Humanitext Reader

プラトン · クラテュロス §424

音素の分類と絵の具に例えられる言論の形成

23 / 34 箇所 · ギリシア語

要旨

ソクラテスとヘルモゲネスは、事物の本質を文字や音節で模倣する者を「名づけ手」と定義する。ソクラテスは、この模倣を体系化するために文字(元素)を母音や子音に分類するプロセスを、画家が絵の具を調合して生き物を描くプロセスに例え、音節、名前、動詞、そして言論へと構築していく手順を提示する。

§424ΕΡΜ. πάνυ μὲν οὖν.
ヘルモゲネス:全くその通りです。
ΣΩ. καὶ τί ἂν φαίης τὸν τοῦτο δυνάμενον, ὥσπερ τοὺς προτέρους τὸν μὲν μουσικὸν ἔφησθα, τὸν δέ γραφικόν.
ソクラテス:では、これをなしうる人のことを、君は何と呼ぶかね。
τοῦτον δὲ τίνα;
先の者たちについて、一方を音楽家、他方を画家と呼んだように、この人は何と?
ΕΡΜ. τοῦτο ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, ὅπερ πάλαι ζητοῦμεν, οὗτος ἂν εἶναι ὁ ὀνομαστικός.
ヘルモゲネス:ソクラテス、これこそ私たちがずっと探求してきたもの、すなわち「名づけ手」であると思われます。
ΣΩ. εἰ ἄρα τοῦτο ἀληθές, ἤδη ἔοικεν ἐπισκεπτέον περὶ ἐκείνων τῶν ὀνομάτων ὧν σὺ ἤρου, περὶ ῥοῆς τε καὶ τοῦ ἰέναι καὶ σχέσεως, εἰ τοῖς γράμμασι καὶ ταῖς συλλαβαῖς τοῦ ὄντος ἐπιλαμβάνεται αὐτῶν ὥστε ἀπομιμεῖσθαι τὴν οὐσίαν, εἴτε καὶ οὔ;
ソクラテス:もしこれが本当なら、君が尋ねたあの名前、すなわち「流れ」や「行くこと」や「静止」について、それらが文字や音節によって実在を捉え、その結果として本質を模倣しているのか、それともそうではないのかを、今や検討しなければならないようだ。
ΕΡΜ. πάνυ μὲν οὖν.
ヘルモゲネス:全くその通りです。
ΣΩ. φέρε δὴ ἴδωμεν πότερον ἄρα ταῦτα μόνα ἐστὶ τῶν πρώτων ὀνομάτων ἢ καὶ ἄλλα πολλά.
ソクラテス:さあ、これらだけが原初の名なのか、それとも他にも多くあるのかを見てみよう。
ΕΡΜ. οἶμαι ἔγωγε καὶ ἄλλα.
ヘルモゲネス:他にもあると私は思います。
ΣΩ. εἰκὸς γάρ.
ソクラテス:それは当然だ。
ἀλλὰ τίς ἂν εἴη ὁ τρόπος τῆς διαιρέσεως ὅθεν ἄρχεται μιμεῖσθαι ὁ μιμούμενος;
しかし、模倣する者が模倣し始める分割の方法はどのようなものだろうか。
ἆρα οὐκ ἐπείπερ συλλαβαῖς τε καὶ γράμμασιν ἡ μίμησις τυγχάνει οὖσα τῆς οὐσίας, ὀρθότατόν ἐστι διελέσθαι τὰ στοιχεῖα πρῶτον, ὥσπερ οἱ ἐπιχειροῦντες τοῖς ῥυθμοῖς τῶν στοιχείων πρῶτον τὰς δυνάμεις διείλοντο, ἔπειτα τῶν συλλαβῶν, καὶ οὕτως ἤδη ἔρχονται ἐπὶ τοὺς ῥυθμοὺς σκεψόμενοι, πρότερον δʼ οὔ;
本質の模倣は音節と文字によるものであるから、まず元素を分類するのが最も正しいのではないだろうか。 まるで、リズムに取り組む人たちが、まず元素の持つ力を分類し、次に音節のそれを分類し、そのようにしてようやくリズムの検討に進むが、その前には進まないのと同じように。
ΕΡΜ. ναί.
ヘルモゲネス:はい。
ΣΩ. ἆρʼ οὖν καὶ ἡμᾶς οὕτω δεῖ πρῶτον μὲν τὰ φωνήεντα διελέσθαι, ἔπειτα τῶν ἑτέρων κατὰ εἴδη τά τε ἄφωνα καὶ ἄφθογγα—οὑτωσὶ γάρ που λέγουσιν οἱ δεινοὶ περὶ τούτων— καὶ τὰ αὖ φωνήεντα μὲν οὔ, οὐ μέντοι γε ἄφθογγα; καὶ αὐτῶν τῶν φωνηέντων ὅσα διάφορα εἴδη ἔχει ἀλλήλων;
ソクラテス:それでは、私たちも同様に、まず第一に母音を分類し、次に残りのものから、その種類に従って、無声音と無音を――これらについて専門家たちはそのように呼んでいるようだが――、また、母音ではないが、しかし全くの無音でもないものを分類し、そして母音自体のうちで、互いに異なる種類がどれほどあるかを分類すべきではないか。
καὶ ἐπειδὰν ταῦτα διελώμεθα εὖ πάντα αὖ οἷς δεῖ ὀνόματα ἐπιθεῖναι, εἰ ἔστιν εἰς ἃ ἀναφέρεται πάντα ὥσπερ τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν ἔστιν ἰδεῖν αὐτά τε καὶ εἰ ἐν αὐτοῖς ἔνεστιν εἴδη κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ὥσπερ ἐν τοῖς στοιχείοις·
そして、これらすべてをうまく分類した上で、今度は、名前を付すべき対象についても、それらがすべて元素のように何らかの基本要素に還元されるのかどうか、それらから、そのもの自体、およびそれらのうちにも元素におけるのと同じ方法で種類が存在するかどうかを見ることができるが、これらすべてをよく観察した上で、類似性に従って、それぞれを適用する方法を知るべきではないか。
ταῦτα πάντα καλῶς διαθεασαμένους ἐπίστασθαι ἐπιφέρειν ἕκαστον κατὰ τὴν ὁμοιότητα, ἐάντε ἓν ἑνὶ δέῃ ἐπιφέρειν, ἐάντε συγκεραννύντα πολλὰ, ὥσπερ οἱ ζωγράφοι βουλόμενοι ἀφομοιοῦν ἐνίοτε μὲν ὄστρεον μόνον ἐπήνεγκαν, ἐνίοτε δὲ ὁτιοῦν ἄλλο τῶν φαρμάκων, ἔστι δὲ ὅτε πολλὰ συγκεράσαντες, οἷον ὅταν ἀνδρείκελον σκευάζωσιν ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων—ὡς ἂν οἶμαι δοκῇ ἑκάστη ἡ εἰκὼν δεῖσθαι ἑκάστου φαρμάκου—οὕτω δὴ καὶ ἡμεῖς τὰ στοιχεῖα ἐπὶ τὰ πράγματα ἐποίσομεν, καὶ ἓν ἐπὶ ἕν, οὗ ἂν δοκῇ δεῖν, καὶ σύμπολλα, ποιοῦντες ὃ δὴ συλλαβὰς καλοῦσιν, καὶ συλλαβὰς αὖ συντιθέντες, ἐξ ὧν τά τε ὀνόματα καὶ τὰ ῥήματα συντίθενται·
一つを一つに適用する必要がある場合であれ、あるいは多くのものを混合して適用する場合であれ。 ちょうど、画家たちが似せようと望んで、あるときは貝紫だけを塗り、あるときは他のいかなる絵の具でも塗り、またあるときは多くのものを混ぜ合わせ、たとえば肉色やそのような他のものを作り出すように――それぞれ画像がそれぞれの絵の具を必要としていると思われるように――そのように私たちもまた、元素を事物に適用し、必要と思われるところには一対一で、また多くのものを合体させて、まさに人々が音節と呼ぶものを作り、そして音節を組み合わせることで、それらから名前や動詞が合成され、そして再び名前と動詞から、今度は何か大きく美しく全体的なものを構成するのだ。
καὶ πάλιν ἐκ τῶν ὀνομάτων καὶ ῥημάτων μέγα ἤδη τι καὶ καλὸν καὶ ὅλον συστήσομεν, ὥσπερ ἐκεῖ τὸ ζῷον τῇ γραφικῇ, ἐνταῦθα τὸν λόγον τῇ ὀνομαστικῇ ἢ ῥητορικῇ ἢ ἥτις ἐστὶν ἡ τέχνη.
それはまるで、あちらでは絵画術によって生き物を、こちらでは名づけの技術、あるいは弁論術、あるいはそれが何であれその技術によって言論を構成するのと同じように。

語釈・文法注

  1. 424aκαὶ τί ἂν φαίης τὸν τοῦτο δυνάμενον, ὥσπερ τοὺς προτέρους τὸν μὲν μουσικὸν ἔφησθα, τὸν δέ γραφικόν. τοῦτον δὲ τίνα; — 後半の τοῦτον δὲ τίνα; は τίνα ἂν φαίης τοῦτον;(この人を何と呼ぶか)の省略形。前文(423d-e)の議論(音楽と絵画)を踏まえ、ὥσπερ τοὺς προτέρους... は「先の者たちについて[一方は音楽家、他方は画家と呼んだ]ように」という二重対格の構文を背景にしている。
  2. 424cἆρʼ οὐκ ἐπείπερ συλλαβαῖς τε καὶ γράμμασιν ἡ μίμησις τυγχάνει οὖσα τῆς οὐσίας, ὀρθότατόν ἐστι διελέσθαι τὰ στοιχεῖα πρῶτον — 接続詞 ἐπείπερ(〜である以上は)に導かれる従属節が、主節 ἆρ' οὐκ... ὀρθότατόν ἐστι...(〜が最も正しいのではないか)にかかる。τυγχάνει οὖσα は τυγχάνω +分詞で「実際に〜である」を意味し、本質の模倣が文字と音節を通じて行われるという前提的事実を示している。
  3. 424dκαὶ ἐπειδὰν ταῦτα διελώμεθα εὖ πάντα αὖ οἷς δεῖ ὀνόματα ἐπιθεῖναι... ταῦτα πάντα καλῶς διαθεασαμένους ἐπίστασθαι ἐπιφέρειν — 極めて長大で複雑な文構造。骨格は、条件節 ἐπειδὰν... διελώμεθα(これらを分類したときには)の中に、名前を付すべき対象についての疑問節(εἰ ἔστιν εἰς ἃ ἀναφέρεται...「すべてが還元されるものがあるかどうか」)が挿入され、それら全体を「よく見極めた(διαθεασαμένους)」上で、主節の不定詞「(類似性に従ってそれぞれを適用することを)知るべきである(ἐπίστασθαι)」へと続く。主語は前文から引き継がれた「私たち(ἡμᾶς)」であり、対格分詞 διαθεασαμένους は不定詞の意味上の主語(対格)と呼応している。

この箇所を引用する

プラトン, クラテュロス §424. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0059.tlg005.humanitext-grc2:424

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。