§77ΜΕΝ. ἀλλὰ περιμένοιμʼ ἄν, ὦ Σώκρατες, εἴ μοι πολλὰ τοιαῦτα λέγοις.
メノン:しかしソクラテス、もしあなたがそのようなことをたくさん語ってくださるなら、私は待ちましょう。
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν προθυμίας γε οὐδὲν ἀπολείψω, καὶ σοῦ ἕνεκα καὶ ἐμαυτοῦ, λέγων τοιαῦτα·
ソクラテス:いや、熱意においては、君のためにも私自身のためにも、そのようなことを語るのにいささかも惜しみはしない。
ἀλλʼ ὅπως μὴ οὐχ οἷός τʼ ἔσομαι πολλὰ τοιαῦτα λέγειν.
ただ、そのようなことをたくさん語ることが私にできないのではないかと(心配なのだが)。
ἀλλʼ ἴθι δὴ πειρῶ καὶ σὺ ἐμοὶ τὴν ὑπόσχεσιν ἀποδοῦναι, κατὰ ὅλου εἰπὼν ἀρετῆς πέρι ὅτι ἐστίν, καὶ παῦσαι πολλὰ ποιῶν ἐκ τοῦ ἑνός, ὅπερ φασὶ τοὺς συντρίβοντάς τι ἑκάστοτε οἱ σκώπτοντες, ἀλλὰ ἐάσας ὅλην καὶ ὑγιῆ εἰπὲ τί ἐστιν ἀρετή.
さあ、君の方も私への約束を果たして、徳とは全体として何であるかを言い、一つのものを多くのものに細切れにするのをやめてくれたまえ。 何かを粉々にする者たちをいつもからかう人たちが言うようにね。 そうではなく、全体として健康なままの徳が何であるかを語ってくれ。
τὰ δέ γε παραδείγματα παρʼ ἐμοῦ εἴληφας.
お手本は私から受け取ったのだからね。
ΜΕΝ. δοκεῖ τοίνυν μοι, ὦ Σώκρατες, ἀρετὴ εἶναι, καθάπερ ὁ ποιητὴς λέγει,
χαίρειν τε καλοῖσι καὶ δύνασθαι·
メノン:それならソクラテス、詩人が言うように、徳とは、「美しいものを喜び、かつ能力があること」だと思います。
καὶ ἐγὼ τοῦτο λέγω ἀρετήν, ἐπιθυμοῦντα τῶν καλῶν δυνατὸν εἶναι πορίζεσθαι.
私もこれを徳だと言います。 すなわち、美しいものを欲して、それを手に入れる能力があることです。
ΣΩ. ἆρα λέγεις τὸν τῶν καλῶν ἐπιθυμοῦντα ἀγαθῶν ἐπιθυμητὴν εἶναι;
ソクラテス:君の言う、美しいものを欲する人とは、良いものを欲する人のことかね。
ΜΕΝ. μάλιστά γε.
メノン:まさにその通りです。
ΣΩ. ἆρα ὡς ὄντων τινῶν οἳ τῶν κακῶν ἐπιθυμοῦσιν, ἑτέρων δὲ οἳ τῶν ἀγαθῶν;
ソクラテス:それは、悪いものを欲する人々が一部にいて、良いものを欲する人々が他にいるという前提で言っているのかね。
οὐ πάντες, ὤριστε, δοκοῦσί σοι τῶν ἀγαθῶν ἐπιθυμεῖν;
友よ、すべての人々が良いものを欲するとは思わないかね。
ΜΕΝ. οὐκ ἔμοιγε.
メノン:私はそうは思いません。
ΣΩ. ἀλλά τινες τῶν κακῶν;
ソクラテス:では、悪いものを欲する人がいると?
ΜΕΝ. ναί.
メノン:はい。
ΣΩ. οἰόμενοι τὰ κακὰ ἀγαθὰ εἶναι, λέγεις, ἢ καὶ γιγνώσκοντες ὅτι κακά ἐστιν ὅμως ἐπιθυμοῦσιν αὐτῶν;
ソクラテス:悪いものを良いものと思い込んで欲するということかね、それとも、それが悪いものだと知りながら、それでも欲するということかね。
ΜΕΝ. ἀμφότερα ἔμοιγε δοκοῦσιν.
メノン:私には、その両方がいると思われます。
ΣΩ. ἦ γὰρ δοκεῖ τίς σοι, ὦ Μένων, γιγνώσκων τὰ κακὰ ὅτι κακά ἐστιν ὅμως ἐπιθυμεῖν αὐτῶν;
ソクラテス:メノン、悪いものが悪いものだと知りながら、それでもそれを欲する人が本当にいると思うかね。
ΜΕΝ. μάλιστα.
メノン:確かに(そう思います)。
ΣΩ. τί ἐπιθυμεῖν λέγεις;
ソクラテス:欲するとは、どういうこととして言っているのかね。
ἦ γενέσθαι αὐτῷ;
それが自分自身のものになることかね。
ΜΕΝ. γενέσθαι·
メノン:手に入ることです。
τί γὰρ ἄλλο;
他に何があるでしょう。
ΣΩ. πότερον ἡγούμενος τὰ κακὰ ὠφελεῖν ἐκεῖνον ᾧ ἂν γένηται, ἢ γιγνώσκων τὰ κακὰ ὅτι βλάπτει ᾧ ἂν παρῇ;
ソクラテス:悪いものが、それを手に入れた者に益をもたらすと思ってのことかね、それとも、悪いものが、それを持つ者に害を与えることを知ってのことかね。
ΜΕΝ. εἰσὶ μὲν οἳ ἡγούμενοι τὰ κακὰ ὠφελεῖν, εἰσὶν δὲ καὶ οἳ γιγνώσκοντες ὅτι βλάπτει.
メノン:悪いものが益をもたらすと思う者もいれば、害を与えることを知っている者もいます。
ΣΩ. ἦ καὶ δοκοῦσί σοι γιγνώσκειν τὰ κακὰ ὅτι κακά ἐστιν οἱ ἡγούμενοι τὰ κακὰ ὠφελεῖν;
ソクラテス:悪いものが益をもたらすと思っている人々が、悪いものを悪い目だと知っていると、君は本当に思うかね。
ΜΕΝ. οὐ πάνυ μοι δοκεῖ τοῦτό γε.
メノン:それは全く思いません。
ΣΩ. οὐκοῦν δῆλον ὅτι οὗτοι μὲν οὐ τῶν κακῶν ἐπιθυμοῦσιν, οἱ ἀγνοοῦντες αὐτά, ἀλλὰ ἐκείνων ἃ ᾤοντο ἀγαθὰ εἶναι, ἔστιν δὲ ταῦτά γε κακά·
ソクラテス:それなら、悪いものを知らないで、それらを良いものだと思い込んでいる人々は、明らかに悪いものを欲しているのではなく、良いものだと思っていたものを欲しているのだということは明らかではないか。 しかしそれらは実際には悪いものなのだ。
ὥστε οἱ ἀγνοοῦντες αὐτὰ καὶ οἰόμενοι ἀγαθὰ εἶναι δῆλον ὅτι τῶν ἀγαθῶν ἐπιθυμοῦσιν.
したがって、それらを知らずに良いものと思い込んでいる人々は、明らかに良いものを欲しているのである。
ἢ οὔ;
そうではないかね。
ΜΕΝ. κινδυνεύουσιν οὗτοί γε.
メノン:彼らはそのようですね。
ΣΩ. τί δέ; οἱ τῶν κακῶν μὲν ἐπιθυμοῦντες, ὡς φῂς σύ, ἡγούμενοι δὲ τὰ κακὰ βλάπτειν ἐκεῖνον ᾧ ἂν γίγνηται, γιγνώσκουσιν δήπου ὅτι βλαβήσονται ὑπʼ αὐτῶν;
ソクラテス:では、君の言うように悪いものを欲しながら、悪いものがそれを手に入れた者に害を与えると思っている人々は、自分がそれによって害を受けることを当然知っているのだね。
§78ΜΕΝ. ἀνάγκη.
メノン:必然的にそうなります。
ΣΩ. ἀλλὰ τοὺς βλαπτομένους οὗτοι οὐκ οἴονται ἀθλίους εἶναι καθʼ ὅσον βλάπτονται;
ソクラテス:では、害を受ける人々は、害を受ける限りにおいて惨めであるとは、彼らは思わないかね。
ΜΕΝ. καὶ τοῦτο ἀνάγκη.
メノン:それも必然的にそうなります。
ΣΩ. τοὺς δὲ ἀθλίους οὐ κακοδαίμονας;
ソクラテス:そして、惨めな人々は不幸せであるとは?
ΜΕΝ. οἶμαι ἔγωγε.
メノン:私はそう思います。
ΣΩ. ἔστιν οὖν ὅστις βούλεται ἄθλιος καὶ κακοδαίμων εἶναι;
ソクラテス:それでは、惨めで行き詰まった状態になることを望む人が、誰かいるだろうか。
ΜΕΝ. οὔ μοι δοκεῖ, ὦ Σώκρατες.
メノン:ソクラテス、私にはいないと思われます。
ΣΩ. οὐκ ἄρα βούλεται, ὦ Μένων, τὰ κακὰ οὐδείς, εἴπερ μὴ βούλεται τοιοῦτος εἶναι.
ソクラテス:それならメノン、誰も悪いものを望みはしない。 そのような者になりたいと望むのでなければね。
τί γὰρ ἄλλο ἐστὶν ἄθλιον εἶναι ἢ ἐπιθυμεῖν τε τῶν κακῶν καὶ κτᾶσθαι;
惨めであるとは、悪いものを欲し、かつそれを手に入れること以外の何であろうか。
ΜΕΝ. κινδυνεύεις ἀληθῆ λέγειν, ὦ Σώκρατες·
メノン:ソクラテス、あなたの言うことは真実であるように思われます。
καὶ οὐδεὶς βούλεσθαι τὰ κακά.
そして、誰も悪いものを望みはしないということも。
ΣΩ. οὐκοῦν νυνδὴ ἔλεγες ὅτι ἔστιν ἡ ἀρετὴ βούλεσθαί τε τἀγαθὰ καὶ δύνασθαι;
ソクラテス:それでは、先ほど君は、徳とは良いものを望み、かつ(それを手に入れる)能力があることだと言っていたね。
ΜΕΝ. εἶπον γάρ.
メノン:ええ、言いました。
ΣΩ. οὐκοῦν τοῦ λεχθέντος τὸ μὲν βούλεσθαι πᾶσιν ὑπάρχει, καὶ ταύτῃ γε οὐδὲν ὁ ἕτερος τοῦ ἑτέρου βελτίων;
ソクラテス:そうだとすると、語られたことのうち「望む」ということについてはすべての人に備わっており、この点では一方が他方より優れているということは全くないのではないかね。
ΜΕΝ. φαίνεται.
メノン:そのように見えます。
ΣΩ. ἀλλὰ δῆλον ὅτι εἴπερ ἐστὶ βελτίων ἄλλος ἄλλου, κατὰ τὸ δύνασθαι ἂν εἴη ἀμείνων.
ソクラテス:しかし、ある人が他の一人より優れているとするなら、それは「能力があること」において勝っているからであることは明らかだ。
ΜΕΝ. πάνυ γε.
メノン:まさにその通りです。
ΣΩ. τοῦτʼ ἔστιν ἄρα, ὡς ἔοικε, κατὰ τὸν σὸν λόγον ἀρετή, δύναμις τοῦ πορίζεσθαι τἀγαθά.
ソクラテス:それなら、君の言によれば、徳とはどうやらこういうことらしい。 すなわち、良いものを手に入れる能力であると。
ΜΕΝ. παντάπασί μοι δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, οὕτως ἔχειν ὡς σὺ νῦν ὑπολαμβάνεις.
メノン:ソクラテス、まさにあなたが今捉えた通りのように思われます。
ΣΩ. ἴδωμεν δὴ καὶ τοῦτο εἰ ἀληθὲς λέγεις·
ソクラテス:それでは、君の言うこのことが真実かどうかも見てみよう。
ἴσως γὰρ ἂν εὖ λέγοις.
君は正しいことを言っているかもしれないからね。
τἀγαθὰ φῂς οἷόν τʼ εἶναι πορίζεσθαι ἀρετὴν εἶναι;
君は、良いものを手に入れる能力があることが徳であると言うのだね。
ΜΕΝ. ἔγωγε.
メノン:私はそう言います。
ΣΩ. ἀγαθὰ δὲ καλεῖς οὐχὶ οἷον ὑγίειάν τε καὶ πλοῦτον;
ソクラテス:君が良いものと呼ぶのは、例えば健康や富のようなものではないかね。
ΜΕΝ. καὶ χρυσίον λέγω καὶ ἀργύριον κτᾶσθαι καὶ τιμὰς ἐν πόλει καὶ ἀρχάς.
メノン:金や銀を手に入れること、また国家における名誉や官職なども言っています。
ΣΩ. μὴ ἄλλʼ ἄττα λέγεις τἀγαθὰ ἢ τὰ τοιαῦτα;
ソクラテス:君が言う良いものとは、これらのようなもの以外に何かあるかね。
ΜΕΝ. οὔκ, ἀλλὰ πάντα λέγω τὰ τοιαῦτα.
メノン:いいえ、そうしたすべてのものを言っています。
ΣΩ. εἶεν·
ソクラテス:なるほど。
χρυσίον δὲ δὴ καὶ ἀργύριον πορίζεσθαι ἀρετή ἐστιν, ὥς φησι Μένων ὁ τοῦ μεγάλου βασιλέως πατρικὸς ξένος.
金や銀を手に入れることが徳であると、偉大なる王の先祖代々の客分であるメノンは言うのだね。
πότερον προστιθεῖς τούτῳ τῷ πόρῳ, ὦ Μένων, τὸ δικαίως καὶ ὁσίως, ἢ οὐδέν σοι διαφέρει, ἀλλὰ κἂν ἀδίκως τις αὐτὰ πορίζηται, ὁμοίως σὺ αὐτὰ ἀρετὴν καλεῖς;
メノン、君はこの手に入れることに、「正しくかつ敬虔に」という言葉を付け加えるかね。 それとも君にとってはどちらでもよく、もし誰かがそれらを不義に手に入れたとしても、同じようにそれを徳と呼ぶかね。
ΜΕΝ. οὐ δήπου, ὦ Σώκρατες.
メノン:まさか、ソクラテス。
ΣΩ. ἀλλὰ κακίαν.
ソクラテス:では、悪徳と?
ΜΕΝ. πάντως δήπου.
メノン:全くもってそうです。
ΣΩ. δεῖ ἄρα, ὡς ἔοικε, τούτῳ τῷ πόρῳ δικαιοσύνην ἢ σωφροσύνην ἢ ὁσιότητα προσεῖναι, ἢ ἄλλο τι μόριον ἀρετῆς·
ソクラテス:それなら、どうやら、この獲得には正義や節制、あるいは敬虔、もしくは他の何らかの徳の部分が伴っていなければならない。
εἰ δὲ μή, οὐκ ἔσται ἀρετή, καίπερ ἐκπορίζουσα τἀγαθά.
そうでなければ、たとえ良いものを獲得するとしても、それは徳ではないだろう。
ΜΕΝ. πῶς γὰρ ἄνευ τούτων ἀρετὴ γένοιτʼ ἄν;
メノン:それらのものがなくて、どうして徳になることがありましょう。
ΣΩ. τὸ δὲ μὴ ἐκπορίζειν χρυσίον καὶ ἀργύριον, ὅταν μὴ δίκαιον ᾖ, μήτε αὑτῷ μήτε ἄλλῳ, οὐκ ἀρετὴ καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ ἀπορία;
ソクラテス:では、正しくない場合に、金や銀を獲得しないこと――自分自身のためにも他人のためにも――この獲得しないこと自体もまた徳ではないかね。
ΜΕΝ. φαίνεται.
メノン:そのように見えます。