§3.81Horum ego non fugiam conchylia? me prior ille
我难道不该避开这些人的紫衣吗?
难道那个和李子、无花果吹着同一阵风被运到罗马的家伙,要在我的前面签字,靠在更好的躺椅上吗?
我们的童年呼吸着阿文提诺的空气,靠着萨宾的浆果抚养长大,难道这竟如此一文不值吗?
§3.86Quid quod adulandi gens prudentissima laudat §3.87sermonem indocti, faciem deformis amici, §3.88et longum invalidi collum cervicibus aequat §3.89Herculis Antaeum procul a tellure tenentis, §3.90miratur vocem angustam, qua deterius nec §3.91ille sonat quo mordetur gallina marito?
更何提这群最擅长谄媚的人,竟然去赞美没文化的朋友的话语、长得丑的朋友的容貌,并把一个虚弱之人的细长脖子,与将安泰俄斯高举离地的赫拉克勒斯的颈项相媲美,赞叹那尖细的声音,而实际上没有比这更难听的了,甚至连啄咬着母鸡的公鸡叫得也没它难听?
§3.92haec eadem licet et nobis laudare, sed illis
我们也可以去赞美这些相同的事,但只有他们才被相信。
当这喜剧演员扮演泰依丝,或者扮演妻子,或者扮演不披外衣的多丽丝时,难道还有人比他更好吗?
§3.95cultam palliolo? mulier nempe ipsa videtur, §3.96non persona, loqui; vacua et plana omnia dicas §3.97infra ventriculum et tenui distantia rima.
简直就像是女人自己在说话,而不是面具在表演;你会说她腹部以下空空如也,平平整整,只隔着一道细细的缝隙。
§3.98nec tamen Antiochus nec erit mirabilis illic §3.99aut Stratocles aut cum molli Demetrius Haemo: §3.100natio comoeda est.
然而在那里,无论是安条克、斯特拉托克勒斯,还是同温和的黑墨斯搭档的德米特里,都不会显得奇特:因为那个民族本身就是个喜剧演员。
rides, maiore cachinno §3.101concutitur; flet, si lacrimas conspexit amici, §3.102nec dolet; igniculum brumae si tempore poscas, §3.103accipit endromidem; si dixeris
"aestuo,"
sudat.
你若笑,他就放声大笑,浑身颤抖;若看见朋友流泪,他就哭泣,内心却毫无悲伤;你若在隆冬时节想要一点微火,他便穿上厚外套;你若说“我热了”,他就流汗。
§3.104non sumus ergo pares: melior, qui semper et omni §3.105nocte dieque potest aliena sumere vultum §3.106a facie, iactare manus, laudare paratus, §3.107si bene ructavit, si rectum minxit amicus, §3.108si trulla inverso crepitum dedit aurea fundo.
因此我们是不平等的:那个能随时随地、不分昼夜地从别人的脸上借来表情、挥手示意、准备随时赞美的人,显然更胜一筹,只要他的朋友打了个响亮的饱嗝、撒尿尿得直、或者那金色的便器翻转朝天时发出响声,他就会大加赞美。
§3.109Praeterea sanctum nihil est neque ab inguine tutum, §3.110non matrona Laris, non filia virgo, neque ipse §3.111sponsus levis adhuc, non filius ante pudicus; §3.112horum si nihil est, aviam resupinat amici,
此外,在他们的情欲面前,没有什么神圣之物是安全的:没有家里的主妇,没有处女女儿,没有尚无胡须的未婚夫,也没有此前一直纯洁的儿子;如果这些都没有,他甚至会把朋友的祖母推倒在床。
既然提到了希腊人,那就略过体育馆,听听那件更显贵的学者斗篷犯下的罪行吧。
§3.116Stoicus occidit Baream delator amicum
一个斯多葛派的告密老人,害死了他的朋友兼弟子巴雷亚。
这个老人成长在戈耳工之马羽毛掉落的那片河岸边。
§3.119non est Romano cuiquam locus hic, ubi regnat §3.120Protogenes aliquis vel Diphilus aut Hermarchus, §3.121qui gentis vitio numquam partitur amicum, §3.122solus habet, nam cum facilem stillavit in aurem §3.123exiguum de naturae patriaeque veneno, §3.124limine summoveor, perierunt tempora longi §3.125servitii; nusquam minor est iactura clientis.
在某个普罗托格内斯、迪菲卢斯或赫尔马科斯统治的地方,根本没有任一罗马人的立足之地,他们因其种族的恶习,绝不与人分享朋友,而是企图独占;因为只要他往那只听话的耳朵里,滴下一点点带有他本性和祖国色彩的毒药,我就会被赶出门外,长年累月的服侍就此付诸东流;在这里,丢弃一个庇护民比在任何地方都更不值一提。
§3.126Quod porro officium, ne nobis blandiar, aut quod §3.127pauperis hic meritum, si curet nocte togatus
况且,我们别往自己脸上贴金了,在这里一个穷人深夜里穿着托加奔波,又能有什么功劳或用处呢?
§3.128currere, cum praetor lictorem impellat et ire §3.129praecipitem iubeat dudum vigilantibus orbis, §3.130ne prior Albinam et Modiam collega salutet?
更何况连大法官都在催促他的扈从,命令他快马加鞭赶往那些早就醒来、无子嗣的富孀那里,生怕自己的同僚先一步向阿尔比娜和莫迪娅问安?
§3.131divitis hic servo claudit latus ingenuorum §3.132filius; alter enim quantum in legione tribuni §3.133accipiunt donat Calvinae vel Catienae, §3.134ut semel aut iterum super illam palpitet; at tu, §3.135cum tibi vestiti facies scorti placet, haeres §3.136et dubitas alta Chionen deducere sella,
在这里,自由民的儿子还要给富人家的奴隶让路陪行;因为那个奴隶能把相当于军团军政官一年的薪俸随手赏给卡尔维娜或卡蒂埃娜,只为了在她身上起伏一回两回;而你呢,哪怕看见一个穿着普通衣服的妓女的脸蛋让你心动,你也只敢呆立着,犹豫着不敢把奇奥奈从那高高的轿椅上请下来。
§3.137da testem Romae tam sanctum quam fuit hospes §3.138numinis Idaei, procedat vel Numa vel qui §3.139servavit trepidam flagranti ex aede Minervam: §3.140protinus ad censum, de moribus ultima fiet §3.141quaestio.
在罗马,你哪怕能找来像当年接待伊达山神的那位宾客那样神圣的证人,或者让努马,或者让那个从熊熊燃烧的神殿里救出惊惶失措的弥涅耳瓦的人站出来:人们会立刻去盘查他的财产,而关于他人格的询问将会排在最后。
‘quot pascit servos? quot possidet agri §3.142iugera? quam multa magnaque paropside cenat?’
‘他养了几个奴隶? 拥有多少尤格的土地? 他吃饭的盘子有多大、有多少个?
§3.143quantum quisque sua nummorum servat in arca, §3.144tantum habet et fidei, iures licet et Samothracum §3.145et nostrorum aras, contemnere fulmina pauper §3.146creditur atque deos dis ignoscentibus ipsis.
’ 每个人在自家的钱箱里存了多少钱,他就拥有多少信用。 即便你对着萨莫色雷斯和我们本土的神坛起誓,穷人依然被认为是在蔑视雷霆和神明,哪怕神明们自己都在宽恕他。
§3.147Quid quod materiam praebet causasque iocorum §3.148omnibus hic idem, si foeda et scissa lacerna, §3.149si toga sordidula est et rupta calceus alter §3.150pelle patet, vel si consuto vulnere crassum §3.151atque recens linum ostendit non una cicatrix?
况且,这个穷人还给所有人提供了笑料和话柄:如果他的斗篷又脏又破,如果他的托加有些污渍,其中一只鞋因为皮革破裂而张着口,或者不止一处缝补过的伤痕露出了粗糙而崭新的线头?
不幸的贫穷本身,没有什么比让人沦为笑柄更令人难受的了。
"exeat,"
inquit, §3.154“si pudor est, et de pulvino surgat equestri §3.155cuius res legi non sufficit, et sedeant hic
“如果还要脸的话,就滚出去,”他说,“让那个财产不符合法律规定的人,从骑士的坐垫上站起来。
§3.156lenonum pueri quocumque ex fornice nati; §3.157hic plaudat nitidi praeconis filius inter §3.158pinnirapi cultos iuvenes iuvenesque lanistae”: §3.159sic libitum vano, qui nos distinxit, Othoni.
让那些不知从哪个妓院里生出来的鸨母的儿子们坐在这里;让体面的传令官的儿子,在羽饰剑斗士的纨绔子弟和剑斗士教练的儿子们中间,在这里鼓掌吧”:那个将我们区别对待的、虚荣的奥托,就是这么乐意的。
§3.160quis gener hic placuit censu minor atque puellae
在这里,又有哪一个家产少于女方、配不上姑娘的小伙子,能被相中当女婿呢?