Humanitext Reader

ガレノス · 嗅覚の器官について §5#2

脳の拡張による嗅覚通路の開口の仕組み

6 / 8 箇所 · ギリシア語

要旨

呼吸器官の運動自体は嗅覚通路を拡張させず、吸気以外の強い空気流があっても、脳自体が自発的に拡張しない限り匂いの気息が脳に侵入することはないという仕組みを解説する。

§5#2φανερὸν οὖν, ὅτι τοῖς αἰσθητικοῖς τῶν ὀσμῶν πόροις οὔτε κατὰ προαίρεσιν οὔτε ἄνευ προαιρέσεώς ἐστιν οἰκεία κίνησις ἡ διοικοῦσα τὸ ὀζόμενον.
したがって、匂うものを送り届ける固有の運動が、匂いの感覚的な通路にとって意志によるものでも、意志によらないものでもないことは明らかである。
οὐ μὴν οὐδὲ τῶν ἀναπνευστικῶν πόρων κίνησις διαστεῖλαι δυνήσεται τοὺς ὀσφρητικοὺς πόρους.
さらにまた、呼吸の通路の運動も、嗅覚の通路を拡張させることはできないだろう。
αὐτὸς μὲν γὰρ ὁ θώραξ ἐν τοῖς περὶ τούτων λόγοις ἐπιδέδεικται διαστελλόμενος ὑπὸ μυῶν·
なぜなら、胸郭自体は、これらに関する議論において、筋肉によって拡張されることが示されているからである。
ὁ πνεύμων δ’ αὐτὸς συνεπόμενός τε πάντη καὶ συνδιαστελλόμενος τῇ πρὸς τὸ κινούμενον ἀκολουθίᾳ·
そして肺自体は、運動するものへの追従によって、全面的に付き従い、共に拡張する。
τούτῳ δ’ ἀκολουθῶν ὁ ἔξωθεν ἀὴρ, οὐκ ἔτι ἐξ ἀνάγκης διαστελλομένων τῶν παραπεμπόντων αὐτὸν σωμάτων, οὔτε τοῦ στόματος, οὔτε τῆς ῥινὸς, οὔτε τοῦ φάρυγγος·
そして外部の空気はこれに追従するが、それは、これを送り届ける物体、すなわち口も、鼻も、咽頭も、もはや必然的に拡張されることによるのではない。
ἀναπετομένων γὰρ αὐτῶν μόνον διὰ μείζονος ἧς ἔμπροσθεν εἶχον εὐρύτητος, ἐπικτωμένων οὐ δεῖ.
なぜなら、それらは以前に持っていた広さよりも大きな広さを通じて単に開かれるだけであり、さらに拡張を獲得する必要はないからである。
δῆλον οὖν ἐστιν ἐκ τῶν εἰρημένων, ὡς ἡ τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων κίνησις οὐ δύναται τοὺς λεπτοὺς ἐκείνους πόρους τῶν κατὰ τοὺς μυκτῆρας χιτώνων ἀνοιγνύναι.
したがって、呼吸器官の運動は、鼻孔の被膜に沿ったあの微細な通路を開くことはできないということは、言われたことから明らかである。
ὥστ’ ἐκ τῆς φορᾶς τοῦ ἀέρος ἀνοιχθήσονται μόνης, ἣν, ὡς ἔφην, ἐγχωρεῖ καὶ χωρὶς τῆς εἰσπνοῆς ἐπιτεχνήσασθαι.
それゆえ、それらは空気の流れのみによって開かれることになるが、その流れは、私が言ったように、吸気なしでも人為的に作り出すことが可能である。
εἰ δέ τις φαίη, τῶν δι’ ἀναισθησίαν εἰκῆ πολλὰ φθεγγομένων ἐν τῷ τῆς εἰσπνοῆς χρόνῳ τοὺς πόρους ἀνοίγνυσθαι μόνον, καὶ ἡμεῖς ἀναμνήσομεν αὖθις αὐτὸν, ὡς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν εἰρημένοις ἐξελήλεγκται τοῦτο, κατ’ ἐκεῖνο τοῦ λόγου τὸ μέρος, ἡνίκα ἤτοι καθ’ ὁρμὴν τοῦ ζώου τὴν ἄνοιξιν αὐτῶν ἔφαμεν ἢ φυσικήν τινα εἶναι.
もし、愚かさのために無駄に多くのことを語る者のうちの誰かが、吸気の時間にのみ通路が開かれるのだと言うなら、私たちは再び彼に思い出させよう、前に述べたことの中でこれがすでに論駁されていることを。 すなわち、議論のあの部分において、私たちがそれらの開放が動物の衝動によるものであるか、あるいは何らかの自然的なものであるかと言った時のことである。
κατὰ προαίρεσιν μὲν οὖν οὐκ ἔστιν·
したがって、意志によるものではない。
ἐφ’ ἡμῖν γὰρ ἂν ἦν, ὁπόταν βουληθείημεν ἀνοίγειν αὐτοὺς, καὶ χωρὶς τῆς εἰσπνοῆς.
なぜなら、もしそうなら、私たちが望むときにはいつでも、吸気なしでもそれらを開くことが私たちの権能のうちにあったはずだからである。
οὐ μὴν οὐδὲ φυσικὴ, καθάπερ ἡ τῆς καρδίας·
また、心臓のそれのような自然的なものでもない。
οὖ γὰρ ἂν οὐδ’ οὕτω κατὰ τὸν τῆς εἰσπνοῆς χρόνον ἐγίνετο διὰ παντὸς, ἀλλ’ ἰδίαν εἶχε τάξιν κινήσεως, ἐνίοτε μὲν εἰς ταὐτὸν τῷ τῆς εἰσπνοῆς ἀφικνουμένῳ χρόνῳ, πολλάκις δὲ τῷ τῆς ἐκπνοῆς ἢ ἐπισχέσεως ὅλης τῆς ἀναπνοῆς.
なぜなら、その場合、その運動は常に吸気の時間に行われるわけではなく、独自の運動の秩序を持つはずであり、時には吸気の時間に一致し、多くの場合には呼気の時間や、あるいは呼吸全体の停止の時間に一致するはずだからである。
εἰ τοίνυν οὔτε ἐξ αὐτῶν, οὔθ’ ὑπὸ τῆς τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων κινήσεως οἱ πόροι τοῦ κατὰ τὴν ῥῖνα χιτῶνος ἀνοίγνυνται, λείπεται πρὸς τῆς τοῦ πνεύματος ῥύμης εἰς τοῦθ’ ἥκειν αὐτοὺς, ἣν, ὡς ἔφην, οἷόν τ’ ἐστὶν τεχνήσασθαι καὶ χωρὶς τῆς εἰσπνοῆς.
それゆえ、鼻の被膜の通路が、それら自体によっても、呼吸器官の運動によっても開かれないとすれば、それらがこの状態に達するのは、気息の勢いによるほかない。 そしてその勢いは、私が言ったように、吸気なしでも作り出すことが可能である。
εἰ δέ τις ἀπορεῖ, διὰ τίνα αἰτίαν ὑπὸ τῆς τοιαύτης κινήσεως, εἰ σφοδροτάτη γένοιτο, μηδὲν ὀσμῆς μέρος εἰς τὸν ἐγκέφαλον συνελαύνεται, καίτοι τρημάτων ὄντων εἰς τοσοῦτον εὐρέων, ὡς καὶ τὰς παχυτάτας βλέννας ἐγκεφάλου δι’ αὐτῶν φέρεσθαι, διδάξομεν αὐτὸν, ὡς οὐδὲ εἰς τὸν λάρυγγα καὶ τὸν πνεύμονα φέρεταί τι κατὰ τὰς εἰρημένας κινήσεις τοῦ κατὰ τοὺς μυκτῆρας ἀέρος, ἐπειδὴ φθάνουσιν οἰκείου πεπληρῶσθαι πνεύματος.
しかし、もし誰かが、そのような運動がたとえ非常に激しいものとなったとしても、いかなる匂いの一部も脳へと押し進められないのはなぜか、脳の最も厚い粘液さえもそれらを通って運ばれるほどに広い穴があるにもかかわらず、と疑問に思うなら、私たちは彼に教えよう。 鼻孔に沿った空気のそのような運動においては、喉頭や肺にも何も運ばれないということを。 なぜなら、それらはすでに自分自身の気息で満たされているからである。
ὁπότ’ οὖν οὐδ’ εἰς τοὺς μεγάλους πόρους οὐδὲν ἔξωθεν ἐμπίπτει πνεῦμα χωρὶς τῆς τῶν ὀργάνων διαστολῆς, εἰκὸς  δή που μηδ’ εἰς τοσοῦτον λεπτοὺς εἶναι, ὥς τισι τῶν ἀμελῶς ἀνατεμνόντων μήτ’ εἶναι δοκεῖν.
したがって、器官の拡張なしには、外部からの気息は大きな通路にさえ入らないのであるから、いくつかの雑な解剖者たちには存在しないとさえ思われるほど微細な通路には、なおさら入らないと考えるのが自然である。
ἀμέλει κᾂν εἰς τὸν μυκτῆρα καθεὶς αὐλίσκον ἀκριβῶς στεγνώσῃς τὸν πόρον, οὐ δυνήσεται πνεῦμά τι ἐνεῖναι, πρὶν ἀνοῖξαι τὸ στόμα·
実際、鼻孔に小さな管を差し込んでその通路を正確に密閉したとしても、口を開けるまでは、気息を中に送り込むことはできない。
διανοιχθέντος δ’ αὐτοῦ, τὸ κατὰ τὴν ὑπερῴαν ἐμπίπτον πνεῦμα πρὸς τοὐκτὸς ἀποχωρεῖν ἀκολουθοῦν ἐπιτρέπει τῷ συνεχεῖ.
しかし、口が開かれると、口蓋に沿って入ってくる気息が、連続するものに追従して、外部へと退出することを許す。
μὴ τοίνυν ἀξίου μηδ’ εἰς τὸν ἐγκέφαλον ἀνέρχεσθαί τι κατὰ τὰς εἰρημένας ἐμπτώσεις εἰς τὴν ῥῖνα τοῦ πνεύματος.
それゆえ、鼻へ気息がこのように吹き込むことによって、脳へも何かが上昇していくと期待してはならない。
ἄχρι γὰρ ἂν ἡ κατ’ αὐτὸν εὐρυχωρία φθάνῃ πεπληρωμένη πρὸς ἑτέρου πνεύματος, οὐχ οἷόν τ’ ἐστὶν ἐπεισελθεῖν ἄλλο, πρὶν διαστῆναι τὸν ἐγκέφαλον, ὅπερ εἰσπνεόντων μὲν οἷόν τ’ ἐστὶ γενέσθαι·
なぜなら、脳における空間が、別の気息によってあらかじめ満たされている限りは、脳が拡張するまでは、他の気息がさらに侵入することは不可能だからである。 そしてこの拡張は、呼吸しているときに起こりうる。
διαστέλλεται γὰρ πρῶτον, ἵν’ ἕλξῃ, κᾄπειθ’ οὕτω εἰσδέχεται τὸν ἔξωθεν ἀέρα·
なぜなら、脳は引き込むためにまず拡張し、その上で外部の空気を受け入れるからである。
χωρὶς δὲ τῆς ἐξ ἑαυτοῦ διαστολῆς οὐκ ἐνδέχεται παραδέξασθαι πνεῦμά τι αὐτὸν, οὐδ’ εἰ βιαίως ὠθοῖτο·
自らによる拡張なしには、たとえ力ずくで押し込まれたとしても、脳が何らかの気息を受け入れることは不可能である。
εἰ δ’, ὥσπερ καὶ βούλοιτό τις, βιαίως ὠθούμενον ἐμπίπτει, ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο δυνατὸν εἶναι πολύ.
もし、誰かが望むように、力ずくで押し込まれて入るとしても、それもまた大量に可能というわけではない。
θλίβεται μὲν γὰρ βιαίως, ὡς ἴσμεν, ὁ ἀὴρ, καὶ πάλιν τείνεται πανταχόθεν, παρὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἑκάτερον τούτων ἀναγκαζόμενος πάσχειν, ὡς μηδεμιᾶς γε τοιαύτης αὐτῶν αἰτίας βιαζομένης, ἢ τῆς ἣν κατείληφε χώρας.
なぜなら、私たちが知っているように、空気は力ずくで圧縮され、またあらゆる方向から引き伸ばされるが、それ自身の自然に反してこれら両方の作用を被ることを強制されるからである。 それは、それらのためにそのような強制する原因が他になく、ただそれが占めている場所のみが原因であるかのようである。
οὐ μὴν οὐδ’ ὅτε πιλούμενος εἰς ἐλάττω συνέρχεται τόπον, ἢ χεόμενος ἐπιπλέον ἐκτείνεται, μεγάλην ἐργάζεται τὴν ἐφ’ ἑκάτερα μεταβολὴν, ἀλλὰ καὶ συστέλλεται καὶ χεῖται βραχὺ παραχωρῶν ἐφ’ ἑκάτερα.
しかし、空気は圧縮されてより狭い場所に集まるときも、あるいは拡散してより広く引き伸ばされるときも、どちらの方向にも大きな変化を生み出すわけではなく、ただどちらの方向にもわずかに譲歩して、収縮したり拡散したりするだけである。
διὰ τοῦτο γοῦν οὐδὲν εἰς αὐτὸν ἐμπίπτει, κᾂν σφοδρῶς ἐκθλίβῃ τις, ἀνεῳγμένων τῶν μυκτήρων.
それゆえにこそ、鼻孔が開かれているときに、誰かが強く押し出したとしても、脳には何も入らないのである。
ὁ δὲ κατ’ αὐτοὺς χιτὼν, ἐν ᾧ τοὺς αἰσθητικοὺς πόρους ὑποτιθέμεθα, φανερῶς αἰσθάνεται πληττόμενος ὑπὸ τοῦ προσπίπτοντος ἔξωθεν ἀέρος βιαίως.
しかし、鼻孔の被膜、すなわち私たちが感覚的な通路があると仮定している箇所は、外部から力強く吹き付ける空気によって叩かれるのをはっきりと感じる。

語釈・文法注

  1. p.875ἐπικτωμένων οὐ δεῖ — 非人称動詞 `δεῖ` は通例、対格不定詞構文(「〜する必要がある」)をとるが、ここでは部分・欠如を表す属格を直接支配し、「追加的に獲得されるもの(属格中動分詞 `ἐπικτωμένων`)を必要としない」という意味を表している。
  2. p.876φθάνουσιν οἰκείου πεπληρῶσθαι πνεύματος — 動詞 `φθάνω`(あらかじめ〜する、〜するのが先である)が、通常伴う分詞の代わりに不定詞(ここでは完了受動不定詞 `πεπληρῶσθαι`)を伴って用いられている珍しい構文。`πεπληρῶσθαι` はさらに充填・満杯を表す属格 `οἰκείου ... πνεύματος` を支配している。
  3. p.877ἄχρι γὰρ ἂν ἡ κατ’ αὐτὸν εὐρυχωρία φθάνῃ πεπληρωμένη — 接続詞 `ἄχρι ἂν`(〜する限りは)が接続法 `φθάνῃ` を導き、さらに `φθάνω` が形容詞・分詞 `πεπληρωμένη` を伴って「あらかじめ満たされている」という慣用的な先取りの表現を形成している。

この箇所を引用する

ガレノス, 嗅覚の器官について §5#2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0057.tlg015.humanitext-grc1:5%232

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。