼らに大きな混乱をもたらした。
§20.2.6οἱ δὲ ἐν μέσῃ τῇ βασιλικῇ φάλαγγι ταχθέντες Λευκανοὶ καὶ Βρέττιοι χρόνον οὐ πολὺν ἀγωνισάμενοι τρέπονται πρὸς φυγὴν ὑπὸ τοῦ τετάρτου Ῥωμαικοῦ τάγματος ἀνασταλέντες.
一方、王のファランクスの中央に配置されていたルカニア人とブロッティオン人は、わずかな時間戦っただけで、ローマの第四軍団によって押し戻されて敗走した。
ὡς δὲ ἅπαξ ἐνέκλιναν οὗτοι, καὶ διερράγη τὸ κατʼ αὐτοὺς μέρος τῆς φάλαγγος, οὐδὲ οἱ τὴν πλησίον αὐτῶν λαβόντες στάσιν Ταραντῖνοι παρέμενον, ἀλλὰ ἐντρέψαντες κἀκεῖνοι τὰ νῶτα τοῖς πολεμίοις ἔφευγον. ατη.
彼らが一度後退し、彼らのいたファランクスの部分が突破されると、その隣に陣取っていたタレントン人も踏みとどまらず、彼らも同様に敵に背を向けて逃走した。

語釈・文法注

  1. §20.2.1ἐν οἷς ἐπλεονέκτουν — 関係代名詞 οἷς は先行詞を内に含み、前述の騎兵部隊が敵に対して優位性を発揮できる「特定の領域(戦闘方法)」、すなわち「自分たちが優位であった点」を指す。
  2. §20.2.2ἐπὶ δόρυ κλίναντες — 古代ギリシアの軍事専門用語。兵士が右手に槍(δόρυ)を、左手に盾(ἀσπίς)を保持していたことから、右方向への旋回を意味する。対義語は左旋回を意味する ἐπʼ ἀσπίδα κλίνειν である。
  3. §20.2.5οὐκέτι προσαγόντων τὰ θηρία τῶν ἐφεστηκότων τοῖς πύργοις — 独立属格(genitive absolute)構文。主語は τῶν ἐφεστηκότων(塔の上に立っている者たち)であり、動詞 προσαγόντων は「(象の塔にいる兵たちが)獣たちを(戦車に)それ以上近づけさせなくなった」という使役的ないし能動的な意味を持つ。

この箇所を引用する

ハリカルナッソスのディオニュシオス, ローマ古代誌 §20.2.1-20.2.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0081.tlg001.humanitext-grc2:20.2.1-20.2.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。