§4.1ἀπαλλαγεὶς δὲ διδασκάλων καὶ παιδαγωγῶν ἐν μὲν ταῖς πολιτικαῖς στρατείαις, ἃς? ἐποιοῦντο κλωπείας ἕνεκα καὶ λεηλασίας εἰς τὴν Λακωνικὴν ἐμβάλλοντες, εἴθισεν αὑτὸν πρῶτον μὲν ἐκστρατευόντων, ὕστατον δὲ ἀπερχομένων βαδίζειν.
教師や教育係から解放されると、彼はまず、ラコニカ地方へ侵入して盗みや略奪のために行われた市民兵の遠征において、出発するときは先頭を歩き、退却するときは最後尾を歩くよう自分を習慣づけた。
σχολῆς δὲ οὔσης ἢ κυνηγῶν διεπόνει τὸ σῶμα καὶ κατεσκεύαζε κοῦφον ἅμα καὶ ῥωμαλέον, ἢ γεωργῶν.
余暇があるときには、狩猟によって、あるいは農耕によって肉体を鍛錬し、軽快かつ強靭に仕上げた。
§4.2ἦν γὰρ ἀγρὸς αὐτῷ καλὸς ἀπὸ σταδίων εἴκοσι τῆς πόλεως, εἰς τοῦτον ἐβάδιζε καθʼ ἡμέραν μετὰ τὸ ἄριστον ἢ μετὰ τὸ δεῖπνον, καὶ καταβαλὼν ἑαυτὸν ἐπὶ στιβαδίου τοῦ τυχόντος ὥσπερ ἕκαστος τῶν ἐργατῶν ἀνεπαύετο.
彼には町から二十スタディオン離れたところに立派な農地があり、昼食の後、あるいは夕食の後、毎日そこへ歩いて行き、労働者たちの一人ひとりのように適当な草の寝床に身を横たえて休んだ。
πρωῒ δὲ ἀναστὰς καὶ συνεφαψάμενος ἔργου τοῖς ἀμπελουργοῦσιν ἢ βοηλατοῦσιν, αὖθις εἰς πόλιν ἀπῄει καὶ περὶ τὰ δημόσια τοῖς φίλοις καὶ τοῖς ἄρχουσι συνησχολεῖτο.
朝早く起きると、葡萄栽培者や牛追いの一味となって仕事を手伝い、再び町へ戻って友人たちや役人たちとともに公務に携わった。
§4.3τὰ μὲν οὖν ἐκ τῶν στρατειῶν προσιόντα κατάνλισκεν εἰς ἵππους καὶ ὅπλα καὶ λύσεις αἰχμαλώτων, τὸν δὲ οἶκον ἀπὸ τῆς γεωργίας αὔξειν ἐπειρᾶτο δικαιοτάτῳ τῶν χρηματισμῶν, οὐδὲ τοῦτο ποιούμενος πάρεργον, ἀλλὰ καὶ πάνυ προσήκειν? οἰόμενος οἰκεῖα κεκτῆσθαι τὸν ἀλλοτρίων ἀφεξόμενον.
こうして、遠征から得られる収入は馬や武器、捕虜の身代金に費やし、自らの家政は最も正当な金儲けである農耕によって豊かにしようと努めた。 それをも余技とするのではなく、他人の財産に手を出さないようにする者は自分の財産を所有することが極めて当然であると考えていたからである。
ἠκροᾶτο δὲ λόγων καὶ συγγράμμασι φιλοσόφων ἐνετύγχανεν, οὐ πᾶσιν, ἀλλʼ ἀφʼ ὧν ἐδόκει πρὸς ἀρετὴν ὠφελεῖσθαι.
また、彼は講義を聴き、哲学者たちの著作を読んだが、すべてではなく、徳のために役立つと思われるものだけを選んだ。
§4.4καὶ τῶν Ὁμηρικῶν ὅσα τὰς πρὸς ἀνδρείαν ἐγείρειν καὶ παροξύνειν ἐνόμιζε φαντασίας, τούτοις προσεῖχε.
そして、ホメロスの詩のうち、勇気へと奮い立たせ、刺激するような描写があると信じたものに注意を向けた。
τῶν δʼ ἄλλων ἀναγνωσμάτων μάλιστα τοῖς Εὐαγγέλου τακτικοῖς ἐνεφύετο καὶ τὰς περὶ Ἀλέξανδρον ἱστορίας κατεῖχε, τοὺς λόγους ἐπὶ τὰ πράγματα καταστρέφειν οἰόμενος, εἰ μὴ σχολῆς ἕνεκα καὶ λαλιᾶς ἀκάρπου περαίνοιντο.
他の読物の中では、とりわけエウアンゲロスの『戦術書』に没頭し、アレクサンドロスに関する歴史に通じていた。 言葉が、余暇や実りのないおしゃべりのために語られるのでない限り、実践へと向けられるべきだと考えていたからである。
§4.5καὶ γὰρ τῶν τακτικῶν θεωρημάτων τὰς ἐπὶ τοῖς πινακίοις διαγραφὰς ἐῶν χαίρειν, ἐπὶ τῶν τόπων αὐτῶν ἐλάμβανεν ἔλεγχον καὶ μελέτην ἐποιεῖτο, χωρίων συγκλινίας καὶ πεδίων ἀποκοπὰς, καὶ ὅσα περὶ ῥείθροις ἢ τάφροις ἢ στενωποῖς πάθη καὶ σχήματα διασπωμένης καὶ πάλιν συστελλομένης φάλαγγος, ἐπισκοπῶν αὐτὸς πρὸς αὑτὸν ἐν ταῖς ὁδοιπορίαις καὶ τοῖς μεθʼ ἑαυτοῦ προβάλλων.
実際、戦術の理論のうち、図板に描かれた図面は無視して、実際の現場で検証を行い、訓練を重ねた。 すなわち、地勢の傾斜や平野の仕切り、また、分断され再び凝縮されるファランクス(方陣)が、流れや堀、あるいは狭路の周辺で被る影響や隊形などを、道中で自ら考察し、同行する者たちに問いかけたのである。
§4.6ἔοικε γὰρ οὗτος ὁ ἀνὴρ περαιτέρω τῆς ἀνάγκης ἐμφιλοκαλῆσαι τοῖς στρατιωτικοῖς, καὶ τὸν πόλεμον ὡς ποικιλωτάτην ὑπόθεσιν τῆς ἀρετῆς ἀσπάσασθαι, καὶ ὅλως καταφρονεῖν τῶν ἀπολειπομένων ὡς ἀπράκτων.
というのも、この男は必要以上に軍務に対して愛好心を寄せ、戦争を徳の最も多様な発揮の場として歓迎し、およそ軍務から遠ざかっている者たちを、無能な者として完全に見下していたようだからである。