§3.161sarcinulis impar? quis pauper scribitur heres?
(她的)嫁妆配不上(的女婿)? 哪个穷人会被写进遗嘱当继承人?
什么时候(穷人)能列席市政官的顾问会议? 应当排成队伍,贫苦的罗马公民早就该迁徙他乡了。
§3.164Haut facile emergunt quorum virtutibus opstat §3.165res angusta domi, sed Romae durior illis §3.166conatus: magno hospitium miserabile, magno §3.167servorum ventres, et frugi cenula magno,
那些因家道艰难而才能受到阻碍的人,并不容易崭露头角,但在罗马,他们的尝试对他们来说更加艰难:租一间悲惨的住所需要大笔开销,大笔开销要用来填饱奴隶们的肚子,连一顿简朴的小餐也要花大笔钱。
§3.168fictilibus cenare pudet, quod turpe negabis §3.169translatus subito ad Marsos mensamque Sabellam §3.170contentusque illic Veneto duroque cucullo.
用陶器用餐令人感到羞耻,但你若突然被送到马尔西人那里和萨贝利人的餐桌旁,你就会否认这是可耻的,并在那里满足于一件蓝色的、粗糙的兜帽斗篷。
§3.171Pars magna Italiae est, si verum admittimus, in qua §3.172nemo togam sumit nisi mortuus, ipsa dierum
如果我们承认事实,意大利的大部分地区中,没人穿托加,除非是在死后。
§3.173festorum herboso colitur si quando theatro §3.174maiestas tandemque redit ad pulpita notum §3.175exodium, cum personae pallentis hiatum §3.176in gremio matris formidat rusticus infans, §3.177aequales habitus illic similesque videbis §3.178orchestram et populum, clari velamen honoris §3.179sufficiunt tunicae summis aedilibus albae,
每当节日里的庄严在草木茂盛的剧场里庆祝,熟悉的小丑戏终于重回舞台,乡下的小孩在母亲的怀抱里,害怕着那苍白面具张开的大嘴;在那里你会看到,从贵宾席到普通观众都有着平等而相似的装装束,即使是最高级的市政官,为了彰显显赫的荣耀,白色的突尼克也足够了。
§3.180hic ultra vires habitus nitor, hic aliquid plus §3.181quam satis est interdum aliena sumitur arca.
而在这里,装束的华丽超出了我们的能力;在这里,一些超出必要限度以上的东西,有时会从他人的钱箱(借债)中调达。
§3.182commune id vitium est, hic vivimus ambitiosa §3.183paupertate omnes, quid te moror? omnia Romae §3.184cum pretio, quid das, ut Cossum aliquando salutes,
这一恶习是普遍的,在这里我们所有人都在爱慕虚荣的贫困中生活。 我何必让你耽搁? 在罗马,一切都有代价。 为了能偶尔向科苏斯问安,你要付出什么?
§3.185ut te respiciat clauso Veiento labello?
或者为了让韦延托闭着嘴(不屑搭理地)看你一眼?
那位主人剃去(心爱奴隶的)胡须,这位主人剪下爱仆的头发;屋里摆满了待售的祭饼。
accipe, et istud §3.188fermentum tibi habe: praestare tributa clientes §3.189cogimur et cultis augere peculia servis.
收下吧,把那愤怒的酵母(怒火)留在你心里:我们这些庇护民被迫献上贡纳,去增加那些衣着光鲜的奴隶们的私蓄。
§3.190Quis timet aut timuit gelida Praeneste ruinam
在凉爽的普拉埃内斯特,谁害怕或曾害怕过房屋倒塌?
§3.191aut positis nemorosa inter iuga Volsiniis aut §3.192simplicibus Gabiis aut proni Tiburis arce?
或者在坐落于林木茂盛的山脊间的沃尔西尼伊,或者在朴素的加比伊,或者在倾斜的蒂布尔山城?
§3.193nos urbem colimus tenui tibicine fultam §3.194magna parte sui; nam sic labentibus obstat §3.195vilicus et, veteris rimae cum texit hiatum, §3.196securos pendente iubet dormire ruina,
而我们居住的这座城市,其大部分地方都只是靠细弱的支柱撑着;因为每当房屋倾斜时,管理人就是这样来应付,并在掩盖了旧裂缝的开口之后,便命令我们在那摇摇欲坠的危楼下安然入睡。
§3.197vivendum est illic ubi nulla incendia, nulli §3.198nocte metus, iam poscit aquam, iam frivola transfert
我们应该住在没有火灾、没有夜间恐惧的地方。
§3.199Vcalegon, tabulata tibi iam tertia fumant: §3.200tu nescis; nam si gradibus trepidatur ab imis, §3.201ultimus ardebit quem tegula sola tuetur §3.202a pluvia, molles ubi reddunt ova columbae,
此时乌卡勒工已经在喊着要水,已经开始搬运他的破烂什物;你的三层阁楼已经在冒着烟:你却全然不知;因为如果是最底层的台阶开始慌乱,那么最后被烧死的将是那个仅靠屋瓦挡雨、在那温顺的鸽子产卵的地方(最顶层的你)。
§3.203lectus erat Codro Procula minor, urceoli sex §3.204ornamentum abaci nec non et parvulus infra §3.205cantharus et recubans sub eodem marmore Chiron,
科德鲁斯拥有的床比(身材娇小的)普罗库拉还要小,六个小罐子装饰着他的陈列柜,不仅如此,下面还有一个小小的双耳大杯,以及在那块相同的大理石板下躺着的喀戎雕像。
还有一只旧箱子保存着他的希腊文小册子,粗鄙的老鼠正在啃食那些神圣的诗篇。
§3.208nil habuit Codrus, quis enim negat? et tamen illud
科德鲁斯一无所有,谁能否定这点?
§3.209perdidit infelix totum nihil, ultimus autem
然而,这个不幸的人失去了那全部的“无”(一无所有)。
§3.210aerumnae est cumulus, quod nudum et frusta rogantem §3.211nemo cibo, nemo hospitio tectoque iuvabit.
然而,苦难的终极顶点在于,当他赤身露体、乞求碎屑时,没有人施舍食物,没有人提供庇护和屋顶。
§3.212Si magna Asturici cecidit domus, horrida mater, §3.213pullati proceres, differt vadimonia praetor,
如果阿斯图里库斯的豪宅塌了,贵妇人们披头散发(哀悼),权贵们身着丧服,大法官推迟法庭传唤。
§3.214tum gemimus casus urbis, tunc odimus ignem,
那时我们哀叹城市的灾祸,那时我们痛恨烈火。
§3.215ardet adhuc, et iam accurrit qui marmora donet, §3.216conferat inpensas; hic nuda et candida signa, §3.217hic aliquid praeclarum Euphranoris et Polycliti, §3.218hic Asianorum vetera ornamenta deorum, §3.219hic libros dabit et forulos mediamque Minervam, §3.220hic modium argenti, meliora ac plura reponit
房子还在燃烧,就有人急忙跑来捐赠大理石,承担重建费用;此人送来裸体而洁白的雕像,彼人赠予埃乌普拉诺尔和波留克列特斯的名作,还有人送来亚洲神明古老的装饰品,此人将赠送书籍、书架和一尊弥涅耳瓦胸像,彼人赠送一莫迪乌斯的银子。
§3.221Persicus, orborum lautissimus et merito iam §3.222suspectus tamquam ipse suas incenderit aedes.
他收回了更好且更多的东西,佩尔西库斯——这个无嗣者中最奢华的人,现在理所当然地被人怀疑,就好像是他自己纵火烧了自己的住宅。
§3.223Si potes avelli circensibus, optima Sorae §3.224aut Fabrateriae domus aut Frusinone paratur §3.225quanti nunc tenebras unum conducis in annum.
如果你能从竞技场游戏里抽身,你可以在索拉或法布拉泰里亚或弗鲁西诺买下极好的房子,其价格等同于你现在在罗马租一年黑屋子的租金。
§3.226hortulus hic puteusque brevis nec reste movendus §3.227in tenuis plantas facili diffunditur haustu,
这里有小小的菜园,以及不需要绳索吊起的水浅之井,只需轻轻一汲,便可浇灌幼嫩的植物。
作为爱锄头的人和打理整齐的菜园的管理者生活吧,从那里你足够向一百个毕达哥拉斯学派信徒提供宴席。
无论在什么地方,无论在多么偏僻的角落,让自己成为哪怕一只蜥蜴的主人,也是一件了不起的事。
§3.232Plurimus hic aeger moritur vigilando (set ipsum §3.233languorem peperit cibus inperfectus et haerens §3.234ardenti stomacho), nam quae meritoria somnum
在这里,许多病人死于失眠(然而那种虚弱本身,是因不消化的食物滞留在灼热的胃里所导致的);因为有什么样的出租屋能容许睡眠?
§3.235admittunt? magnis opibus dormitur in urbe.
在这座城市里,只有拥有巨额财富才能睡得着。
§3.236inde caput morbi, raedarum transitus arto §3.237vicorum in flexu et stantis convicia mandrae §3.238eripient somnum Druso vitulisque marinis.
这就是病因之源:马车在狭窄而弯曲的街巷里穿过,以及停滞不前的牲口群里传来的对骂,甚至会夺走德鲁苏斯和海豹的睡眠。
§3.239si vocat officium, turba cedente vehetur §3.240dives et ingenti curret super ora Liburna §3.241atque obiter leget aut scribet vel dormiet intus; §3.242namque facit somnum clausa lectica fenestra,
如果有社交义务召唤,富人会在人群让路下乘舆出行,在巨大的利布尔尼亚轿舆上掠过众人的脸庞,并在途中于舆内阅读、写字甚至睡觉;因为关上窗户的轿舆确实能引人入睡。
§3.243ante tamen veniet: nobis properantibus opstat
然而他仍会比我们先到;当我们行色匆匆时,人群阻挡着我们,