§38πρεσβύτου δέ τινος Ῥωμαίου εὐσωματοῦντος τὴν ἐνόπλιον αὐτῷ μάχην πρὸς πάτταλον ἐπιδειξαμένου καὶ ἐρομένου, Πῶς σοι, Δημῶναξ, μεμαχῆσθαι ἔδοξα;
ある頑健なローマ人の老人が、彼に対して木の杭を相手にした武器戦闘の技を披露し、「デモナクスよ、私の戦いぶりはどう見えたかね? 」と尋ねたとき、彼は言った。
καλῶς, ἔφη, ἂν ξύλινον τὸν ἀνταγωνιστὴν ἔχῃς.
「見事だ、もし対戦相手が木製であるならばね。
§39καὶ μὴν καὶ πρὸς τὰς ἀπόρους τῶν ἐρωτήσεων πάνυ εὐστόχως παρεσκεύαστο·
」さらに、彼は解決困難な質問に対しても、非常に機知に富んだ備えをしていた。
ἐρομένου γάρ τινος ἐπὶ χλευασμῷ, Εἰ χιλίας μνᾶς ξύλων καύσαιμι, ὦ Δημῶναξ, πόσαι μναῖ ἂν καπνοῦ γένοιντο;
実際、ある人がからかって、「デモナクスよ、もし私が千ミナの薪を燃やしたなら、何ミナの煙が生じるだろうか」と尋ねたとき、彼は言った。
στῆσον, ἔφη, τὴν σποδόν, καὶ τὸ λοιπὸν πᾶν καπνὸς ἔσται.
「灰を量りなさい。 そうすれば残りはすべて煙になる。
§40Πολυβίου δέ τινος, κομιδῇ ἀπαιδεύτου ἀνθρώπου καὶ σολοίκου, εἰπόντος, Ὁ βασιλεύς με τῇ Ῥωμαίων πολιτείᾳ τετίμηκεν·
」全く教養がなく、言葉づかいも不正確なポリュビオスという男が、「皇帝は私にローマの市民権を与えて名誉を授けてくださった」と言ったとき、彼は言った。
εἴθε σε, ἔφη, Ἕλληνα μᾶλλον ἢ Ῥωμαῖον πεποιήκει.
「皇帝があなたをローマ人ではなく、むしろギリシア人にしてくださっていたらよかったのに。
§41ἰδὼν δέ τινα τῶν εὐπαρύφων ἐπὶ τῷ πλάτει τῆς πορφύρας μέγα φρονοῦντα, κύψας αὐτοῦ πρὸς τὸ οὖς καὶ τῆς ἐσθῆτος λαβόμενος καὶ δείξας, Τοῦτο μέντοι πρὸ σοῦ πρόβατον ἐφόρει καὶ ἦν πρόβατον.
」豪華な縁取りの衣服を着た金持ちの一人が、紫色の縁取りの幅広さに自惚れているのを見て、彼はその者の耳元にかがみ込み、衣服をつかんで指し示しながら言った。 「しかしながら、これをあなたの前には羊がまとっていたのであり、しかもそれは羊にすぎなかったのだぞ。
§42ἐπεὶ μέντοι λουόμενος ὤκνησεν ἐς τὸ ὕδωρ ζέον ἐμβῆναι, καὶ ᾐτιάσατό τις ὡς ἀποδειλιάσαντα, Εἰπέ μοι, ἔφη, ὑπὲρ πατρίδος αὐτὸ πείσεσθαι ἔμελλον;
」だが、入浴する際、熱湯に入るのをためらったとき、ある人が彼を臆病者だと非難すると、彼は言った。 「教えてくれ、私は祖国のためにそれを被ることになっていたのか?
§43ἐρομένου δέ τινος, Ποῖα νομίζεις εἶναι τὰ ἐν Ἅιδου;
」ある人が「あの世のありさまはどのようなものだと思いますか」と尋ねたとき、彼は言った。
περίμεινον, ἔφη, κἀκεῖθέν σοι ἐπιστελῶ.
「待っていなさい。 そこからあなたに手紙を送りましょう。
§44Ἀδμήτῳ δέ τινι ποιητῇ φαύλῳ λέγοντι γεγραφέναι μονόστιχον ἐπίγραμμα, ὅπερ ἐν ταῖς διαθήκαις κεκέλευκεν ἐπιγραφῆναι αὑτοῦ τῇ στήλῃ — οὐ χεῖρον δὲ καὶ αὐτὸ εἰπεῖν,
"Γαῖα λάβʼ Ἀδμήτου ἔλυτρον, βῆ δʼ εἰς θεὸν αὐτός —"
γελάσας εἶπεν, Οὕτω καλόν ἐστιν, ὦ Ἄδμητε, τὸ ἐπίγραμμα, ὥστε ἐβουλόμην αὐτὸ ἤδη ἐπιγεγράφθαι.
」くだらない詩人アドメトスが、遺言によって自分の墓碑に刻むよう命じた一行の碑文を書いたと語ったとき——それをここで紹介するのも悪くないだろう、「大地よ、アドメトスの抜け殻を受け取れ、彼自身は神のもとへと去った」—— デモナクスは笑って言った。 「アドメトスよ、その碑文は実に見事だ。 だから私は、それが今すぐにでも刻まれていればよいのにと思うほどだ。
§45ἰδὼν δέ τις ἐπὶ τῶν σκελῶν αὐτοῦ οἷα τοῖς γέρουσιν ἐπιεικῶς γίνεται, ἤρετο, Τί τοῦτο, ὦ Δημῶναξ;
」ある人が、デモナクスの脚に老人によく生じるようなものを見て、「デモナクスよ、これは何ですか」と尋ねると、彼は微笑んで言った。
ὁ δὲ μειδιάσας, Χάρων με ἔδακεν, ἔφη.
「カロンが私を噛んだのだよ。
§46καὶ μέντοι καὶ Λακεδαιμόνιόν τινα ἰδὼν τὸν αὑτοῦ οἰκέτην μαστιγοῦντα, Παῦσαι, ἔφη, ὁμότιμον σαυτοῦ τὸν δοῦλον ἀποφαίνων.
」さらに、あるスパルタ人が自分の奴隷を鞭打っているのを見て、彼は言った。 「やめなさい。 その奴隷を自分と同等の身分であると示してしまうことになる。
§47Δανάης δέ τινος πρὸς τὸν ἀδελφὸν δίκην ἐχούσης, Κρίθητι, ἔφη, οὐ γὰρ εἶ Δανάη ἡ Ἀκρισίου θυγάτηρ.
」ダナエという女性が兄弟と裁判を起こしていたとき、彼は言った。 「裁判を受けなさい。 お前はアクリシオスの娘ダナエではないのだから。
§48μάλιστα δὲ ἐπολέμει τοῖς οὐ πρὸς ἀλήθειαν ἀλλὰ πρὸς ἐπίδειξιν φιλοσοφοῦσιν·
」彼は、真理のためではなく見せびらかしのために哲学する者たちと最も激しく戦った。
ἕνα γοῦν ἰδὼν Κυνικὸν τρίβωνα μὲν καὶ πήραν ἔχοντα, ἀντὶ δὲ τῆς βακτηρίας ὕπερον, καὶ κεκραγότα καὶ λέγοντα ὅτι Ἀντισθένους καὶ Κράτητος καὶ Διογένους ἐστὶ ζηλωτής, Μὴ ψεύδου, ἔφη, σὺ γὰρ Ὑπερείδου μαθητὴς ὢν τυγχάνεις.
実際、あるキュニコス派の者が、粗末な外套と袋を持ち、杖の代わりに擂粉木を持ち、大声で自分はアンティステネスやクラテスやディオゲネスの信奉者だと叫んでいるのを見て、彼は言った。 「嘘をつくな。 お前はヒュペレイデスの弟子なのだから。
§49ἐπεὶ μέντοι πολλοὺς τῶν ἀθλητῶν ἑώρα κακομαχοῦντας καὶ παρὰ τὸν νόμον τὸν ἐναγώνιον ἀντὶ τοῦ παγκρατιάζειν δάκνοντας, Οὐκ ἀπεικότως, ἔφη, τοὺς νῦν ἀθλητὰς οἱ παρομαρτοῦντες λέοντας καλοῦσιν.
」多くの格闘家たちが汚い戦い方をし、競技の規則に違反して、パンクラティオンを行う代わりに噛みついているのを見たとき、彼は言った。 「付き添いの者たちが最近の格闘家たちを『獅子』と呼ぶのも無理はない。
§50ἀστεῖον δὲ κἀκεῖνο αὐτοῦ καὶ δηκτικὸν ἅμα τὸ πρὸς τὸν ἀνθύπατον εἰρημένον·
」地方総督に対して言われた、あの言葉もまた、彼の機知に富むと同時に痛烈なものであった。
ἦν μὲν γὰρ τῶν πιττουμένων τὰ σκέλη καὶ τὸ σῶμα ὅλον· κυνικοῦ δέ τινος ἐπὶ λίθον ἀναβάντος καὶ αὐτὸ τοῦτο κατηγοροῦντος αὐτοῦ καὶ εἰς κιναιδίαν διαβάλλοντος, ἀγανακτήσας καὶ κατασπασθῆναι τὸν Κυνικὸν κελεύσας ἔμελλεν ἢ ξύλοις συντρίψειν ἢ καὶ φυγῇ ζημιώσειν·
というのも、その総督は脚や全身を松脂で脱毛するような男であったが、あるキュニコス派の男が石の上に登り、まさにこのことを非難し、彼を男色者と中傷したとき、総督は憤慨し、そのキュニコス派の男を引きずり下ろすよう命じて、彼を棍棒で打ち据えるか、追放刑に処そうとした。
ἀλλʼ ὅ γε Δημῶναξ παρατυχὼν παρῃτεῖτο συγγνώμην ἔχειν αὐτῷ κατά τινα πάτριον τοῖς Κυνικοῖς παρρησίαν θρασυνομένῳ.
しかしデモナクスが居合わせて、キュニコス派の祖伝とも言える率直な物言いによって不遜な態度を取ったのだからと、彼を許してやるよう懇願した。
εἰπόντος δὲ τοῦ ἀνθυπάτου, Νῦν μέν σοι ἀφίημι αὐτόν, ἂν δὲ ὕστερον τοιοῦτόν τι τολμήσῃ, τί παθεῖν ἄξιός ἐστιν;
総督が「今回はあなたのために彼を釈放しよう。 だが、もし彼がのちにまたこのような不届きなことを企てたなら、彼はどのような罰を受けるに値するか」と言うと、デモナクスは言った。
καὶ ὁ Δημῶναξ, Δρωπακισθῆναι τότε αὐτὸν κέλευσον.
「その時は彼を松脂で脱毛するよう命じなさい。
§51ἄλλῳ δέ τινι στρατοπέδων ἅμα καὶ ἔθνους τοῦ μεγίστου τὴν ἀρχὴν ἐμπιστευθέντι ἐκ βασιλέως ἐρομένῳ, πῶς ἄριστα ἄρξει;
」皇帝から、軍隊と同時に最大の属州の統治を委ねられた別の人が、「どのようにすれば最善の統治ができるか」と尋ねたとき、彼は言った。
ἀοργήτως, ἔφη, καὶ ὀλίγα μὲν λαλῶν, πολλὰ δὲ ἀκούων.
「怒ることなく、言葉を少なくし、多くを聞くことだ。
§52ἐρομένῳ δέ τινι εἰ καὶ αὐτὸς πλακοῦντας ἐσθίοι, Οἴει οὖν, ἔφη, τοῖς μωροῖς τὰς μελίσσας τιθέναι τὰ κηρία;
」ある人が、彼自身もケーキを食べるのかと尋ねたとき、彼は言った。 「それでは、蜜蜂たちは愚か者のために蜜房を作るとでも思っているのかね?
§53πρὸς δὲ τῇ Ποικίλῃ ἀνδριάντα ἰδὼν τὴν χεῖρα ἀποκεκομμένον, ὀψὲ ἔφη Ἀθηναίους εἰκόνι χαλκῇ τετιμηκέναι τὸν Κυνέγειρον.
」色彩列柱館の近くで、手を切り落とされた像を見て、彼は言った。 「アテナイ人たちは、ずいぶん遅くなってからキネイゲイロスを青銅の像で称えたのだね。
§54καὶ μὴν καὶ Ῥουφῖνον τὸν Κύπριον — λέγω δὴ τὸν χωλὸν τὸν ἐκ τοῦ περιπάτου — ἰδὼν ἐπὶ πολὺ τοῖς περιπάτοις ἐνδιατρίβοντα, Οὐδέν ἐστιν, ἔφη, ἀναισχυντότερον χωλοῦ Περιπατητικοῦ.
」また、キプロス人ルフィノス——すなわち、ペリパトス派の、あの足の不自由な男のことだが——が回廊に長居しているのを見て、彼は言った。 「足の不自由なペリパトス派ほど厚かましいものはない。 」