§2.75.1ὁ δὲ Νόμας εἰς μὲν εὐτέλειαν καὶ σωφροσύνην διὰ τοιούτων συνέστειλε νόμων τὴν πόλιν, εἰς δὲ τὴν περὶ τὰ συμβόλαια δικαιοσύνην ὑκηγάγετο πρᾶγμα ἐξευρὼν ἠγνοημένον ὑπὸ πάντων τῶν καταστησαμένων τὰς ἐλλογίμους πολιτείας.
そしてヌマは、このような法律によって都市を倹約と節制へと引き締める一方で、契約に関する正義へと都市を導いた。 それは、名高い国制を定めたすべての人々に見過ごされていたある方法を考案することによってであった。
ὁρῶν γὰρ ὅτι τῶν συμβολαίων τὰ μὲν ἐν φανερῷ καὶ μετὰ μαρτύρων πραττόμενα ἡ τῶν συνόντων αἰδὼς φυλάττει, καὶ σπάνιοί τινές εἰσιν οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα ἀδικοῦντες, τὰ δὲ ἀμάρτυρα πολλῷ πλείω τῶν ἑτέρων ὄντα μίαν ἔχει φυλακὴν τὴν τῶν συμβαλόντων πίστιν, περὶ ταύτην ᾤετο δεῖν σπουδάσαι παντὸς ἄλλου μάλιστα καὶ ποιῆσαι θείων σεβασμῶν ἀξίαν.
なぜなら、契約のうち、公然と、かつ証人を伴って行われるものは、同席する者たちへの羞恥心が守り、そのようなことに関して不正を行う者はごく稀であるが、他方、証人のないものは他のものよりはるかに多数であり、契約当事者の信義という唯一の守りしか持たないことを見ていたからである。 彼はこれ(信義)について、他の何よりも入念に努め、かつ神聖な崇拝に値するものとすべきだと考えた。
§2.75.2δίκην μὲν γὰρ καὶ Θέμιν καὶ Νέμεσιν καὶ τὰς καλουμένας παρʼ Ἕλλησιν Ἐρινύας καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια ὑπὸ τῶν πρότερον ἀποχρώντως ἐκτεθειῶσθαί τε καὶ καθωσιῶσθαι ἐνόμισε, Πίστιν δέ, ἧς οὔτε μεῖζον οὔτε ἱερώτερον πάθος ἐν ἀνθρώποις οὐδέν, οὔπω σεβασμῶν τυγχάνειν οὔτʼ ἐν τοῖς κοινοῖς τῶν πόλεων πράγμασιν οὔτʼ ἐν τοῖς ἰδίοις.
なぜなら、正義(ディケー)や神的法(テミス)や報い(ネメシス)、またギリシア人の間でエリニュエスと呼ばれるもの、およびこれらに類するすべてのものは、先代の人々によって十分に神格化され、神聖に捧げられていると彼は考えたが、他方、信義(ピスティス)は、これより偉大で神聖な情念は人間の間に何一つないにもかかわらず、都市の公共の事柄においても私的な事柄においても、未だ崇拝を受けていないと考えたからである。
§2.75.3ταῦτα δὴ διανοηθεὶς πρῶτος ἀνθρώπων ἱερὸν ἱδρύσατο Πίστεως δημοσίας καὶ θυσίας αὐτῇ κατεστήσατο, καθάπερ καὶ τοῖς ἄλλοις θεοῖς, δημοτελεῖς.
これらのことを考えて、彼は人間の中で初めて「公の信義」の神殿を建立し、他の神々に対するのと同様に、国家の費用による彼女への犠牲を定めた。
ἔμελλε δὲ ἄρα σὺν χρόνῳ τὸ κοινὸν τῆς πόλεως ἦθος πιστὸν καὶ βέβαιον πρὸς ἀνθρώπους γενόμενον τοιούτους ἀπεργάσασθαι καὶ τοὺς τῶν ἰδιωτῶν τρόπους.
そして時が経つにつれ、人々の間で誠実かつ確実なものとなった都市の共通の気風が、個人の性格をもそのように作り上げるはずであった。
οὕτω γοῦν σεβαστόν τι πρᾶγμα καὶ ἀμίαντον ἐνομίσθη τὸ πιστόν, ὥστε ὅρκον τε μέγιστον γενέσθαι τὴν ἰδίαν ἑκάστῳ πίστιν καὶ μαρτυρίας συμπάσης ἰσχυροτάτην, καὶ ὁπότε ὑπὲρ ἀμαρτύρου συναλλάγματος ἀμφίλογόν τι γένοιτο ἑνὶ πρὸς ἕνα, ἡ διαιροῦσα τὸ νεῖκος καὶ προσωτέρω χωρεῖν οὐκ ἐῶσα τὰς φιλονεικίας ἡ θατέρου τῶν διαδικαζομένων αὐτῶν πίστις ἦν, αἵ τε ἀρχαὶ καὶ τὰ δικαστήρια τὰ πλεῖστα τῶν ἀμφισβητημάτων τοῖς ἐκ τῆς πίστεως ὅρκοις διῄτων.
実際、信義は非常に尊く汚れのないものとみなされたため、各人自身の信義が最大の誓い、かつすべての証言の中で最も強力なものとなり、また、証人のない取引に関して一対一の争いが生じた時には、その紛争を解決し、それ以上争いが進むのを許さなかったのは、当事者のうち一方の側の信義であり、公職者や裁判所もまた、紛争の大部分を信義に基づく誓いによって解決したのである。
§2.75.4τοιαῦτα μὲν δὴ σωφροσύνης τε παρακλητικὰ καὶ δικαιοσύνης ἀναγκαστήρια ὑπὸ τοῦ Νόμα τότε ἐξευρεθέντα κοσμιωτέραν οἰκίας τῆς κράτιστα οἰκουμένης τὴν Ῥωμαίων πόλιν ἀπειργάσατο.
このようにして、当時ヌマによって考案された、節制を促し正義を強制する手段は、ローマの都市を、最も見事に営まれている家よりも秩序正しいものとした。