§2.1ἦν δὲ πλησίον αὐτοῦ τῶν ἀγρῶν ἡ γενομένη Μανίου Κουρίου τοῦ τρὶς θριαμβεύσαντος ἔπαυλις.
彼の畑の近くには、三度の凱旋式を挙げたマニウス・クリウスの、かつて所有していた別荘があった。
ἐπὶ ταύτην συνεχῶς βαδίζων καὶ θεώμενος τοῦ τε χωρίου τὴν μικρότητα καὶ τῆς οἰκήσεως τὸ λιτόν, ἔννοιαν ἐλάμβανε τοῦ ἀνδρὸς, ὅτι Ῥωμαίων μέγιστος γενόμενος καὶ τὰ μαχιμώτατα τῶν ἐθνῶν ὑπαγαγόμενος καὶ Πύρρον ἐξελάσας τῆς Ἰταλίας τοῦτο τὸ χωρίδιον αὐτὸς ἔσκαπτε καὶ ταύτην τὴν ἔπαυλιν ᾤκει μετὰ τρεῖς θριάμβους.
カトはそこへ絶えず歩いて行っては、その土地の狭さと住まいの質素さを目にし、この人物に思いを馳せるのだった。 すなわち、彼がローマ人で最も偉大になり、最も好戦的な諸民族を従え、ピュロスをイタリアから追い払ったにもかかわらず、三度の凱旋式の後も、自らこの小さな畑を耕し、この別荘に住んでいたということについてである。
§2.2ἐνταῦθα πρὸς ἐσχάρᾳ καθήμενον αὐτὸν ἕψοντα γογγυλίδας εὑρόντες οἱ Σαυνιτῶν πρέσβεις ἐδίδοσαν πολὺ χρυσίον·
そこで、彼が炉端に座ってカブを茹でているところを見つけたサムニウム人の使節たちが、多額の金を差し出そうとした。
ὁ δʼ ἀπεπέμψατο φήσας οὐδὲν χρυσίου δεῖν ᾧ δεῖπνον ἀρκεῖ τοιοῦτον, αὐτῷ μέντοι τοῦ χρυσίον ἔχειν κάλλιον εἶναι τὸ νικᾶν τοὺς ἔχοντας.
しかし彼は、そのような食事で足りる者には金など必要ないと言って彼らを追い返し、自分にとっては、金を持つことよりも、それを持つ者たちに打ち勝つことの方がはるかに名誉なことであると語った。
ταῦθʼ ὁ Κάτων ἐνθυμούμενος ἀπῄει, καὶ τὸν αὑτοῦ πάλιν οἶκον ἐφορῶν καὶ χωρία καὶ θεράποντας καὶ δίαιταν ἐπέτεινε τὴν αὐτουργίαν καὶ περιέκοπτε τὴν πολυτέλειαν.
カトはこれらのことに思いを巡らせては立ち去り、再び自分の家や土地、従者、そして暮らしぶりに目を向けて、自ら耕作することにさらに励み、贅沢を切り詰めた。
§2.3Φαβίου δὲ Μαξίμου τὴν Ταραντίνων πόλιν ἑλόντος ἔτυχε μὲν ὁ Κάτων στρατευόμενος ὑπʼ αὐτῷ κομιδῇ μειράκιον ὤν, Νεάρχῳ δέ τινι τῶν Πυθαγορικῶν ξένῳ χρησάμενος ἐσπούδασε τῶν λόγων μεταλαβεῖν.
ファビウス・マクシムスがタレントゥムの街を攻略したとき、カトはちょうどその配下で従軍しており、まったくの若者であったが、ピタゴラス派の客人であるネアルコスという人物と親しくなり、その学説を学ぶことに熱中した。
ἀκούσας δὲ ταῦτα διαλεγομένου τοῦ ἀνδρὸς, οἷς κέχρηται καὶ Πλάτων, τὴν μὲν ἡδονὴν ἀποκαλῶν μέγιστον κακοῦ δέλεαρ, συμφορὰν δὲ τῇ ψυχῇ τὸ σῶμα πρώτην, λύσιν δὲ καὶ καθαρμὸν οἷς μάλιστα χωρίζει καὶ ἀφίστησιν αὑτὴν τῶν περὶ τὸ σῶμα παθημάτων λογισμοῖς, ἔτι μᾶλλον ἠγάπησε τὸ λιτὸν καὶ τὴν ἐγκράτειαν.
そして、この人物が、プラトンも用いているような、快楽を最大の悪の誘惑と呼び、肉体を魂にとっての第一の災いとし、理性によって肉体に関わる情念から魂を最も切り離し遠ざけることこそが解放であり浄化である、と論じるのを聞いて、カトはさらにいっそう質素さと自制を愛するようになった。
§2.4ἄλλως δὲ παιδείας Ἑλληνικῆς ὀψιμαθὴς γενέσθαι λέγεται, καὶ πόρρω παντάπασιν ἡλικίας ἐληλακὼς Ἑλληνικὰ βιβλία λαβὼν εἰς χεῖρας βραχέα μὲν ἀπὸ Θουκυδίδου, πλείονα δʼ ἀπὸ Δημοσθένους εἰς τὸ ῥητορικὸν ὠφεληθῆναι.
また別の点として、彼はギリシアの教養を晩年になって学んだと言われており、かなり高齢に達してからギリシアの書物を手にして、修辞学の助けとして、トゥキュディデスから少しばかり、そしてデモステネスからはより多くを得た。
τὰ μέντοι συγγράμματα καὶ δόγμασιν Ἑλληνικοῖς καὶ ἱστορίαις ἐπιεικῶς διαπεποίκιλται καὶ μεθηρμηνευμένα πολλὰ κατὰ λέξιν ἐν τοῖς ἀποφθέγμασι καὶ ταῖς γνωμολογίαις τέτακται.
しかしながら、彼の著作はギリシアの教説や歴史でかなり彩られており、一言一句そのままに訳された多くの言葉が、彼の名言集や格言集に配置されている。