§112ΣΩ. τί δὲ δή;
ソクラテス:それではどうだね。
νῦν περὶ τῶν δικαίων καὶ ἀδίκων ἀνθρώπων καὶ πραγμάτων οἱ πολλοὶ δοκοῦσί σοι ὁμολογεῖν αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἢ ἀλλήλοις;
今度は、正しい人々や不正な人々、あるいは正しい事柄や不正な事柄について、多くの人々は自分自身の中でも、また互いの間でも、一致していると思うかね。
ΑΛ. ἥκιστα νὴ Δίʼ, ὦ Σώκρατες.
アルキビアデス:ゼウスにかけて、全くそんなことはありません、ソクラテス。
ΣΩ. τί δέ;
ソクラテス:ではどうだね。
μάλιστα περὶ αὐτῶν διαφέρεσθαι;
それらについて、最も激しく意見を異にしていると思うかね。
ΑΛ. πολύ γε.
アルキビアデス:大いにそうです。
ΣΩ. οὔκουν οἴομαί γε πώποτέ σε ἰδεῖν οὐδʼ ἀκοῦσαι σφόδρα οὕτω διαφερομένους ἀνθρώπους περὶ ὑγιεινῶν καὶ μή, ὥστε διὰ ταῦτα μάχεσθαί τε καὶ ἀποκτεινύναι ἀλλήλους.
ソクラテス:ともかく、健康的であるかそうでないかについて、人々がこれほど激しく意見を異にし、そのために互いに戦ったり殺し合ったりするのを、君は見たことも聞いたこともないと思うがね。
ΑΛ. οὐ δῆτα.
アルキビアデス:もちろんありません。
ΣΩ. ἀλλὰ περὶ τῶν δικαίων καὶ ἀδίκων ἔγωγʼ οἶδʼ ὅτι, καὶ εἰ μὴ ἑώρακας, ἀκήκοας γοῦν ἄλλων τε πολλῶν καὶ Ὁμήρου·
ソクラテス:しかし、正義と不正については、たとえ見たことはなくても、少なくとも多くの他の人々やホメロスから聞いたことがあると、私は知っている。
καὶ Ὀδυσσείας γὰρ καὶ Ἰλιάδος ἀκήκοας.
というのも、君は『オデュッセイア』も『イリアス』も聞いたことがあるからね。
ΑΛ. πάντως δήπου, ὦ Σώκρατες.
アルキビアデス:もちろんですとも、ソクラテス。
ΣΩ. οὐκοῦν ταῦτα ποιήματά ἐστι περὶ διαφορᾶς δικαίων τε καὶ ἀδίκων;
ソクラテス:それでは、これらは正義と不正の相違をめぐる詩ではないかね。
ΑΛ. ναί.
アルキビアデス:はい。
ΣΩ. καὶ αἱ μάχαι γε καὶ οἱ θάνατοι διὰ ταύτην τὴν διαφορὰν τοῖς τε Ἀχαιοῖς καὶ τοῖς ἄλλοις Τρωσὶν ἐγένοντο, καὶ τοῖς μνηστῆρσι τοῖς τῆς Πηνελόπης καὶ τῷ Ὀδυσσεῖ.
ソクラテス:シエ、まさにこの相違のゆえに、アカイア人たちと他方のトロイア人たち、またペネロペの求婚者たちとオデュッセウスの間で、戦闘や死が生じたのではないかね。
ΑΛ. ἀληθῆ λέγεις.
アルキビアデス:おっしゃる通りです。
ΣΩ. οἶμαι δὲ καὶ τοῖς ἐν Τανάγρᾳ Ἀθηναίων τε καὶ Λακεδαιμονίων καὶ Βοιωτῶν ἀποθανοῦσι, καὶ τοῖς ὕστερον ἐν Κορωνείᾳ, ἐν οἷς καὶ ὁ σὸς πατὴρ ἐτελεύτησεν, οὐδὲ περὶ ἑνὸς ἄλλου ἡ διαφορὰ ἢ περὶ τοῦ δικαίου καὶ ἀδίκου τοὺς θανάτους καὶ τὰς μάχας πεποίηκεν·
ソクラテス:また、タナグラで死んだアテナイ人、ラケダイモン人、ボイオティア人たち、そしてその後にコロネイアで死んだ人々(その中には君の父親も絶命したのだが)にとっても、正義と不正についての相違以外の何ものでもないものが、死や戦闘を引き起こしたのだと私は思う。
ἦ γάρ;
そうではないかね。
ΑΛ. ἀληθῆ λέγεις.
アルキビアデス:おっしゃる通りです。
ΣΩ. τούτους οὖν φῶμεν ἐπίστασθαι περὶ ὧν οὕτως σφόδρα διαφέρονται, ὥστε ἀμφισβητοῦντες ἀλλήλοις τὰ ἔσχατα σφᾶς αὐτοὺς ἐργάζονται;
ソクラテス:それでは、これほどまでに激しく意見を異にし、互いに争って最悪の事態を自分たちにもたらし合うような事柄について、彼らは知っているのだと言おうか。
ΑΛ. οὐ φαίνεταί γε.
アルキビアデス:全くそのようには思えません。
ΣΩ. οὐκοῦν εἰς τοὺς τοιούτους διδασκάλους ἀναφέρεις οὓς ὁμολογεῖς αὐτὸς μὴ εἰδέναι;
ソクラテス:それなら、君自身が「知っていない」と認めるような、そのような先生たちに帰しているわけだね。
ΑΛ. ἔοικα.
アルキビアデス:そのようです。
ΣΩ. πῶς οὖν εἰκός σε εἰδέναι τὰ δίκαια καὶ τὰ ἄδικα, περὶ ὧν οὕτω πλανᾷ καὶ οὔτε μαθὼν φαίνῃ παρʼ οὐδενὸς οὔτʼ αὐτὸς ἐξευρών;
ソクラテス:では、君が正義や不正について知っているなどということが、どうしてあり得ようか。 君はそれらについてこれほど惑わされており、誰からも学んだようには見えず、自分自身で見出したようにも見えないのだから。
ΑΛ. ἐκ μὲν ὧν σὺ λέγεις οὐκ εἰκός.
アルキビアデス:あなたの言うことからすれば、あり得ないことです。
ΣΩ. ὁρᾷς αὖ τοῦθʼ ὡς οὐ καλῶς εἶπες, ὦ Ἀλκιβιάδη;
ソクラテス:アルキビアデス、今の言い方もまた正しくないということが分かるかね。
ΑΛ. τὸ ποῖον;
アルキビアデス:どのような点ですか。
ΣΩ. ὅτι ἐμὲ φῂς ταῦτα λέγειν.
ソクラテス:私がそう言っている、と君が言う点だよ。
ΑΛ. τί δέ;
アルキビアデス:えっ、違うのですか。
οὐ σὺ λέγεις ὡς ἐγὼ οὐδὲν ἐπίσταμαι περὶ τῶν δικαίων καὶ ἀδίκων;
あなたが、私は正義と不正について何も知らない、と言っているのではないのですか。
ΣΩ. οὐ μέντοι.
ソクラテス:違うとも。
ΑΛ. ἀλλʼ ἐγώ;
アルキビアデス:では、私がですか。
ΣΩ. ναί.
ソクラテス:そうだ。
ΑΛ. πῶς δή;
アルキビアデス:一体どうしてですか。
ΣΩ. ὧδε εἴσῃ.
ソクラテス:こうすれば分かる。
ἐάν σε ἔρωμαι τὸ ἓν καὶ τὰ δύο πότερα πλείω ἐστί, φήσεις ὅτι τὰ δύο;
もし私が君に、1と2ではどちらが多いかと尋ねたら、君は2だと言うかね。
ΑΛ. ἔγωγε.
アルキビアデス:言います。
ΣΩ. πόσῳ;
ソクラテス:どれだけ多くかね。
ΑΛ. ἑνί.
アルキビアデス:1だけです。
ΣΩ. πότερος οὖν ἡμῶν ὁ λέγων ὅτι τὰ δύο τοῦ ἑνὸς ἑνὶ πλείω;
ソクラテス:では、2は1よりも1だけ多い、と言っているのは私たちのどちらかね。
ΑΛ. ἐγώ.
アルキビアデス:私です。
ΣΩ. οὐκοῦν ἐγὼ μὲν ἠρώτων, σὺ δʼ ἀπεκρίνου;
ソクラテス:そうすると、私は尋ね、君が答えたのだね。
ΑΛ. ναί.
アルキビアデス:はい。
§113ΣΩ. περὶ δὴ τούτων μῶν ἐγὼ φαίνομαι λέγων ὁ ἐρωτῶν, ἢ σὺ ὁ ἀποκρινόμενος;
ソクラテス:では、これらについて、尋ねている私と言っているように見えるかね、それとも答えている君かね。
ΑΛ. ἐγώ.
アルキビアデス:私です。
ΣΩ. τί δʼ ἂν ἐγὼ μὲν ἔρωμαι ποῖα γράμματα Σωκράτους, σὺ δʼ εἴπῃς, πότερος ὁ λέγων;
ソクラテス:では、もし私が『ソクラテス』の綴り字は何かと尋ね、君がそれを言ったとしたら、言っているのはどちらかね。
ΑΛ. ἐγώ.
アルキビアデス:私です。
ΣΩ. ἴθι δή, ἑνὶ λόγῳ εἰπέ·
ソクラテス:さあ、一言で言ってくれたまえ。
ὅταν ἐρώτησίς τε καὶ ἀπόκρισις γίγνηται, πότερος ὁ λέγων, ὁ ἐρωτῶν ἢ ὁ ἀποκρινόμενος;
問いと答えが交わされる時、言っているのはどちらかね、問いかける者か、それとも答える者か。
ΑΛ. ὁ ἀποκρινόμενος, ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες.
アルキビアデス:答える者です、私にはそう思われます、ソクラテス。
ΣΩ. οὐκοῦν ἄρτι διὰ παντὸς ἐγὼ μὲν ἦ ὁ ἐρωτῶν;
ソクラテス:そうすると、ついさっきも、終始一貫して尋ねていたのは私ではなかったかね。
ΑΛ. ναί.
アルキビアデス:はい。
ΣΩ. σὺ δʼ ὁ ἀποκρινόμενος;
ソクラテス:そして、君が答える者だったね。
ΑΛ. πάνυ γε.
アルキビアデス:全くその通りです。
ΣΩ. τί οὖν;
ソクラテス:それならどうだね。
τὰ λεχθέντα πότερος ἡμῶν εἴρηκεν;
言われた事柄を口にしたのは、私たちのどちらかね。
ΑΛ. φαίνομαι μέν, ὦ Σώκρατες, ἐκ τῶν ὡμολογημένων ἐγώ.
アルキビアデス:合意された事柄からすれば、ソクラテス、私ということになるようです。
ΣΩ. οὐκοῦν ἐλέχθη περὶ δικαίων καὶ ἀδίκων ὅτι Ἀλκιβιάδης ὁ καλὸς ὁ Κλεινίου οὐκ ἐπίσταιτο, οἴοιτο δέ, καὶ μέλλοι εἰς ἐκκλησίαν ἐλθὼν συμβουλεύσειν Ἀθηναίοις περὶ ὧν οὐδὲν οἶδεν;
ソクラテス:それなら、『クレイニアスの子である美しきアルキビアデスは、正義と不正について知っていないのに、知っていると思っており、民会に行ってアテナイ人たちに自分が何も知らない事柄について助言しようとしている』と言われたのではないかね。
οὐ ταῦτʼ ἦν;
そういうことではなかったかね。
ΑΛ. φαίνεται.
アルキビアデス:そのように見えます。
ΣΩ. τὸ τοῦ Εὐριπίδου ἄρα συμβαίνει, ὦ Ἀλκιβιάδη·
ソクラテス:それなら、エウリピデスの言葉が当てはまるね、アルキビアデス。
σοῦ τάδε κινδυνεύεις, οὐκ ἐμοῦ ἀκηκοέναι, οὐδʼ ἐγώ εἰμι ὁ ταῦτα λέγων, ἀλλὰ σύ, ἐμὲ δὲ αἰτιᾷ μάτην.
君はこれを私からではなく、君自身から聞いた恐れがある。
καὶ μέντοι καὶ εὖ λέγεις.
これを言っているのは私ではなく君自身であり、君は私を無駄に非難しているのだ。
μανικὸν γὰρ ἐν νῷ ἔχεις ἐπιχείρημα ἐπιχειρεῖν, ὦ βέλτιστε, διδάσκειν ἃ οὐκ οἶσθα, ἀμελήσας μανθάνειν.
しかし、君は正しく言ったのだ。 なぜなら、我が友よ、君は学ぶことを怠りながら、自分の知らないことを教えるという、正気の沙汰とは思えない企てを企てようとしているのだからね。
ΑΛ. οἶμαι μέν, ὦ Σώκρατες, ὀλιγάκις Ἀθηναίους βουλεύεσθαι καὶ τοὺς ἄλλους Ἕλληνας πότερα δικαιότερα ἢ ἀδικώτερα·
アルキビアデス:ソクラテス、私は、アテナイ人や他のギリシア人たちが、どちらがより正しいか、あるいはより不正であるかについて審議することはめったにないと思います。
τὰ μὲν γὰρ τοιαῦτα ἡγοῦνται δῆλα εἶναι, ἐάσαντες οὖν περὶ αὐτῶν σκοποῦσιν ὁπότερα συνοίσει πράξασιν.
というのも、彼らはそのようなことは明白であると考えており、それゆえにそれらを放置して、どちらが自分たちの行うことにとって有益であるかを検討するからです。
οὐ γὰρ ταὐτὰ οἶμαι ἐστὶν τά τε δίκαια καὶ τὰ συμφέροντα, ἀλλὰ πολλοῖς δὴ ἐλυσιτέλησεν ἀδικήσασι μεγάλα ἀδικήματα, καὶ ἑτέροις γε οἶμαι δίκαια ἐργασαμένοις οὐ συνήνεγκεν.
正しいことと有益なこととは同じではないと私は思いますし、現に多くの人々が大きな不正を働いて利益を得ており、他方で正しいことを行いながらも有益でなかった人々もいると思うからです。
ΣΩ. τί οὖν;
ソクラテス:それならどうだね。
εἰ ὅτι μάλιστα ἕτερα μὲν τὰ δίκαια τυγχάνει ὄντα, ἕτερα δὲ τὰ συμφέροντα, οὔ τί που αὖ σὺ οἴει ταῦτʼ εἰδέναι ἃ συμφέρει τοῖς ἀνθρώποις, καὶ διʼ ὅτι;
もし仮に、正しいことと有益なこととが全く別のものであるとしても、まさか君は、人々に何が有益であるか、そしてそれはなぜか、ということを知っていると思っているわけではあるまいね。
ΑΛ. τί γὰρ κωλύει, ὦ Σώκρατες;
アルキビアデス:何がそれを妨げるというのですか、ソクラテス。
εἰ μή με αὖ ἐρήσῃ παρʼ ὅτου ἔμαθον ἢ ὅπως αὐτὸς ηὗρον.
あなたが私に、またしても『誰から学んだのか』とか『どうやって自分で見出したのか』などと尋ねさえしなければの話ですがね。